ORP Ślązak (2015)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy ORP Ślązak (2015). Zobacz też: ORP Ślązak (ujednoznacznienie).
ORP „Ślązak”
ORP „Ślązak”
Historia
Stocznia Stocznia Marynarki Wojennej
Początek budowy 2001
Położenie stępki 28 listopada 2001
Wodowanie 2 lipca 2015
Zamówiony dla  Marynarka Wojenna
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 2100 t - pełna, 1800 t - standardowa
Długość 95,2 m
Szerokość 13,5
Zanurzenie 3,6 m
Napęd
typu CODAG: 2 x silniki wysokoprężne MTU 12V 595 TE90 o mocy 3240 kW każdy, turbina gazowa Ge/Avio LM-2500 o mocy 25 000 kW; dwa wały z dwoma 5-skrzydłowymi śrubami nastawnymi, dziobowy pędnik azymutalny Schottel
Prędkość 30 węzłów
Zasięg 2000 Mm przy 18 w., 4500 Mm przy 14 w.
Sensory
radar trójwspółrzędny obserwacji nawodnej i powietrznej Thales SMART-S Mk 2[1],
radar kierowania uzbrojeniem Thales STIR 1.2 EO (STING-EO) Mk 2[1],
głowica optoelektroniczna Thales Mirador[1], sonar nawigacyjno-ostrzegawczy L3 ELAC Nautic Vanguard
Uzbrojenie
1 × OTO Melara Super Rapid L/62[1],
2 × OTO Melara Marlin-WS 30 mm[1],
4 wyrzutnie pocisków przeciwlotniczych GROM,
4 karabiny maszynowe WKM-B 12,7 mm
Wyposażenie
zintegrowany system walki Thales TACTICOS[1], telefony podwodne L3 ELAC Nautic UT 2200 i UT 3000, 2 radary nawigacyjne pasma X, łącza LINK 11/16, radiolatarnia TACAN[1], łódź abordażowa MK-790[1], łódź robocza MK-500, system przeładunku na morzu, aktywny stabilizator kołysań
Załoga 20 osób (docelowo 97)
Model stoczniowy korwety proj. 621

ORP Ślązak – polski okręt patrolowy zwodowany 2 lipca 2015 roku w Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni. Matką chrzestną okrętu została Maria Waga, wdowa po byłym dowódcy Marynarki Wojennej admirale Romualdzie Wadze.

Historia budowy[edytuj]

Projektowanie okrętu rozpoczęło się w grudniu 1997 roku. Wówczas Departament Rozwoju i Wdrożeń MON zlecił Stoczni Marynarki Wojennej (SMW) zaprojektowanie korwety wielozadaniowej, której to projekt otrzymał oznaczenie: 621 Gawron-II M. Na etapie koncepcyjnym wybrano partnera strategicznego projektu, niemiecką stocznię Blohm und Voss z Hamburga, która dysponowała projektem okrętów typu MEKO A-100. 20 kwietnia 2001 roku minister obrony zatwierdził dokumentację koncepcyjną. Na tym etapie partnerem SMW zostało German Corvette Consortium (GCC).

W lipcu tego samego roku Marynarka Wojenna zawnioskowała w ministerstwie o udzielenie zamówienia na budowę okrętu w SMW w trybie z wolnej ręki i upoważnienie Stoczni MW do wykupienia licencji od GCC. 27 listopada 2001 roku Marynarka Wojenna i Stocznia Marynarki Wojennej w Gdyni podpisały umowę 1/BO/2001 na budowę prototypowej korwety 621/1 projektu 621 (programu Gawron) z opcją na sześć kolejnych[2]. Umowa miała wartość 638,1 mln PLN. Tego samego dnia podpisano umowę licencyjną (nr 1465/DT/01). Skorzystanie z projektu niemieckich korwet MEKO A-100 kosztowało 60,8 mln PLN. Już następnego dnia miała miejsce uroczystość położenia stępki pod budowę. Koszt budowy tego prototypowego egzemplarza ustalono na 1,617 mld PLN. Po podpisaniu umowy zaczęto wykonywać dokumentację roboczą. Ponieważ sytuacja finansowa budżetu była trudna, celowo z podpisanej umowy wyłączono koszt pozyskania i instalacji systemu dowodzenia, systemu obserwacji technicznej i walki elektronicznej i systemu uzbrojenia (określanych zbiorczo jako ZSW - Zintegrowany System Walki).

Na lata 2002-2005 w ramach Planu Modernizacji Technicznej Marynarki Wojennej przeznaczono na realizację budowy okrętu jedynie 480 mln PLN. Nie zmienił tego nowy dokument, Plan Modernizacji Technicznej Sił Zbrojnych na lata 2003-2008, w którym wyasygnowano niemal takie same środki (479,6 mln PLN). Różnica między wartością umowy a przeznaczonymi środkami wynosiła prawie 160 mln PLN, prawie 1/4 jej wartości. Budowa okrętu nie mogła więc przebiegać w sposób terminowy.

W roku 2002 roku prace praktycznie stały. Przy takim finansowaniu również skorzystanie z opcji na budowę 6 kolejnych okrętów miała charakter deklaratywny, co znalazło odzwierciedlenie w aneksie do umowy 1/BO/2001, który podpisano 26 czerwca 2003 roku. Zrezygnowano wtedy z opcji na kolejne okręty i dostosowano harmonogram budowy do możliwości finansowych. Aby obniżyć koszt umowy, wyłączono z niej, prócz ZSW, również zakup drugiego kosztownego elementu okrętu - turbiny gazowej, czyli napędu. Miała zostać zakupiona po 2007 roku. ZSW miałby zostać zakupiony z puli środków na lata 2009-2010. Dzięki temu obniżono wartość zamówienia do 405,3 mln PLN, co było w zgodzie z zaplanowanym finansowaniem. Uzgodniono, że platforma okrętu (bez napędu i uzbrojenia) będzie gotowa do 31 grudnia 2007 roku. Podpisanie aneksu pozwoliło rozpocząć prace nad budową. Do 2004 roku wykonano 15% prac nad kadłubem (25 sekcji poszycia) i zamówiono kluczowe elementy wyposażenia. Kontynuowano też prace nad dokumentacją techniczną i technologiczną. Prace kadłubowe posuwało się wolno, gdyż SMW nie posiadała odpowiedniej technologii do wykonywania poszycia. Stocznia wdrożyła technologię spawania cienkich blach dopiero w 2005 roku.

Przyspieszenie prac nastąpiło w 2006 roku, tj. 5 lat po położeniu stępki. W tymże roku wykonano 5 z 10 bloków kadłuba i wyposażono je w elementy wielkogabarytowe, jak silniki wysokoprężne, agregaty prądotwórcze, urządzenia sterowe, czy pędnik azymutalny. W tym samym roku, 22 grudnia, podpisano umowę o wartości 7,5 mln euro na dostawę turbiny gazowej. Zdecydowano się na model LM-2500 firmy Avio S.p.A.

Dwa tygodnie wcześniej, 8 grudnia, podjęto kolejne decyzje w sprawie „Gawrona” na poziomie ministerialnym. Minister, decyzją 511/MON, potwierdził podział budowy okrętu w dwóch fazach: budowy platformy, a potem zakupu ZSW (do czego rozpoczęto przygotowywanie procedury). Wyasygnowano 1,1609 mld PLN na dokończenie projektu, który wpisano w Plan Rozwoju SZ RP na lata 2007-2012 i do Planu Modernizacji Technicznej SZ RP na lata 2007-2012. Realizację projektu przeniesiono z Dowództwa MW do Departamentu Zaopatrywania Sił Zbrojnych MON.

W 2007 roku zbudowano pozostałe 5 bloków kadłuba i prowadzono dalsze prace wyposażeniowe. Otworzono też postępowanie przetargowe na zakup i montaż Zintegrowanego Systemu Walki.

W kolejny roku rozpoczęto scalanie kadłuba, rozpoczynając od pięciu sekcji rufowych. Zaczęto też budowę elementów nadbudówki. We wrześniu 2008 kadłub był ukończony w 80%. Pod koniec roku rozstrzygnięto przetarg na ZSW, który wygrała firmy Thales Nederland (system dowodzenia, system obserwacji, integracja systemu walki) i Enamor (zintegrowany system łączności, nawigacji i hydrolokacji). Łączny koszt zwartych umów wyniósł ok. 800 mln PLN.

W połowie marca 2009 roku zainstalowano turbinę gazową, a 16 września wykonano pierwsze wodowanie techniczne scalonego kadłuba bez nadbudówki. Po tygodniu kadłub wrócił na ląd. Niestety, również w 2009 roku minister obrony zdecydował się ograniczyć finansowanie projektu. W grudniu upłynął termin ważności ofert wyłonionych w przetargu na ZSW, co oznaczała, że potencjalni dostawcy nie są już nimi zobowiązani. Dodatkowo, 22 grudnia sąd ogłosił upadłość układową SMW. W związku z interpelacją poselską (nr 12529) ministerstwo podało, że koszt budowy korwety „Gawron” wyniesie 1,46 mld PLN, bez uzbrojenia (0,25 mld PLN)[3]. Oznaczało to wzrost ceny o 100 mln złotych wobec planów z 2001 roku.

W 2010 roku rozpoczęto kompletację pierwszego poziomu nadbudówki i przeniesiono nadzór nad projektem do nowo utworzonego Inspektoratu Uzbrojenia (IU).

Według odpowiedzi ministra obrony na interpelację poselską 20885 z 29 marca, stan budowy okrętu w 2011 roku przedstawiał się następująco:

  • kadłub całkowicie ukończony,
  • nadbudówka ukończona w 80% (np. brak masztów),
  • wyposażenie kadłuba w 80% (w tym linia wałów, ale bez śrub),
  • urządzenia zakupione w 95% (nie licząc ZSW).

Do końca 2011 roku budowa pochłonęła 402 mln PLN, w tym 60,8 mln PLN za opłaty licencyjne.

Budowa okrętu jako korwety typu Gawron została formalnie zarzucona 24 lutego 2012 roku. W ramach racjonalizacji wydatków premier i minister obrony uznali za zasadne przerwanie budowy korwety. Uznano bowiem, że okręt jest za duży, za kosztowny, a konserwacja kadłuba za droga (30 mln PLN rocznie). Już miesiąc później w koncepcji rozwoju Marynarki Wojennej w ramach planu modernizacji technicznej SZ RP na lata 2013-2022 umieszczono pozyskanie trzech okrętów obrony wybrzeża kryptonim Miecznik o wyporności 1900 ton[4] i trzech okrętów patrolowych z funkcją zwalczania min Czapla o wyporności 1600 ton[5], o wielkości zbliżonej do Gawrona. Budowa nie była również kosztowna - cały czas trzymała się budżetu. Opóźnienia w budowie spowodowane był niedofinansowaniem i początkowymi brakami doświadczenia i technologii w SMW. Konserwacja zaś, ujęta w aneksie 14/2012, kosztowała 35 mln PLN w okresie 5 lat, czyli 7 mln PLN rocznie.

Jeszcze w tym samym roku zdecydowano jednak, że prawie gotowy kadłub niedoszłego okrętu typu Gawron będzie podstawą do budowy okrętu patrolowego „Ślązak”, ale nie będzie to już korweta, lecz lżej uzbrojony patrolowiec. W lutym 2013 roku MON wydał decyzję o rozpoczęciu nowych negocjacji nad dostawami dla okrętu i koniecznymi zmianami w umowach. Zmiany ujęte zostały w aneksie 15/2013 do pierwotnej umowy z 2001 roku. Niezbędne prace nad okrętem (bez ZSW) wyceniono na 115,91 mln PLN (koszt całkowity 1,16 mld PLN, czyli niższy o ok. 0,45 mld PLN od pierwotnego) a datę przekazania okrętu MW ustalono na listopad 2016 roku. W grudniu 2013 roku odnowiono umowy z dostawcami ZSW, firmami Thales i Enamor. Uwagę należy zwrócić na fakt, że żadna z trzech podpisanych w 2013 roku umów, o łącznej wartości 755 mln PLN, nie wskazywała lidera budowy okrętu. Tym samym SMW nadal budowała okręt i była odpowiedzialna za jego wyposażenie, ale nie miała wpływu na pracę poddostawców ZSW. Z wykonawcą okrętu nie skonsultowano również wyboru sprzętu, przez musiano dokonywać zmian w już wykonanych konstrukcjach i instalacjach.

Przez cały rok 2014 prowadzono prace dotyczące wałów i sterów, wentylacji i klimatyzacji, automatyki, urządzeń energoelektrycznych i ogólnookrętowych, sieci elektrycznej i wyposażenia pokładowego. W dniu 16 grudnia 2014 roku wykonano drugie wodowanie techniczne, które potrzebne było do pomiaru rzeczywistych parametrów kadłuba, a także do odwrócenia jednostki i ponownego umieszczenia w hali, w celu montażu śrub i sterów. Od 2013 roku na okręcie przybył dziobowy fundament pod działo głównej artylerii lufowej, fundament dla radaru kierowania ogniem, i dwa boczne fundamenty pod artylerię kalibru 30 mm. Na prawej burcie powiększono wnękę pod łódź MK-790, większą z uwagi na nowe, patrolowe zadania „Ślązaka”.

2 lipca 2015 roku w Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni odbyła się uroczystość wodowania tego okrętu[3].

28 października 2015 roku okręt ponownie trafił na ląd, aby dokonać opóźnionych prac związanych z systemami łączności podwodnej, sonaru, a także konserwacji kadłuba. Prace trwały miesiąc i 23 listopada okręt wodowano po raz trzeci.

Według oficjalnych danych w mocy pozostaje data listopad 2016 roku jako data przekazania okrętu Marynarce, jednak trwają rozmowy między IU a SMW. Specjaliści szacują, że okręt realnie może zostać ukończony w połowie roku 2017 lub na początku 2018 roku[6]. W styczniu 2016 roku Ministerstwo Obrony Narodowej oficjalnie potwierdziło kilkunastomiesięczne opóźnienie oraz wzrost kosztów przebudowy korwety wielozadaniowej „Gawron” na okręt patrolowy ORP „Ślązak”[7].

15 czerwca 2016 r. na okręcie zamontowano uniwersalną armatę morską OTO Melara Super Rapido MF L/62 kalibru 76 mm[8].

Dane techniczno-taktyczne[edytuj]

Francusko-holenderska firma Thales ma dostarczyć dla „Ślązaka” Modułowy System Walki. Ten system ma pozwolić między innymi na to, by całym uzbrojeniem na okręcie mogła sterować jedna osoba. W efekcie ma to prowadzić do podjęcia najbardziej skutecznej walki. Umowa z gdyńską firmą Enamor dotyczy dostawy i instalacji Zintegrowanego Systemu Nawigacji wraz z sonarem Vanguard oraz Zintegrowanego Systemu Łączności wraz z urządzeniami kryptograficznymi do elementów Zintegrowanego Systemu Walki oraz urządzeń łączności[9].

Uzbrojeniem podstawowym ma być szybkostrzelna armata OTO Melara 76 mm Super Rapido, zdolna do wystrzeliwania 120 pocisków kierowanych Vulcano na minutę na odległość do 40 km, oraz dwa automatyczne działa uniwersalne 30 mm OTO Melara Marlin-WS[10]. Dodatkowym wsparciem mają być stanowiska czterech karabinów maszynowych WKM-B 12,7 mm produkcji Zakładów Mechanicznych w Tarnowie. Na okręcie zostaną też zainstalowane cztery wyrzutnie pocisków rakietowych Grom, dostarczone przez Polską Grupę Zbrojeniową[11][12].

W przyszłości, gdy pozwoli na to stan finansów, zbudowany w systemie modułowym okręt – jak mówił 2 lipca 2015 roku komandor Marian Ambroziak, dowódca 3. Flotylli Okrętów – może być bez trudu dozbrajany w broń rakietową i torpedową[13].

Uwagi

Przypisy

  1. a b c d e f g h Maksymilian Dura: „Ślązak” otrzymuje radary bojowe. Budowa patrolowca trwa. Defence24.pl, 2017-03-10.
  2. Okręt Gawron kulisy cz. II. kadm. dr Zbigniew Badeński, 17 sierpnia 2012.
  3. a b Robert Kiewlicz: ORP Ślązak został zwodowany po 14 latach budowy. Trójmiasto.pl. [dostęp 2015-07-02].
  4. e-RAPORT BME 1/2014 - Miecznik jak Gawron?. 24 czerwca 2014.
  5. Miecznik i Czapla częściowo odtajnione. Altair, 11 lipca 2013.
  6. Maksymilian Dura: Stocznia Marynarki Wojennej opóźnia oddanie ORP „Ślązak”. Przetarg bez kontroli?. Defence24.pl, 2015-12-17.
  7. Maksymilian Dura: ORP „Ślązak” – powtórka z „Gawrona”. Defence24.pl, 2016-01-10.
  8. Montaż armaty na Ślązaku. Dziennik Zbrojny, 2016-06-16.
  9. 100 mln euro na uzbrojenie ORP Ślązak. „Dziennik Bałtycki”, 2015-06-25. 
  10. OTO Melara naval systems – MARLIN-WS. [dostęp 2015-07-04].
  11. ORP Ślązak zwodowany. „Gazeta Wyborcza-Trójmiasto”. 
  12. Pierwszy chrzest zbudowanego w Polsce okrętu od ponad 20 lat. „Gospodarka Morska”, 2015-07-03. 
  13. Nasza nowoczesna armia: Rosomak, Ślązak (YouTube). [dostęp 2015-07-11].

Bibliografia[edytuj]

  • Tomasz Dmitruk. Ślązak - historia i aktualny stan budowy. „Nowa Technika Wojskowa”, s. 88-98. Magnum-X. ISSN 1230-1655 (pol.).