Ny-Ålesund

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ny-Ålesund
Ilustracja
Ny-Ålesund (panorama)
Państwo  Norwegia
Terytorium zależne  Svalbard
Populacja (2007)
• liczba ludności

30–130
Kod pocztowy 9173
Położenie na mapie Svalbardu
Mapa lokalizacyjna Svalbardu
Ny-Ålesund
Ny-Ålesund
Położenie na mapie Arktyki
Mapa lokalizacyjna Arktyki
Ny-Ålesund
Ny-Ålesund
Ziemia78°55′00″N 11°56′00″E/78,916667 11,933333
Portal Portal Norwegia

Ny-Ålesund – miejscowość (osada) na wyspie Spitsbergen archipelagu Svalbard, znajdującą się około 1200 km od bieguna północnego, położona na 78°55′N 11°56′E/78,916667 11,933333. Jest to najdalej na świecie wysunięta na północ funkcjonująca jednostka osadnicza.

Znajduje się tu siedziba wielu stacji naukowo-badawczych narodowych i międzynarodowych wchodzących w skład systemu Światowej Obserwacji Atmosfery (ang. Global Atmosphere Watch). W zimie przebywa tu 30 osób, a w lecie 130, w sumie ze stałymi mieszkańcami. Transport odbywa się drogą lotniczą lub morską praktycznie przez cały rok. Swoje placówki badawcze mają tu m.in.: Norwegia, Niemcy, Francja, Chiny, Korea Południowa, Wielka Brytania i Japonia.

Historia[edytuj]

Od 1916 do 1963 w Ny-Ålesund wydobywano węgiel. W listopadzie 1962 wybuch metanu spowodował śmierć 21 górników. Ten poważny wypadek i stwierdzone przez komisję badającą przyczyny wypadku niedociągnięcia zdecydowały o zamknięciu kopalni przez norweski parlament Bay Affair. Dla potrzeb kopalni zbudowano linię kolejową, była to najbliżej bieguna położona kolej na świecie. Od 1968 w Ny-Ålesund jest baza Norweskiego Instytutu Polarnego. W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych rozwijały tutaj swoją działalność badawczą również inne kraje i Ny-Ålesund stopniowo przekształciło się w międzynarodową stację badawczą. W 2004 otworzyła tutaj swą pierwszą arktyczną stację badawczą Chińska Republika Ludowa.

Ny-Ålesund
Ny-Ålesund latem
Ny-Alesund, wieża do cumowania sterowców, tu cumowały sterowce "Norge" i "Italia" przed lotami do bieguna
Ny-Ålesund, popiersie Roalda Amundsena
Ny-Ålesund, dawna kolej do przewozu węgla, była to kolej najbliższa bieguna
Ny-Ålesund, stacja badawcza Zeppelin na szczycie góry Zeppelin (474 m n.p.m.)
Ny-Ålesund, posterunek obserwacyjny Wallops Flight Facility
Ny-Ålesund, radioteleskop
Ny-Ålesund, lodowiec Kongsbreen
Ny-Ålesund, lis polarny w letniej szacie
Ny-Ålesund, kaczka lodówka
Ny-Ålesund (panorama)

Historia wypraw na biegun z Ny-Ålesund[edytuj]

W 1925 r. Amundsen podjął próbę dotarcia do Bieguna Północnego samolotem. Amerykanin Lincoln Ellsworth sfinansował zakup dwóch hydroplanów. 21 maja samoloty N-24 i N-25 Ekspedycji Amundsen – Ellsworth startują do lotu w kierunku bieguna. Na 88°N, w odległości ok. 1000 km od miejsca startu, na skutek defektu silnika jednego z samolotów następuje przymusowe lądowanie na powierzchni wolnego od lodu kanału wodnego. Usuwanie defektu samolotu oraz przygotowanie drogi startowej, bo wodny kanał zamarzł, trwało 24 dni. Następuje dramatyczny start N-25 z sześcioma uczestnikami ekspedycji na pokładzie trzymiejscowego samolotu, z nierównej powierzchni drogi startowej, trzykrotnie krótszej niż wymagana długość. N-25 dolatuje szczęśliwie do miejsca startu. Fakt ten Norwegowie uczcili później ustawieniem w Ny-Ålesundzie granitowego pomnika[1]

9 maja 1926 Richard Byrd i Floyd Bennett, startując z Ny-Ålesundu, dokonali próby osiągnięcia bieguna północnego samolotem Fokker F.VII/3m o nazwie "Josephine Ford". Chcieli w ten sposób uprzedzić przygotowywaną, międzynarodową ekspedycję Amundsena, której celem miał być przelot sterowcem na trasie SpitsbergenBiegun PółnocnyAlaska. Pomimo nieusuniętych po dziś dzień wątpliwości, czy Byrd rzeczywiście doleciał nad sam biegun, czy jedynie w jego pobliże, był to pierwszy udany lot samolotem w rejon Bieguna Północnego.

11 maja sterowiec „Norge” z 15 osobową Międzynarodową Ekspedycją Amundsen – Ellsworth – Nobile wystartował z brzegu fiordu Kongsfjorden. Sterowiec przeleciał nad Biegunem Północnym i po 42 godzinach lotu (3500 km) minął w odległości ok. 15 km Point Barrow na Alasce. Po 72 godzinach lotu (5400 km) „Norge” wylądował w Teller (Alaska), ok. 150 km na północny zachód od Nome (Alaska). Był to pierwszy przelot transantarktyczny nad Biegunem Północnym.

W kwietniu 1928 r. w zaciszu fiordu Kongs w Ny-Ålesundzie, po wielkim przelocie transarktycznym długości 4000 km z Alaski, wylądowali George Hubert Wilkins i Carl Ben Eielson[1]. W tym samym 1928 r. Umberto Nobile, włoski projektant sterowca, uczestnik ekspedycji „Norge” organizuje włoską wyprawę do bieguna. 23 maja 1928 r. sterowiec „Italia” z 16-osobową załogą wystartował z Ny-Alesundu nad Kongsfjorden i pomyślnie dotarł do bieguna. W drodze powrotnej nastąpiła awaria. Sterowiec obniżył wysokość i uderzył o zwały lodu. Gondola sterowca z gen. Nobile i 9 uczestnikami lotu oderwała się od kadłuba. Jeden z członków załogi zginął na miejscu, pozostali wyszli z katastrofy lekko kontuzjowani. Sterowiec pozbawiony balastu z pozostałymi 6 członkami załogi uniósł się w górę i gnany silnym wiatrem odleciał w nieznane. Po wielu dniach przebywania na dryfującym lodzie rozbitkom udało się nawiązać łączność radiową i zawiadomić o katastrofie. Ny-Alesund stał się centrum międzynarodowej akcji ratunkowej. W akcji uczestniczyły samoloty, statki i ok. 1300 ludzi. Nobilego zabrał dwumiejscowy szwedzki samolot, który wylądował na krze, a 7 rozbitków uratował rosyjski lodołamacz „Krasin”. Wraku sterowca i pozostałych 6 członków załogi nigdy nie odnaleziono. W tym czasie Roald Amundsen wyruszył z Tromso na Spitsbergen , by włączyć się do akcji poszukiwawczej. Samolot Latham, na pokładzie którego znajdował się Amundsen, nie doleciał do Ny-Alesund, prawdopodobnie uległ katastrofie w pobliżu wyspy Bjornoya. Wraku samolotu i załogi nie odnaleziono.

W 1963 r. na koszt rządu włoskiego w tundrze koło Ny-Ålesundu, niedaleko pomnika Amundsena i Ellswortha, wzniesiony został metalowy pomnik na pamiątkę lotu sterowca "Italia"[1].

Przypisy

  1. a b c Szupryczyński Jan: Pomniki na Spitsbergenie, w: "Poznaj Świat" R. XIII, nr. 5 (150), maj 1965, s. 15-16

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Polska Stacja Polarna HORNSUND strona poświęcona wyprawom do bieguna [1]
  • Ambasada Królestwa Norwegii w Polsce - strona poświęcona Roaldowi Amundsenowi [2]

Linki zewnętrzne[edytuj]