Nowosolna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Podział dawnej dzielnicy Widzew na obszary Systemu Informacji Miejskiej – wyszczególniony obszar SIM Nowosolna
Rynek Nowosolna z kościołem

Nowosolnaosiedle administracyjne (jednostka pomocnicza gminy) we wschodniej części Łodzi, w dzielnicy Widzew, obejmujące dawną podłódzką wieś o tej samej nazwie. Osiedle liczy obecnie 3615 mieszkańców[1]. W Nowosolnej znajduje się siedziba gminy Nowosolna, w której skład Nowosolna jednak nie wchodzi.

Obszar[edytuj | edytuj kod]

Teren osiedla Nowosolna jest, jak na warunki miejskie, słabo zaludniony. Obejmuje dość duży obszar, złożony w głównej mierze z pól i nieużytków, a także niewielkich sosnowych lasów i łąk oraz ogródków działkowych. Jedynie w jego centrum znajduje się obszar zwartej zabudowy, głównie typu podmiejskiego. Stanowi go plac, od którego w ośmiu kierunkach, promieniście rozchodzą się ulice. Ponadto zabudowania mieszkalne występują w znacznie mniejszym skupieniu wzdłuż wszystkich 8 dróg odchodzących od placu.

Część osiedla leży na terenie Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich. Przez osiedle przepływa rzeka Miazga. Osiedle od wschodu graniczy z gminą Nowosolna, której nie jest od 1988 r. częścią.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotna nazwa wsi brzmiała Neu-Sulzfeld, ponieważ większość osadzonych w niej kolonistów pochodziła z okolic wirtemberskiego miasta Sulzfeld. Z czasem nazwa uległa polonizacji w formie Nowosolna, która jest wolnym tłumaczeniem nazwy niemieckiej[a].

Nowosolna została założona około 1802 r. w ramach tak zwanej kolonizacji fryderycjańskiej i zasiedlona została przez protestantów niemieckich pochodzących w większości z Wirtembergii. Ponadto osiedlili się tu też osadnicy z Badeni, Lotaryngii, Prus i z poznańskiego[2].

Nowosolna miała być według pierwotnej koncepcji miastem powiatowym. W 1823 r. Nowosolna liczyła 1059 mieszkańców zamieszkałych w 86 domach, przewyższając w tym czasie liczbę mieszkańców pobliskiej Łodzi – chociaż już niedługo, ponieważ w wyniku decyzji władz administracyjnych Królestwa Polskiego przeznaczającego to miasto na osadę fabryczną, w 1830 r. liczba jego mieszkańców wzrosła gwałtownie do 4 tysięcy[3].

Kościół ewangelicki z 1838 r. znajdujący się dawniej na rynku w Nowosolnej; dziś w skansenie łódzkiego budownictwa drewnianego przy Muzeum Włókiennictwa w Łodzi

Wieś wytyczono na tak zwanym surowym korzeniu, na nietypowym planie ośmioramiennej gwiazdy. Centralnym punktem osady był i jest plac, z którego co 45 stopni wychodzi kolejno osiem ulic. Wraz ze wsią Pokój w województwie opolskim, Nowosolna stanowi unikatowy w skali kraju przykład rozplanowania w ten sposób zabudowy wiejskiej. Ze względu na wieloletni brak zainteresowania władz, szczególnie po II wojnie światowej, jego potencjał estetyczny został w dużym stopniu zaprzepaszczony niespójną, chaotyczną zabudową i nieprzejrzystym układem komunikacyjnym.

Miejscowość długo zachowała swój nietypowy charakter etniczny. Jeszcze w 1921 r. ponad 95% z jej 1126 mieszkańców było narodowości niemieckiej. Kres jej wielokulturowemu charakterowi przyniósł koniec wojny światowej. W 1945 roku jej niemieccy mieszkańcy uciekli w obawie przed Rosjanami bądź zostali wysiedleni w ciągu kilku następnych lat przez nowe władze Polski. Ich własności zostały przejęte przez państwo polskie.

W 1988 r. Nowosolna została włączona w granice administracyjne Łodzi, w obręb dzielnicy Widzew.

Na wschód od rynku w Nowosolnej przebiega autostrada A1 wraz z węzłem "Brzeziny".

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

  • szkoła podstawowa nr 202 przy ul. Jugosłowiańskiej im. Jana Pawła II – jedna z najdłużej istniejących szkół w okolicach Łodzi. Powstała w latach 1832–1833 przy parafii ewangelicko-augsburskiej. Początkowo szkoła mieściła się w stojącym do dzisiaj budynku przy ulicy Pomorskiej 585. Po I wojnie światowej zaistniała konieczność rozbudowania szkoły – 19 lipca 1925, przy ulicy Jugosłowiańskiej 2, wmurowany został kamień węgielny pod nowy budynek, a w 1928 oddano nową szkołę do użytku[4]. W czasie II wojny światowej szkoła była instytucją niemiecką[5]. W 1999 rozpoczęto budowę nowego budynku, którego otwarcie nastąpiło 1 września 2001. 7 kwietnia 2005 rada pedagogiczna podjęła uchwałę o nadaniu szkole imienia Jana Pawła II, a 22 czerwca 2005 uchwałą Rady Miejskiej w Łodzi nadano jej imię Jana Pawła II[6].
  • drewniany kościół pw. św. Andrzeja Boboli z 1838. Pierwotnie był to zbór ewangelicki. Obecnie budynek znajduje się w Skansenie Łódzkiej Architektury Drewnianej w Łodzi[7].
  • jedno z dwóch w Polsce skrzyżowań „słonecznych” vel „promieniowych” w formie ośmioramiennej gwiazdy[8].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Po niemiecku sól pisze się salz.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tabela nr 13 do Uchwały budżetowej Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 16 stycznia 2014 r.
  2. Otto Heike, 150 Jahre Schwabensiedlungen in Polen 1795-1945; Leverkusen 1979.
  3. Ryszard Bonisławski. Rzeka Jasieniec i Miazga. „Z biegiem łódzkich rzek”, 2008. UM Łodzi. 
  4. „Łódź w Ilustracji” (dod. ilustrowany do „Kuriera Łódzkiego”), 9 września 1928, nr 37, s. 3 (foto nowego gmachu Szkoły Powszechnej w Nowosolnej).
  5. Strona SP 202 w Łodzi – www.sp202.szkoly.lodz.pl
  6. (K.K. strona Urzędu Miast Łodzi uml.lodz.pl)
  7. Informacja o przeniesieniu kościoła w serwisie naszemiasto.pl
  8. Anna Gronczewska, Piekielne skrzyżowanie, które co roku niesie śmierć [w:] „Polska. Dziennik Łódzki”, 13 V 2016, s. 14.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Gronczewska, Ozdoba łódzkiego skansenu [dot. d. drewnianego kościoła]. [w:] „Kocham Łódź” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), nr 176, z 6 IV 2012, s. 14.