Obóz Burgweide

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Obóz przejściowy Dolnośląskiego Regionalnego Urzędu Pracy Burgweide
Durchgangslager des Gauarbeitsamts Niederschlesien Burgweide
Ilustracja
Dwa z zachowanych baraków niemieckiego obozu pracy przymusowej w Sołtysowicach (2019)
Typ obóz przejściowy
(1940–1944)
obóz pracy
(1945)
Odpowiedzialny  III Rzesza
Rozpoczęcie działalności 1940
Zakończenie działalności 7 maja 1945
Terytorium  III Rzesza
Miejsce Sołtysowice
Powierzchnia 15 ha
Liczba więźniów 6000–8000
Narodowość więźniów Anglicy, Czesi, Francuzi, Holendrzy, Polacy, Rosjanie, Serbowie, Włosi i inni
Wyzwolony przez  Armia Czerwona
  7 maja 1945
Upamiętnienie pomnik (1959)
krzyż (1995)
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa konturowa Wrocławia, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Obóz przejściowy Dolnośląskiego Regionalnego Urzędu Pracy Burgweide”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Obóz przejściowy Dolnośląskiego Regionalnego Urzędu Pracy Burgweide”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Obóz przejściowy Dolnośląskiego Regionalnego Urzędu Pracy Burgweide”
51°08′42,1″N 17°04′25,3″E/51,145028 17,073694
Strona internetowa
Pomnik ofiarom obozu pracy w Sołtysowicach.

Obóz Burgweide (niem. Durchgangslager des Gauarbeitsamts Niederschlesien Burgweide[1]) – niemiecki obóz przejściowy, a następnie obóz pracy przymusowej, dla więźniów III Rzeszy działający na terenie wsi Burgweide (obecnie Sołtysowice) koło Wrocławia w latach 1940–1945.

Historia obozu[edytuj | edytuj kod]

1940-1945[edytuj | edytuj kod]

Obóz został założony na terenie przylegającym do cukrowni Zuckerfabrik Schottwitz (późniejsza Cukrownia Wrocław)[2] położonym pomiędzy ulicami Dorpaterstrasse (obecnie Sołtysowicka) a Quer-Allee (obecnie Poprzeczna) w 1940 r. i działał do 7 maja 1945. Obszar 15 ha otoczony został ogrodzeniem z drutu kolczastego i pilnowany był przez wartowników zmilitaryzowanych formacji i policji, mających do dyspozycji m.in. dwie wieże strażnicze. Płoty z drutu kolczastego dzieliły także wnętrze obozu na szereg oddzielnych części, z których każda przeznaczona była dla więźniów innej narodowości, ponadto była też jedna dla niemieckiego personelu, dla którego przeznaczono pięć baraków. Więźniowie mieszkali w 25–27[3] nieogrzewanych barakach zbudowanych z desek. Barak przeznaczony był dla ponad 200 więźniów. Ponadto znajdował się tam barak szpitalny (w pewnym okresie szpital zajmował trzy baraki), budynki gospodarcze i sanitarne. W szpitalu pracowali niemieccy lekarze przez kilka godzin tygodniowo oraz lekarze więźniowie różnych narodowości w tym jeden Polak (dr Modrakowski). Część więźniów w okresie kwarantanny po przybyciu do obozu nocowało na placu, gdyż brakowało dla nich miejsc. Również w barakach nie dla wszystkich starczało prycz i ci więźniowie spali na podłodze z betonu[4]. Po powstaniu warszawskim do obozu od jesieni 1944[5] trafiło około 1000 osób cywilnych z Warszawy[1].

Obóz obliczony był na ok. 7 tys. więźniów, jednak w drugiej połowie oblężenia Wrocławia mieszkało tu 12 tys. więźniów, m.in. przeniesionych z innych wrocławskich obozów. W okresie funkcjonowania obozu przejściowego, po kwarantannie oraz czasowym pobycie i pracy w tym obozie przenoszono do innych obozów lub do gospodarstw rolnych. W czasie pobytu w obozie Burgweide więźniowie po kwarantannie pracowali w różnych zakładach przemysłowych Wrocławia, okolicznych gospodarstwach rolnych, a podczas oblężenia także przy wznoszeniu umocnień, usuwaniu gruzu po zburzonych budynkach oraz budowie lotniska. Więźniowie pochodzili z wielu okupowanych przez III Rzeszę krajów, byli tu też jeńcy z Wielkiej Brytanii. Polacy stanowili około 15%, a pod koniec oblężenia miasta ponad 25% uwięzionych[4].

W obozie zmarło wielu więźniów zarówno z powodu zarówno chorób, jak i złego traktowania przez funkcjonariuszy obozowych. W styczniu 1945, w momencie kiedy linia frontu zbliżyła do rzeki Widawy, ewakuowano część więźniów oraz strażnicy obozowi podpalili szpital obozowy wraz ze znajdującymi się tam chorymi[6].

Obóz Burgweide był największym obozem funkcjonującym we Wrocławiu[7]. Jego podległość organizacyjna nie jest jasna. Wg Kosmulskiej w latach 1940–1944 był to obóz przejściowy będący filią Groß-Rosen, natomiast w styczniu 1945 roku został przekształcony w obóz pracy przymusowej pod zarządem Wehrmachtu[8]. Jednak ani Maluga[4], ani nowsza praca, wydana przez Muzeum Gross-Rosen – opracowanie wszystkich niewątpliwych filii Gross-Rosen – nie wymienia Burgweide jako związanego z tym obozem koncentracyjnym[9]. Do 1944 był to natomiast obóz przejściowy dla więźniów, których stąd rozsyłano do pracy do różnych miejsc w całym regionie[5].

Po 1945[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej baraki obozowe były użytkowane jako mieszkania i nie zostały objęte ochroną konserwatorską, ani też wpisane do ewidencji Miejsc Pamięci Narodowej. W 2019 roku zostali wysiedli ostatni mieszkańcy nielicznych pozostałych baraków i teren obozu został przeznaczony na sprzedaż. Zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego pozostałości obozu mogą zostać rozebrane i dopuszczona jest na tym terenie zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna, obiekty handlowe, usługi i rozrywkę. Na wniosek Dolnośląskiego Konserwatora Zabytków został wpisany obowiązek umieszczenia tablicy pamiątkowej na elewacji przyszłych obiektów[10][11].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W rejonie dawnego obozu postawiono w 1959 roku głaz granitowy z napisem upamiętniającym więźniów obozu pracy przymusowej, a w 1995 roku krzyż ku „pamięci Polaków represjonowanych w latach 1940–1945”. Oba stoją przy al. Poprzecznej[3][12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Piotr Stanek. Cywilna ludność Warszawy w Lamsdorf (1944–1945). „Studia Śląskie”. 76, s. 125- 135, 2015. 
  2. Cukrownia Wrocław S.A. (dawna). Stowarzyszenie Wratislaviae Amici. [dostęp 2020-02-02].
  3. a b Obóz Burgweide (Sołtysowice) – Nieobecni. Ludzie ze znakiem "P", ludziezeznakiemp.pl [dostęp 2019-09-27] (pol.).
  4. a b c Maluga 1987 ↓, s. 43-45.
  5. a b Maluga 1987 ↓, s. 44.
  6. Maluga 1987 ↓, s. 45.
  7. Maluga 1987 ↓, s. 43.
  8. Kosmulska 1995 ↓, s. 312.
  9. Filie obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Informator. Muzeum Gross-Rosen, Wałbrzych, rok 2008, str. 1-106. ​ISBN 978-83-89824-07-3
  10. Robert Pieńkowski. Radny PiS apeluje o ocalenie pozostałości po hitlerowskim obozie pracy na Sołtysowicach. „Gazeta Wrocławska”, 2018-10-14. 
  11. Marta Gołębiowska: Wrocław: teren po hitlerowskim obozie na sprzedaż. Pod mieszkania, dyskotekę albo galerię handlową. TuWroclaw.com, 2019-03-29. [dostęp 2020-02-02].
  12. Burgweide - największy obóz pracy przymusowej w Breslau, kochamwroclaw.pl [dostęp 2019-09-27] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ludwik Maluga: Obozy pracy przymusowej we Wrocławiu w latach 1940–1945. Wrocław: Towarzystwo Miłośników Wrocławia, 1987.
  • Niewolnicy w Breslau, wolni we Wrocławiu: Wspomnienia Polaków wojennego Wrocławia. Anna Kosmulska (oprac.). Wrocław: Wydawnictwo TWM „WRATISLAVIA, 1995.