Nowosiółki (powiat tomaszowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowosiółki
Kościół Przemienienia Pańskiego
Kościół Przemienienia Pańskiego
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat tomaszowski
Gmina Telatyn
Strefa numeracyjna (+48) 84
Kod pocztowy 22-652
Tablice rejestracyjne LTM
SIMC 0901625
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Nowosiółki
Nowosiółki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowosiółki
Nowosiółki
Ziemia 50°31′37,45″N 23°55′04,52″E/50,527069 23,917922
Widok w Nowosiółkach

Nowosiółki (także Pokropiwne[1]) – rozległa wieś na wschodzie Polski, położona w województwie lubelskim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Telatyn, dzieląca się na kilka części (Nowosiółki-Osada, Nowosiółki-Kolonia, Majdan). Przez wieś przepływa rzeka Kmiczynka.

Powierzchnia miejscowości to 11,62  km²[2]

Według danych z 2014 roku miejscowość zamieszkuje 466 mieszkańców[3].

Historia[edytuj]

Historia miejscowości Nowosiółki[edytuj]

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1472 roku, kiedy notowano tu 6 і 1/4 łana użytków, 2 karczmy oraz cerkiew. W tym roku zapis królewski na Nowosiółki otrzymał Mikołaj Zbrożek z Żernik. W latach 1486-1491 roku dziedzicem wsi był Mikołaj Lipski herbu Korczak, który był ożeniony pierwszy raz z Anną z Wareszyna і po raz drugi z Dorotą, córką Ramsza z Oleszyc, której zapisał 400 grzywien posagu і wiana na Nowosiółkach. W 1502 roku Jan Lipski zastawił wieś Dawidowi z Horyszowa. Następnie dobra były w posiadaniu syna Jana - Stanisława Lipskiego, żonatego pierwszy raz z Barbarą z Udryckich і po raz drugi z Sienieńską. W 1577 roku ich synowie Mikołaj і Jan dopełnili działu dóbr: Lipska, Woli Lipskiej, Szewni, Suchej Woli, Hruszki, Hutek, Nowosiółek і Żniatyna[4]. Tutejsze dobra zapewne odziedziczył Jan, który w 1578 roku notowany był jako właściciel 8 łanów użytków, 4 zagrodników z ziemią, 2 komorników і cerkwi w Nowosiółkach. Jeszcze w 1629 roku wieś należała do Jana Lipskiego. W 1678 roku właścicielem Nowosiółek był Stefan Zamoyski. Wkrótce jednak nastąpiła zmiana własności і w 1681-82 roku wieś należała do Żulińskiego, a ok. 1700 roku do Chamca і Dunina.

Mapa Nowosiółek z 1780 roku.jpg Na mapie z lat 1779-1782 widoczne są na terenie Nowosiółek elementy obronne dworu.

Obwarowania miały postać czworobocznego narysu obwarowań z czterema bastejami. Od zachodu istniała w założeniu obronnym brama, a wewnątrz wałów były dwa budynki. Budowla obronna powstała prawdopodobnie w XVI lub XVII wieku[5].

W czasach Księstwa Warszawskiego і Królestwa Polskiego Nowosiółki były wsią nadgraniczną. Tutaj istniała luka celna na granicy Księstwa Warszawskiego z Austrią. W 1812 roku strażnikiem konnym przy tej luce był R. A. Kostecki. Luka celna istniała także w okresie Królestwa Polskiego, aż do I wojny światowej.

Kościół[edytuj]

Miejscowość jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej. Znajduje się w niej kościół (dawna cerkiew unicka, następnie prawosławna) wzniesiony około 1800 roku z fundacji Ludwika Rastawieckiego, którego ciało po śmierci w 1847 roku spoczeło w podziemiach cerkwi. W latach 1860-64 budynek świątyni został gruntownie wyremontowany przez Edwarda Rastawieckiego. Po roku 1870 świątynia została przejęta przez wyznawców prawosławia do roku 1919, kiedy to po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 roku, budynek został oddany w ręce kościoła rzymsko-katolickiego, jednakże ze względu na zawiłości historyczne kościół pozostawał zamknięty i opieczentowany, aż do roku 1938, kiedy to uroczyście erygowano parafię Przemienienia Pańskiego. Równocześnie w tym samym roku założono cmentarz grzebalny i ofiarowano na plebanię z fundacji 9 pułku piechoty legionów z Zamościa dawy budynek rządcówki znajdującej się nieopodal kościoła[1]. W okresie II wojny światowej dach budynku uległ całkowitemu zniszczeniu, a wnętrze doszczętnie spalono. Kościół ze względu na zniszczenia, przez lata pozostawał nieczynny. Remont budynku rozpoczął się w 1948 roku, wtedy to wyremontowano cześciowo dach, a w latach 1959-64 odrestaurowano wnętrze światyni.

Dwór[edytuj]

Dwór w Nowosiółkach przez II wojną światową.jpg

Nieopodal kościoła znajdował się folwark, który przez lata stanowił majątek rodzin Rostworowskich oraz Trębińskich. W okresie kiedy właścicielem majatku był Ludwik Rastawiecki, folwark przeszedł gruntowny remont. Wybudowany został wtedy murowany dwór w którym w 1804 roku urodził się Edward Rastawiecki. Po śmierci ojca Edward Rastawiecki sprzedał cały folwark Mieczysławowi Epstein. W późniejszym czasie folwark należał do Czesława Świeżawskiego. Ostatecznie całość folwarku wraz z dworem została spalona przez odddziały UPA w 1944 roku.

Stacja Hodowli Roślin[edytuj]

Podczas II wojny światowej, 9 kwietnia 1944 roku, oddziały UPA spaliły wieś. Po roku 1945 na terenie ówczesnych Nowosiółek-Osada, utworzono z gruntów pozostałych w dużej mierze po folwarku i byłych gospodarstwach ukraińskich, jednolite gospodarstwo rolne, które wchodziło w skład Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Poturzynie. W latach 60-ątych gospodarstwo przekształcono w Stację Hodowli Roślin. Głównym organizatorem i pierwszym prezesem był Bronisław Stąsiek. Organizatorem gospodarstwa і jego pierwszym kierownikiem był Bronisław Stąsiek. W 1992 roku Stacja Hodowli Roślin została przejęta przez Skarb Państwa, a administrowała nią Agencja Rolna Skarbu Państwa.[6] W następnym roku powstała spółka pracownicza „Rol-Hand”, która wydzierżawiła grunty po byłym PGR.

Szkoła Podstawowa[edytuj]

Po I wojnie światowej w Nowosiółkach utworzono Publiczną Szkołę Powszechną. Początkowo trzy-klasową a w późniejszym czasie cztero-klasową. W 1954 roku otwarto we wsi szkołę w drewnianym budynku znajdującym się nieopodal obecnej remizo-świetlicy, która do 1960 roku funkcjonowała jako 6- klasowa, w latach 1960-1966 7-klasowa, a od 1966 roku 8-klasowa. Od 2000 roku był tutaj tylko Punkt Filialny SP w Telatynie z klasami 0-3. Ostatecznie szkołę zlikwidowano w 2005 roku.[3]

Gminna Kasa Spółdzielcza[edytuj]

W grudniu 1954 roku przeniesiono z Poturzyna do Nowosiółek siedzibę Gminnej Kasy Spółdzielczej (GKS). Kasa początkowo mieściła się w budynku wspólnie z urzędem gromadzkim і szkołą, a w 1960 roku oddano do użytku nowy, murowany budynek z przeznaczeniem na jej siedzibę. W 1973 roku siedzibę GKS przeniesiono do Telatyna i zmieniono jej nazwę na Bank Spółdzielczy.

We wsi znajduę się zabytkowy prawosławny cmentarz[7].

Organizacje społeczne i stowarzyszenia[edytuj]

Ochotnicza Straż Pożarna[edytuj]

Ochotnicza Straż Pożarna w Nowosiółkach została założona w 1951 roku. Założycielami jednostki byli Antoni Groma,Stefan Kudełko i Władysław Tereszczyński. Pierwszą siedzibą jednostki był wybudowany w czynie społecznym drewniany garaż. Po roku 1960 rozpoczęto budowę garażu na wóz strażacki wraz z remizą. Początkowo strażacy dysponowali motopompą oraz samochodem strażackim marki Dodge, który po kilku latach zamieniono na pojazd marki Żuk, przekazany ze straży z Tomaszowa Lubelskiego. W 1975 roku GZ OSP Telatyn przekazało straży pożarnej samochód STAR 25, będący w dyspozycji OSP w Nowosiółkach do 2004 roku. Obecnie straż pożarna dysponuje wozem strażackim STAR266.[8]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII - wynik wyszukiwania - DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2016-02-23].
  2. Geoportal.gov.pl, mapy.geoportal.gov.pl [dostęp 2016-06-14].
  3. a b Plan odnowy miejscowościP. Nowosiółki Plan odnowy miejscowościP., https://ugtelatyn.bip.lubelskie.pl/upload/pliki//POM_Nowosiolki_final_po_opinii_RDOS.pdf.
  4. JózefJ. Niedźwiedź JózefJ., Leksykon historyczny miejscowości dawngo województwa zamojskiego, 2003.
  5. Archiwum Map WIG (Polski strona) - Mapy austro-wegierskie, polski.mapywig.org [dostęp 2016-06-14].
  6. Urząd GminyU. G. Telatyn Urząd GminyU. G., http://telatyn.pl/pliki/telatyn.pdf.
  7. Radość paschalna na nekropoliach Chełmszczyzny
  8. SylwiaS. Pawłowska SylwiaS., Kronika Straży Pożarnej w Nowosiółkach, 2015.
Ponorama Nowosiółek .jpg