Nurbanu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nurbanu Sultan
نور بانو سلطان
Devletlu İsmetlu Haseki Afife Nurbanu Valide Sultan Aliyyetü'ş-Şân Hazretleri
Valide Sultan
Okres od 15 grudnia 1574
do 7 grudnia 1583
Poprzednik Ayşe Hafsa
Następca Safiye
Haseki Sultan
Okres od 7 września 1566
do 15 grudnia 1574
Poprzednik Roksolana
Następca Safiye
Dane biograficzne
Dynastia Osmanowie
Data urodzenia ok. 1525
Paros na Cykladach
Data śmierci 7 grudnia 1583
Miejsce spoczynku Hagia Sophia w Stambule
Ojciec Yosef de Nasi lub Nicolò Venier
Matka Violanta Baffo
Mąż Selim II
Dzieci Murad III
Esmahan Sultan
Gevherhan Sultan
Şah Sultan
Fatma Sultan
Türbe Nurbanu położone tuż obok türbe Selima II na dziedzińcu świątyni Hagia Sophia

Afife Nurbanu Sultan (pełne imię Haseki Afife Nûr-Banû Vâlide Sultân Aliyyetü'ş-Şân Hazretleri; osm.: نور بانو سلطان; (ok. 1525 – 7 grudnia 1583) – Haseki Sultan jako ulubiona nałożnica, a później prawowita żona sułtana Selima II, Valide Sultan oraz koregentka jako matka Murada III.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Obecnie istnieją dwie teorie na temat pochodzenia Nurbanu: była albo wenecką szlachcianką, albo hiszpańską Żydówką[1]. Po narodzinach mogła się nazywać Rachel Olivia de Nasi[2] lub Cecilia Venier-Baffo[3].

Rachel Olivia de Nasi[edytuj | edytuj kod]

Yosef de Nasi, książę Naksos był synem Samuela de Nasi i wnukiem Yosefa de Nasi, który był poborcą podatkowym z Hiszpanii. Samuel de Nasi miał brata Yosefa de Nasi, który przeprowadził się na grecką wyspę Paros[4]. W tamtym okresie wyspy greckie były pod władzą Wenecjan, aż do muzułmańskiej inwazji w roku 1537[4]. Ustalono pokrewieństwo między Rachel Olivią de Nasi, urodzoną w Wenecji w 1525 r. a Yosefem de Nasi, synem Samuela de Nasi, co sytuuje ich jako kuzynostwo w drugiej linii[4]. Rachel była więc spokrewniona z Gracią Mendes de Nasi, znaną również pod schrystianizowanym imieniem Beatrice de Luna, jednej z najbogatszych Żydówek okresu Renesansu[4]. Podczas wojny na Paros w 1537 r. została porwana i wywieziona do haremu osmańskiego księcia Selima do Stambułu, gdzie została jego ulubioną żoną[4]. Zmieniono jej imię na Afife Nurbanu Sultan. Będąc Żydówką, dawała przywileje Żydom ze Stambułu i Manisy[4]. Faktem pozostaje, że Rachel pochodziła z rodziny Nasi, co zostało dowiedzione przez pokrewieństwo.

Cecilia Venier-Baffo[edytuj | edytuj kod]

Jest dyskusyjną kwestią, czyją córką jest Rachel Olivia de Nasi[4]. Wenecjanie twierdzą, że byłą córką Nicolò Veniera, którego brat Sebastiano Venier (1496-1578) był dożą weneckim w latach 1577–1578[4]. Tymczasem według tureckich zapisów była rodzoną córką weneckiego Żyda imieniem Yosef de Nasi i Violanty Baffo, która w końcu wyszła za mąż za Nicolò Veniera[4]. Inne zapisy twierdzą, że Violanta Baffo była kochanką Nicolò Veniera, a Yosef de Nasi jest zapisany jako mąż Violanty Baffo[4]. Bardziej prawdopodobna jest możliwość, że Nasi umarł, co pozwoliło Baffo wyjść ponownie za mąż za Nicolò Veniera (udowodniony fakt pokrewieństwa)[4].

Yosef de Nasi, książę Naksos uciekł z Wenecji do Imperium Osmańskiego, do Selima II i Rachel de Nasi[4]. Ten związek jednoznacznie potwierdza, że Rachel była córką Yosefa de Nasi, brata Benedetta de Nasi, który łączy bezpośrednio tę rodzinę z Yosefem de Nasi i Gracią Mendes Nasi[4].

Nałożnica[edytuj | edytuj kod]

Selim II, mąż Nurbanu

Cecilia została podarowana Selimowi prawdopodobnie przez jego matkę, sułtankę Hürrem. Początkowo nosiła imię Afife co znaczy po osmańsku "sprawiedliwa". W późniejszym czasie, książę Selim nazwał ją Nurbanu, co z perskiego można przetłumaczyć jako "księżniczka światła". Była opisywana jako olśniewająca piękność o sięgających bioder czarnych włosach, bladej cerze i błękitnych oczach. Interesowała się historią i nauką języków obcych, uwielbiała poezję i czytała mnóstwo poematów. Uchodziła za niezwykle zdolną i oczytaną osobę.

Nurbanu bardzo szybko została ulubienicą Selima i w 1544 roku urodziła mu bliźniacze córki, Ismihan oraz Şah. Dwa lata później powiła swojego jedynego syna i przyszłego sułtana, Murada. Wiadomo, że wydała na świat jeszcze jedną córkę, Fatmę. Niektórzy przypisują jej także Gevherhan.

Po narodzinach dzieci zdobyła wpływy i została głową książęcego haremu Selima w Manisie. Kiedy ten wstąpił na tron, ożenił się z nią i nadał jej tytuł Haseki Sultan.

Nawet kiedy Selim, już jako sułtan, zaczął brać do haremu inne nałożnice, pozostawała jego ulubienicą, ze względu na swoją urodę i inteligencję. Jako matka następcy tronu, była nie tylko doradczynią swojego męża, lecz także sprawowała często funkcję regentki dla uzależnionego od alkoholu i narkotyków Selima. Władca bardzo cenił opinie żony i zawsze słuchał jej rad. Jacopo Soranzo, wenecki ambasador, relacjonował to tak:

„O Haseki mówi się, że jest wyjątkowo kochana i szanowana przez Jego Wysokość ze względu na jej wielką urodę i niezwykłą inteligencję.”

Była oddaną żoną i lojalną matką, jak pokazały późniejsze wydarzenia. Imperium Osmańskie było dalekie od stabilności na szczytach władzy, a walki o tron sułtana były normalnym zjawiskiem. Nie było niczym niezwykłym, że ten, który przegrał ten wyścig, tracił życie wraz z całą rodziną, w celu zapobieżenia ewentualnym buntom w przyszłości. Nurbanu była przekonana, że kiedy przyjdzie na jej syna czas przejęcia władzy po ojcu, nic temu nie przeszkodzi.

Valide sultan i regentka[edytuj | edytuj kod]

Murad III, dla którego Nurbanu była valide sultan w latach 1574–1583.

Książę Murad został wysłany do Manisy na wybrzeżu Morza Egejskiego, by pełnić tam obowiązki gubernatora i był tam do momentu śmierci sułtana Selima II w 1574 roku. Mogłaby to być dla kogoś znakomita okazja do przejęcia władzy w chwili, gdy sułtan właśnie umarł, a syn jest poza stolicą. Nurbanu szybko zdała sobie z tego sprawę i szybciej niż ktokolwiek inny podjęła natychmiastowe działanie. Harem był skutecznie strzeżony i odseparowany od świata zewnętrznego i nikt nie wiedział kiedy Selim II rzeczywiście umarł. Nurbanu nie powiedziała o tym nikomu, ukryła zwłoki swego męża w chłodni i posłała po syna do Manisy, by przybył niezwłocznie do Stambułu. Przez cały ten czas nikt nie był świadom, że sułtan odszedł z tego świata. Fakt ten nie został ogłoszony publicznie przez dwanaście dni, dopóki nie przybył Murad i wtedy dopiero Nurbanu pokazała ciało zmarłego męża. Jej syn został sułtanem Muradem III, a ona valide sultan, która była najwyższym stanowiskiem, jakie mogła osiągnąć kobieta w Imperium Osmańskim. Nurbanu posiadła olbrzymią władzę i stała się potężną postacią o szerokich wpływach.

Polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Po tym, jak Nurbanu została Valide sultan swojego syna Murada III, skutecznie zajmowała się rządzeniem wraz z wielkim wezyrem Sokollu Mehmedem Paszą, który sprawował funkcję koregenta sułtana w okresie sułtanatu kobiet. Jej pośredniczką ze światem poza haremem była jej „kira”, Esther Handali, będąca wcześniej sekretarką i pośredniczką Roksolany. „Kira” tak często uczestniczyła w komunikacji Nurbanu ze światem zewnętrznym w okresie, gdy ta była Valide sultan, że mówiono o nich, że były kochankami. Nurbanu korespondowała z królową Francji Katarzyną Medycejską. Weneckie raporty najczęściej opisują Nurbanu, jako kobietę, która nigdy nie zapomniała o swoim weneckim pochodzeniu.

Uroczystości pogrzebowe Nurbanu

W czasie dziewięciu lat regencji (1574–1583), prowadzona przez nią polityka była tak pro-wenecka, że Genueńczycy ją znienawidzili. Istnieją nawet podejrzenia, że została otruta przez genueńskiego agenta[5]. W każdym razie zmarła w pałacu w dzielnicy Stambułu, Yenikapı w dniu 7 grudnia 1583 r. Mówiono też, że Nurbanu była spokrewniona z Safiye, urodzoną jako Sofia Baffo, która wyszła za mąż za Murada III i wskutek tego została następną valide sultan Imperium Osmańskiego, kiedy jej syn Mehmed III wstąpił na tron. Dokumenty osmańskie twierdzą, że Republika Wenecka została silnie uzależniona od Imperium podczas regencji Nurbanu, ponieważ jej polityka była skrajnie pro-żydowska.

Instytucje charytatywne i filantropia[edytuj | edytuj kod]

Podczas 9 lat regencji Nurbanu zamówiła u słynnego architekta Sinana budowę meczetu Atik Valide wraz z otaczającym go kompleksem budynków zwanym külliye w stambulskiej dzielnicy Üsküdar, w miejscu, gdzie uprzednio znajdowała się żydowska łaźnia. Zakończenie budowy kompleksu i oddanie go do użytku nastąpiło pod koniec 1583 r. tuż przed zgonem Nurbanu w dniu 7 grudnia 1583 r. Została pochowana w mauzoleum jej męża Selima II znajdującego się wewnątrz świątyni Hagia Sophia, będącej wtedy meczetem, w dzielnicy Sultanahmet w Stambule.

W kulturze i sztuce[edytuj | edytuj kod]

W tureckim hicie eksportowym Wspaniałe stulecie, w rolę sułtanki Nurbanu wcieliła się turecka aktorka Merve Boluğur.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stanford J. Shaw, History of the Ottoman Empire and modern Turkey, Volume 1, str. 178
  2. Godfrey Goodwin, The Private World of Ottoman Women, Saqi Book, ​ISBN 0-86356-745-2​, ​ISBN 3-631-36808-9​, 2001. str. 128,
  3. Valeria Heuberger, Geneviève Humbert, Geneviève Humbert-Knitel, Elisabeth Vyslonzil, Cultures in Colors, str. 68. ​ISBN 3-631-36808-9​, 2001
  4. a b c d e f g h i j k l m Peter D Matthews: Shakespeare Exhumed: The Bassano Chronicles. Bassano Publishing House, 13 Jun 2013. ISBN 978-0-987-36526-2.
  5. Фрили Дж. Тайны османского двора. Частная жизнь султанов. — Смоленск: Русич, 2004. — str. 62.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Leslie Penn Peirce: The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. New York: Oxford University Press, 1993, seria: Studies in Middle Eastern History. ISBN 978-0-19-507673-8.
  • Goodwin, Jason, Lords of the Horizons, (1998) – page 160
  • A.D. Alderson, The Structure of the Ottoman Dynasty. Clarendon Press, Oxford, 1956.
  • Almanach de Gotha: annuaire généalogique, diplomatique et statistique, Justes Perthes, Gotha, 1880-1944.
  • Burke's Royal Families of the World, Volume II: Africa & The Middle East, Burke's Peerage Ltd., London, 1980.
  • Yılmaz Öztuna, Devletler ve Hanedanlar, Turkiye 1074-1990, Ankara, 1989.
  • Osman Selâheddin Osmanoğlu, Osmanli Devleti'nin Kuruluşunun 700. Yılında Osmanlı Hanedanı, Islâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Vakfı (ISAR), Istanbul, 1999.
  • Emine Fuat Tugay, Three Centuries: Family Chronicles of Turkey and Egypt, Oxford, 1963.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]