Nyks

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
William-Adolphe Bouguereau: Noc, obraz olejny na płótnie, 1811

Nyks (także Noc, gr. Νύξ Nýx, łac. Nox ‘noc’) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie nocy (ciemności nocnej)[1][2].

Należała do bogów pierwotnych (Protogenoi). Uchodziła za córkę Chaosu[3][4][5]. Z Erebem, który był jej bratem, miała córki: Hemerę i Nemezis oraz synów: Eter i Charona, natomiast z Tartarem (niektóre źródła podają, iż para boskich braci nie miała ojca) – Tanatosa (Śmierć) i Hypnosa (Sen), a z UranosemLyssę (Szał)[4][5][6][7]. Bez udziału pierwiastka męskiego zrodziła szereg bóstw, uosobień, abstrakcji, demonów: Apate (Zdrada, Oszukaństwo), Filotes (Czułość, Przyjaźń), Geras (Starość), Momos (Szyderstwo, Sarkazm), Morosa (Los, Zgon), kery, Eris (Niezgoda), Mojry[1][4][8]. Niekiedy uważano ją za matkę Erynii i Hesperyd[1][3].

W gigantomachii walczyła po stronie bogów olimpijskich[1]. Swą siedzibę miała na dalekim Zachodzie (poza krainą Atlasa).

Jej kult należał do rzadkości, czczono ją w Megarze.

W sztuce przedstawiana jest zwykle jako kobieta ze skrzydłami u ramion, w ciemnej szacie, z zawojem wokół twarzy, na rydwanie, w towarzystwie Gwiazd[1][2].

Wyobrażenie o bogini przejawia się w sztukach plastycznych między innymi w greckim malarstwie wazowym i rzeźbie (sarkofagi i nagrobki; fryz Ołtarza Pergamońskiego, przedstawiający sceny z gigantomachii)[1].

Imieniem bogini nazwano jedną z planetoid – (3908) Nyx, a także drugi księżyc Plutona – Nix.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 307. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
  2. 2,0 2,1 Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 530. ISBN 83-01-03529-3.
  3. 3,0 3,1 Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 254. ISBN 83-04-04673-3.
  4. 4,0 4,1 4,2 Mity o powstaniu świata, bogów i ludzi. W: Michał Pietrzykowski: Mitologia starożytnej Grecji. Warszawa: Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, 1979, s. 18. ISBN 83-221-0111-2.
  5. 5,0 5,1 Początki świata. W: Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 39. ISBN 83-7391-077-8.
  6. Vojtech Zamarovský, op. cit., s. 307, 120, 195, 198. ISBN 80-8046-098-1.
  7. Pierre Grimal, op. cit., s. 87, 254. ISBN 83-04-04673-3.
  8. Pierre Grimal, op. cit., s. 103, 254. ISBN 83-04-04673-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Aaron J. Atsma: Nyx (ang.). theoi.com. [dostęp 2010-07-28].
  2. Nyx (ang.). mythindex.com. [dostęp 2010-07-28].
  3. Hezjod: Teogonia. Sandomierz: Armoryka, 2010. ISBN 83-62173-44-0.
  4. Homer: Iliada. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1968, s. 246. ISBN L-16-1023.
  5. Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 842. ISBN 83-7399-022-4.
  6. Henry George Liddell, Robert Scott: A Greek-English Lexicon: νύξ (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2011-08-01].
  7. Carlos Parada: Nyx (ang.). maicar.com. [dostęp 2010-07-28].
  8. William Smith: A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology: Nyx (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-04-29].
  9. Harry Thurston Peck: Harpers Dictionary of Classical Antiquities, 1898: Nyx (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-04-29].