Numerus clausus (szkolnictwo wyższe)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Numerus clausus (łac. zamknięta liczba) – zasada ograniczania liczby studentów uniwersytetów, motywowana przyczynami politycznymi lub czysto praktycznymi, stosowana zarówno w okresie międzywojennym, jak i po drugiej wojnie światowej. Stosowano ją w Polsce[1], Rosji, Stanach Zjednoczonych, Niemczech, na Węgrzech i w Rumunii.

W okresie międzywojennym, szczególnie w Europie Wschodniej i Środkowej, zasada numerus clausus odnosiła się wyłącznie do kandydatów pochodzenia żydowskiego.

W Niemczech zasada ta stosowana jest do dzisiaj, w przypadku kiedy liczba osób ubiegających się o miejsce na danym kierunku przewyższa możliwości organizacyjne uczelni.

Kraje stosujące prawne ograniczenia[edytuj | edytuj kod]

Rosja[edytuj | edytuj kod]

W Rosji zasada numerus clausus została wprowadzona w 1887 roku i stwierdzała, że Żydzi mogą stanowić nie więcej niż 10% studentów w miastach, gdzie wolno im było mieszkać, ale już tylko 3% w Moskwie i Petersburgu. Ograniczenia te usunięto po rewolucji październikowej.

Węgry[edytuj | edytuj kod]

Na Węgrzech numerus clausus wprowadzono w 1920 roku, za rządów Pála Telekiego, w okresie gwałtownego wzrostu nastrojów antysemickich. Żydzi mogli stanowić jedynie 6% studentów, gdy przed I wojną światową aż 30%. Ograniczenia złagodzono w 1928 roku.

Po wprowadzeniu numerus clausus z Węgier wyjechało 5 tys. młodych Żydów, w tym późniejszy twórca bomby wodorowej Edward Teller.

Rumunia[edytuj | edytuj kod]

W Rumunii ograniczenia wprowadzono w 1926 roku.

USA[edytuj | edytuj kod]

W Stanach Zjednoczonych ograniczenia stosowano nieoficjalnie od lat 20. do końca lat 50. XX wieku, szczególnie na uczelniach w północno-wschodniej części kraju (m.in. Harvard i Columbia), gdzie limit przyjmowanych Żydów wahał się w granicach 12-17%. W ostatnich latach szereg uniwersytetów amerykańskich rozważa wprowadzenie podobnej zasady w odniesieniu do studentów z mniejszości azjatyckich, którzy stanowią bardzo wysoki odsetek wszystkich studentów. Według wielu źródeł nieformalna dyskryminacja studentów pochodzenia azjatyckiego ma miejsce od dawna i by dostać się na najlepsze amerykańskie uniwersytety, przeciętnie muszą oni legitymować się o wiele wyższym poziomem wyników testów wymaganych przez uczelnie niż kandydaci z innych grup etnicznych.

Polska[edytuj | edytuj kod]

W Polsce próbowano formalnie wprowadzić numerus clausus w 1923 roku[2], ale spotkało się to z zastrzeżeniami ze strony Ligi Narodów, a także protestami przedstawicieli inteligencji. Stało się to jednak w 1937 roku, gdy niektóre uniwersytety przyjęły limit 10 procent, zgodny z udziałem ludności żydowskiej w kraju. Przedtem udział studentów żydowskich sięgał 20-40 procent[potrzebny przypis].

Oficjalnym powodem takiej polityki była chęć wyrównania szans młodzieży polskiej, która była dyskryminowana jeszcze w czasach carskich, oraz promowania młodzieży z małych ośrodków, która miała mniejsze szanse w porównaniu z miejską młodzieżą żydowską. Pomimo ograniczeń inteligencja pochodzenia żydowskiego stanowiła przed drugą wojną światową niemal połowę całej inteligencji, ale wskutek wymordowania ludności żydowskiej przez Niemców odsetek ten drastycznie spadł.

Żydzi starali się obejść przepisy, zmieniając religię lub wyjeżdżali na studia do krajów, które nie stosowały dyskryminacji. Skrupulatnie przestrzegały numerus clausus wydziały medyczne, w wyniku czego w roku akademickim 1933/1934 Żydzi uzyskali na krajowych wydziałach medycyny 132 dyplomy oraz nostryfikowali 93 dyplomy zagraniczne[1].

Niemcy[edytuj | edytuj kod]

W Niemczech numerus clausus został wprowadzony 27 marca 1968[3] i obowiązuje na terenie całych Niemiec dla kierunków: medycyna, stomatologia, farmacja oraz weterynaria. Jeśli liczba osób aplikujących na dany kierunek przewyższa możliwości organizacyjne uczelni numerus clausus może zostać zastosowany również dla kierunków innych niż wspomniane powyżej. W przełożeniu na proces rekrutacji numerus clausus oznacza nabór na podstawie wyniku egzaminu maturalnego.

Samo posiadanie świadectwa dojrzałości (Hochschulreife) uprawniało do podjęcia studiów na wybranym przez siebie kierunku niezależnie od wyniku egzminu (Abitur). Wprowadzenie numerus clausus ograniczyło to wynikające z Konstytucji prawo. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 27 lipca 1972[4] ograniczenie dostępu do studiów ze względu na niespełnienie wymogów w postaci zbyt niskiej oceny z egzaminu godziło w wynikające z Art. 12 Konstytucji prawo do samowolnego decydowania o kierunku i miejscu kształcenia. Jako rozwiązanie zaproponowano obowiązujący do dziś system, na podstawie którego 20% miejsc na kierunkach z numerus clausus przyznawane jest osobom które w prawdzie nie posiadają odpowiednio wysokiej oceny ze świadectwa maturalnego, ale odpowiednio długo czekają na przyznanie miejsca na kierunku objętym numerus clausus[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Jerzy Ogonowski: Sytuacja prawna Żydów w Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1939. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, 2012, s. 130–131. ISBN 978-83-61850-4950-6.
  2. Stanisław Podemski Śmiele stali, dużo ich zginęło, Interia.pl Fakty, 2008-10-28, dostęp 2017-06-17
  3. Bernd Rexing, 27. März 1968 - Einführung des Numerus Clausus, 27 marca 2013 [dostęp 2018-05-02] (niem.).
  4. e, Fragen und Antworten: 40 Jahre Numerus Clausus, tagesschau.de [dostęp 2018-05-02] (niem.).
  5. Numerus Clausus - czyli czasem matura nie ma znaczenia, „Studia w Niemczech” [dostęp 2018-05-02] (pol.).