Numerus clausus (szkolnictwo wyższe)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Numerus clausus (łac. zamknięta liczba) – zasada ograniczania liczby studentów uniwersytetów, motywowana przyczynami politycznymi lub czysto praktycznymi, stosowana zarówno w okresie międzywojennym, jak i po drugiej wojnie światowej. Stosowano ją w Polsce[potrzebny przypis], Rosji, Stanach Zjednoczonych, Niemczech, na Węgrzech i w Rumunii.

W Niemczech zasada ta była stosowana z powodów praktycznych, gdyż brakowało zarówno nauczycieli akademickich, jak i funduszy. W tej sytuacji starano się zwykle nie ograniczać liczby studentów nauk humanistycznych, natomiast na niektórych kierunkach, np. medycynie, stosowano numerus clausus, aby zapewnić wyższy poziom nauczania. W niektórych dyscyplinach zasada była ograniczona do wybranych uczelni.

W okresie międzywojennym, szczególnie w Europie Wschodniej, zasada numerus clausus była stosowana w oparciu o religię, co w praktyce odnosiło się do kandydatów pochodzenia żydowskiego.

Kraje stosujące prawne ograniczenia[edytuj]

Rosja[edytuj]

W Rosji zasada numerus clausus została wprowadzona w 1887 roku i stwierdzała, że Żydzi mogą stanowić nie więcej niż 10% studentów w miastach, gdzie wolno im było mieszkać, ale już tylko 3% w Moskwie i Petersburgu. Ograniczenia te usunięto po rewolucji październikowej.

Węgry[edytuj]

Na Węgrzech numerus clausus wprowadzono w 1920 roku, za rządów Pála Telekiego, w okresie gwałtownego wzrostu nastrojów antysemickich. Żydzi mogli stanowić jedynie 6% studentów, gdy przed wojną aż 30%. Ograniczenia złagodzono w 1928 roku.

Po wprowadzeniu numerus clausus z Węgier wyjechało 5 tys. młodych Żydów, w tym późniejszy twórca bomby wodorowej Edward Teller.

Rumunia[edytuj]

W Rumunii ograniczenia wprowadzono w 1926 roku.

USA[edytuj]

W Stanach Zjednoczonych ograniczenia stosowano nieoficjalnie od lat 20. do końca lat 50. XX wieku, szczególnie na uczelniach w północno-wschodniej części kraju (m.in. Harvard i Columbia), gdzie limit przyjmowanych Żydów wahał się w granicach 12-17%. W ostatnich latach szereg uniwersytetów amerykańskich rozważa wprowadzenie podobnej zasady w odniesieniu do studentów z mniejszości azjatyckich, którzy stanowią bardzo wysoki odsetek wszystkich studentów. Według wielu źródeł nieformalna dyskryminacja studentów pochodzenia azjatyckiego ma miejsce od dawna i by dostać się na najlepsze amerykańskie uniwersytety, przeciętnie muszą oni legitymować się o wiele wyższym poziomem wyników testów wymaganych przez uczelnie niż kandydaci z innych grup etnicznych.

Polska[edytuj]

W Polsce próbowano formalnie wprowadzić numerus clausus w 1923 roku, ale spotkało się to z zastrzeżeniami ze strony Ligi Narodów, a także protestami przedstawicieli inteligencji. Stało się to jednak w 1937 roku, gdy niektóre uniwersytety przyjęły limit 10 procent, zgodny z udziałem ludności żydowskiej w kraju. Przedtem udział studentów żydowskich sięgał 20-40 procent[potrzebny przypis].

Oficjalnym powodem takiej polityki była chęć wyrównania szans młodzieży polskiej, która była dyskryminowana jeszcze w czasach carskich, oraz promowania młodzieży z małych ośrodków, która miała mniejsze szanse w porównaniu z miejską młodzieżą żydowską. Pomimo ograniczeń inteligencja pochodzenia żydowskiego stanowiła przed drugą wojną światową niemal połowę całej inteligencji, ale wskutek wymordowania ludności żydowskiej przez Niemców odsetek ten drastycznie spadł.

Żydzi starali się obejść przepisy, zmieniając religię lub wyjeżdżając na studia do krajów, które nie stosowały dyskryminacji. Skrupulatnie przestrzegały numerus clausus wydziały medyczne, w wyniku czego w roku akademickim 1933/1934 Żydzi uzyskali na krajowych wydziałach medycyny 132 dyplomy oraz nostryfikowali 93 dyplomy zagraniczne[1].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Jerzy Ogonowski: Sytuacja prawna Żydów w Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1939. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, 2012, s. 130–131. ISBN 978-83-61850-4950-6.