Nowosiółki (powiat tomaszowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowosiółki
Kościół Przemienienia Pańskiego
Kościół Przemienienia Pańskiego
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat tomaszowski
Gmina Telatyn
Strefa numeracyjna (+48) 84
Kod pocztowy 22-652
Tablice rejestracyjne LTM
SIMC 0901625
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Nowosiółki
Nowosiółki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowosiółki
Nowosiółki
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Nowosiółki
Nowosiółki
Ziemia 50°31′37,45″N 23°55′04,52″E/50,527069 23,917922
Widok w Nowosiółkach

Nowosiółki (także Pokropiwne[1]) – rozległa wieś na wschodzie Polski, położona w województwie lubelskim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Telatyn, dzieląca się na kilka części (Nowosiółki-Osada, Nowosiółki-Kolonia, Majdan). Przez wieś przepływa rzeka Kmiczynka.

Powierzchnia miejscowości to 11,62  km²[2]

Według danych z 2014 roku miejscowość zamieszkuje 466 mieszkańców[3].

Historia[edytuj]

Historia miejscowości Nowosiółki[edytuj]

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1472 roku, kiedy notowano tu 6 і 1/4 łana użytków, 2 karczmy oraz cerkiew. W tym roku zapis królewski na Nowosiółki otrzymał Mikołaj Zbrożek z Żernik. W latach 1486-1491 roku dziedzicem wsi był Mikołaj Lipski herbu Korczak, który był ożeniony pierwszy raz z Anną z Wareszyna і po raz drugi z Dorotą, córką Ramsza z Oleszyc, której zapisał 400 grzywien posagu і wiana na Nowosiółkach. W 1502 roku Jan Lipski zastawił wieś Dawidowi z Horyszowa. Następnie dobra były w posiadaniu syna Jana - Stanisława Lipskiego, żonatego pierwszy raz z Barbarą z Udryckich і po raz drugi z Sienieńską. W 1577 roku ich synowie Mikołaj і Jan dopełnili działu dóbr: Lipska, Woli Lipskiej, Szewni, Suchej Woli, Hruszki, Hutek, Nowosiółek і Żniatyna[4]. Tutejsze dobra zapewne odziedziczył Jan, który w 1578 roku notowany był jako właściciel 8 łanów użytków, 4 zagrodników z ziemią, 2 komorników і cerkwi w Nowosiółkach. Jeszcze w 1629 roku wieś należała do Jana Lipskiego. W 1678 roku właścicielem Nowosiółek był Stefan Zamoyski. Wkrótce jednak nastąpiła zmiana własności і w 1681-82 roku wieś należała do Żulińskiego, a ok. 1700 roku do Chamca і Dunina.

Mapa Nowosiółek z 1780 roku.jpg Na mapie z lat 1779-1782 widoczne są na terenie Nowosiółek elementy obronne dworu.

Obwarowania miały postać czworobocznego narysu obwarowań z czterema bastejami. Od zachodu istniała w założeniu obronnym brama, a wewnątrz wałów były dwa budynki. Budowla obronna powstała prawdopodobnie w XVI lub XVII wieku[5].

W czasach Księstwa Warszawskiego і Królestwa Polskiego Nowosiółki były wsią nadgraniczną. Tutaj istniała luka celna na granicy Księstwa Warszawskiego z Austrią. W 1812 roku strażnikiem konnym przy tej luce był R. A. Kostecki. Luka celna istniała także w okresie Królestwa Polskiego, aż do I wojny światowej.

Kościół[edytuj]

Miejscowość jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej. Znajduje się w niej kościół (dawna cerkiew unicka, następnie prawosławna) wzniesiony około 1800 roku z fundacji Ludwika Rastawieckiego, którego ciało po śmierci w 1847 roku spoczeło w podziemiach cerkwi. W latach 1860-64 budynek świątyni został gruntownie wyremontowany przez Edwarda Rastawieckiego. Po roku 1870 świątynia została przejęta przez wyznawców prawosławia do roku 1919, kiedy to po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 roku, budynek został oddany w ręce kościoła rzymsko-katolickiego, jednakże ze względu na zawiłości historyczne kościół pozostawał zamknięty i opieczentowany, aż do roku 1938, kiedy to uroczyście erygowano parafię Przemienienia Pańskiego. Równocześnie w tym samym roku założono cmentarz grzebalny i ofiarowano na plebanię z fundacji 9 pułku piechoty legionów z Zamościa dawy budynek rządcówki znajdującej się nieopodal kościoła[1]. W okresie II wojny światowej dach budynku uległ całkowitemu zniszczeniu, a wnętrze doszczętnie spalono. Kościół ze względu na zniszczenia, przez lata pozostawał nieczynny. Remont budynku rozpoczął się w 1948 roku, wtedy to wyremontowano cześciowo dach, a w latach 1959-64 odrestaurowano wnętrze światyni.

Dwór[edytuj]

Dwór w Nowosiółkach przez II wojną światową.jpg

Nieopodal kościoła znajdował się folwark, który przez lata stanowił majątek rodzin Rostworowskich oraz Trębińskich. W okresie kiedy właścicielem majatku był Ludwik Rastawiecki, folwark przeszedł gruntowny remont. Wybudowany został wtedy murowany dwór w którym w 1804 roku urodził się Edward Rastawiecki. Po śmierci ojca Edward Rastawiecki sprzedał cały folwark Mieczysławowi Epstein. W późniejszym czasie folwark należał do Czesława Świeżawskiego. Ostatecznie całość folwarku wraz z dworem została spalona przez odddziały UPA w 1944 roku.

Stacja Hodowli Roślin[edytuj]

Podczas II wojny światowej, 9 kwietnia 1944 roku, oddziały UPA spaliły wieś. Po roku 1945 na terenie ówczesnych Nowosiółek-Osada, utworzono z gruntów pozostałych w dużej mierze po folwarku i byłych gospodarstwach ukraińskich, jednolite gospodarstwo rolne, które wchodziło w skład Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Poturzynie. W latach 60-ątych gospodarstwo przekształcono w Stację Hodowli Roślin. Głównym organizatorem i pierwszym prezesem był Bronisław Stąsiek. Organizatorem gospodarstwa і jego pierwszym kierownikiem był Bronisław Stąsiek. W 1992 roku Stacja Hodowli Roślin została przejęta przez Skarb Państwa, a administrowała nią Agencja Rolna Skarbu Państwa.[6] W następnym roku powstała spółka pracownicza „Rol-Hand”, która wydzierżawiła grunty po byłym PGR.

Szkoła Podstawowa[edytuj]

Po I wojnie światowej w Nowosiółkach utworzono Publiczną Szkołę Powszechną. Początkowo trzy-klasową a w późniejszym czasie cztero-klasową. W 1954 roku otwarto we wsi szkołę w drewnianym budynku znajdującym się nieopodal obecnej remizo-świetlicy, która do 1960 roku funkcjonowała jako 6- klasowa, w latach 1960-1966 7-klasowa, a od 1966 roku 8-klasowa. Od 2000 roku był tutaj tylko Punkt Filialny SP w Telatynie z klasami 0-3. Ostatecznie szkołę zlikwidowano w 2005 roku.[3]

Gminna Kasa Spółdzielcza[edytuj]

W grudniu 1954 roku przeniesiono z Poturzyna do Nowosiółek siedzibę Gminnej Kasy Spółdzielczej (GKS). Kasa początkowo mieściła się w budynku wspólnie z urzędem gromadzkim і szkołą, a w 1960 roku oddano do użytku nowy, murowany budynek z przeznaczeniem na jej siedzibę. W 1973 roku siedzibę GKS przeniesiono do Telatyna i zmieniono jej nazwę na Bank Spółdzielczy.

We wsi znajduę się zabytkowy prawosławny cmentarz[7].

Organizacje społeczne i stowarzyszenia[edytuj]

Ochotnicza Straż Pożarna[edytuj]

Ochotnicza Straż Pożarna w Nowosiółkach została założona w 1951 roku. Założycielami jednostki byli Antoni Groma,Stefan Kudełko i Władysław Tereszczyński. Pierwszą siedzibą jednostki był wybudowany w czynie społecznym drewniany garaż. Po roku 1960 rozpoczęto budowę garażu na wóz strażacki wraz z remizą. Początkowo strażacy dysponowali motopompą oraz samochodem strażackim marki Dodge, który po kilku latach zamieniono na pojazd marki Żuk, przekazany ze straży z Tomaszowa Lubelskiego. W 1975 roku GZ OSP Telatyn przekazało straży pożarnej samochód STAR 25, będący w dyspozycji OSP w Nowosiółkach do 2004 roku. Obecnie straż pożarna dysponuje wozem strażackim STAR266.[8]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII - wynik wyszukiwania - DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2016-02-23].
  2. Geoportal.gov.pl, mapy.geoportal.gov.pl [dostęp 2016-06-14].
  3. a b Plan odnowy miejscowościP. Nowosiółki Plan odnowy miejscowościP., https://ugtelatyn.bip.lubelskie.pl/upload/pliki//POM_Nowosiolki_final_po_opinii_RDOS.pdf.
  4. JózefJ. Niedźwiedź JózefJ., Leksykon historyczny miejscowości dawngo województwa zamojskiego, 2003.
  5. Archiwum Map WIG (Polski strona) - Mapy austro-wegierskie, polski.mapywig.org [dostęp 2016-06-14].
  6. Urząd GminyU. G. Telatyn Urząd GminyU. G., http://telatyn.pl/pliki/telatyn.pdf.
  7. Radość paschalna na nekropoliach Chełmszczyzny
  8. SylwiaS. Pawłowska SylwiaS., Kronika Straży Pożarnej w Nowosiółkach, 2015.
Ponorama Nowosiółek .jpg