Obrona Hanko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa o Hanko
II wojna światowa, front wschodni, wojna kontynuacyjna, część operacji "Barbarossa"
Hangon vuokra-alueen kartta.jpg
Czas 22 czerwca2 grudnia 1941
Miejsce Półwysep Hanko
Terytorium Finlandia
Przyczyna chęć Finów do odzyskania terenów utraconych podczas wojny zimowej
Wynik zwycięstwo fińskie;
radziecka ewakuacja do Leningradu
Strony konfliktu
 Finlandia  ZSRR
Dowódcy
Finlandia Carl Gustaf Mannerheim Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Kliment Woroszyłow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Leonid Goworow
Siły
Na początku lipca 1941:
22 000 żołnierzy
Jesień 1941:
12 500 żołnierzy
25 300 ludzi
Straty
297 zabitych
78 zaginionych
604 rannych
nieznane



Obrona morskiej bazy w Hanko (znana także jako oblężenie Hanko) – seria małych potyczek stoczonych na i wokół półwyspu Hanko pomiędzy wojskami fińskimi a radzieckimi we wstępnej fazie wojny kontynuacyjnej i operacji "Barbarossa", w drugiej połowie 1941 roku.

Wstęp[edytuj | edytuj kod]

ZSRR[edytuj | edytuj kod]

Morska baza Floty Bałtyckiej w Hanko (Gangut) została nabyta (w formie dzierżawy) przez ZSRR po wojnie radziecko-fińskiej zimą 1939—1940 roku. Z wybuchem wojny przed bazą w Hanko, dowodzoną przez gen. mjr. S. I. Dzikowa, postawiono zadanie obrony i odparcie ataków przeciwnika dla zabezpieczenia działań Floty Bałtyckiej w regionie Zatoki Fińskiej.

Dla odparcia morskiego i powietrznego desantu na terytorium bazy zbudowano dwie bojowe pozycje, kontrolowane manewrowymi grupami wojsk lądowych. Lądową obronę bazy wzmocnił system zapór na granicy dzierżawionej strefy, dwie wyposażone obronne rubieże i dwie rubieże bezpośredniej obrony samego miasta Hanko, z których jeden był zwrócony przodem do morza i faktycznie był rubieżą obrony przeciwdesantowej.

Terytorium bazy ograniczało możliwość osiągnięcia wystarczającej głębokości obronnego systemu, ale pozwalało stworzyć znaczną gęstość obrony. Na półwyspie na początku wojny rozmieszczono 8. Samodzielną Brygadę Strzelecką pod dowództwem pułkownika N. P. Simoniaka, wzmocnioną artylerią, dywizjonem przeciwlotniczym, batalionami czołgowymi i saperskimi. Odcinek obrony brzegowej wzmocniono kilkoma pociągami pancernymi i stacjonarnymi bateriami z armatami o kalibrze od 305 do 45 mm. Obrona przeciwlotnicza bazy składała się z dwunastu 76 mm baterii i jednaj eskadry samolotów (11 myśliwców I-153 i I-15bis). W bazie stacjonowały 3 strażnicze kutry MO 4 oraz kilka mniejszych. Ogólna liczebność garnizonu bazy stanowiła 25 300 ludzi.

Finlandia[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z planem operacji "Barbarossa", zajęcie Hanko było zadaniem fińskich sił zbrojnych, dla których stworzono Grupę "Hanko", składająca się z 17. Dywizji Piechoty (fińskiej) i silnego artyleryjskiego ugrupowania z armatami do 305 mm (razem 103 armaty). Fińskie Siły Powietrzne, liczące na początku wojny tylko 500 samolotów, nie stanowiło zagrożenia, ale duża ilość lotnisk tworzyła możliwość przerzutu znacznych sił Luftwaffe w rejon Hanko.

Niedaleko od brzegu możliwe było działanie fińskich kanonierek i kutrów. Według planu zajęcia bazy podstawowym warunkiem były niespodziewane ataki i szybki szturm z lądu. Carl Gustaf Mannerheim tak określił zadania fińskiej armii:

Quote-alpha.png
«… Zrzucić w morze radziecką morską bazę!»

Przebieg bitwy[edytuj | edytuj kod]

Już 22 czerwca 1941 roku baza stała się celem nalotu niemieckiego lotnictwa. Do Leningradu została ewakuowana praktycznie cała ludność cywilna. Dla obrony bazy zostały stworzone dwie pozycje minowe (postawiono 367 min), przygotowano obronę przeciwlotniczą i przeciwdesantową.

1 lipca na bazę dokonano pierwszego szturmu lądowego, ale szturmujący zostali odepchnięci na wyjściowe położenie i zaczęli ponosić ciężkie straty. W dość długim czasie Finowie niejednokrotnie, ale podobnie nieskutecznie próbowali różnymi sposobami przedrzeć się przez obronę Hanko, a Wehrmacht próbował zająć wyspę Osmussaar. Oczekiwania atakujących na szybkie zdobycie strategicznie ważnej w tym centrum Bałtyku bazy nie powiodły się.

Dla rozszerzenia obrony Hanko Rosjanie wysadzadzili desanty morskie, zajmując 18 sąsiadujących z półwyspem wysp. Ważną rolę w obronie Hanko odegrało lotnictwo bazy. W trudnych warunkach podtrzymywało działania wojska i wysadzanie desantów, prowadziło rozpoznanie, wykonywało ataki na statki, baterie i lotniska przeciwnika. W okresie od 22 czerwca do 28 sierpnia lotnictwo bazy zniszczyło 24 wrogich samolotów bez strat własnych. Dużego wsparcia garnizonowi Hanko okazywało także lotnictwo Floty Bałtyckiej.

28 sierpnia 1941 radzieckie wojska ewakuowały Tallinn. To, a także zbliżająca się zima mocno zmieniło położenie na Hanko. Po pierwsze, traciła znaczenie centralna minowo-artyleryjska pozycja, zamykająca wejście do Zatoki Fińskiej. Po drugie, po zamarznięciu, lądowa obrona bazy mogłaby się utrzymać tylko gdyby posiałaby łączność z Flotą Bałtycką.

W związku z tymi czynnikami, a także w niekorzystnym położeniu obronnym Zatoki Fińskiej, Stawka podjęła decyzję o ewakuacji garnizonu Hanko.

Właściwości obrony[edytuj | edytuj kod]

Radziecki statek pasażerski "Iosif Stalin", użyty przez Rosjan do ewakuacji radzieckich żołnierzy z półwyspu Hanko w listopadzie 1941 roku, ciężko uszkodzony przez minę morską w dniu 3 grudnia 1941 roku

Obrona bazy zmusiła nieduże morskie siły Finlandii do rozdzielenia się na dwie części w Zatoce Fińskiej. Garnizon bazy w Hanko odciążył znaczne siły przeciwnika (około 2 dywizji), osłabiwszy wrogie ugrupowanie, nacierające na Leningrad.

Od pierwszego momentu istnienia bazy zbudowano forty na terenie potencjalnego przeciwnika. Geograficzne i nawigacyjno-hydrograficzne właściwości rejonowe morskiej bazy w Hanko określiły i formy jej obrony, właściwie szkierowo wyspowej pozycji. W miarę możliwości za pomocą postawienia minowych zapór został ograniczony manewr nieprzyjacielskich statków na wodach szkierowych. Zajęcie 18 wysp znacznie wzmocniło obronę półwyspu. Próby szturmów z lądu zmusiły przeciwnika do przejścia do długotrwałego oblężenia bazy i przy braku możliwości ataków ze skrzydeł (zajętych do tego czasu przez radzieckich morskich piechurów). Wysadzenie na radzieckiej minowej zaporze fińskiego pancernika obrony wybrzeża "Ilmarinena" zmusiło przeciwnika do uważania na ogniowe oddziaływanie brzegowych baterii bazy i bocznych baterii ze szkierów.

Obronie Hanko sprzyjało zachowanie na półwyspie lotniska. Nawet stosunkowo nieduża liczba samolotów myśliwskich i rozpoznawczych, którymi dysponowało dowództwo morskiej bazy, w znacznej ilości sprzyjało celności strzelania artylerii, zwalczanie desantów na wyspy i odparciu nalotów samolotów przeciwnika.

Wyjątkowa rola należała do artylerii nadbrzeżnej, która, w istocie była kluczowa dla obrony morskiej bazy. Nawodne siły, bazowane na Hanko, wykonywały zadania, związane z codzienną bojową działalnością w granicach bazy. Wszystkie te okoliczności i wysoki bojowy duch obrońców sprzyjały aktywnym działaniom sił obrony.

Po nieudanych próbach szturmu radzieckiej bazy dowództwo fińskiej Grupy "Hanko" przekonało się, że za pomocą sił w swojej dyspozycji nie będzie w stanie zdobyć radzieckiej bazy morskiej. Położenie, pod Leningradem i na południe od niego, nie pozwalało mu liczyć na wzmocnienie. Walki o Hanko przyjęły charakter pozycyjny.

Ewakuacja bazy[edytuj | edytuj kod]

Ewakuacja bazy została przeprowadzona pomiędzy 26 października a 2 grudnia 1941 roku statkami Floty Bałtyckiej w warunkach sztormowych, przy silnym zalodzeniu i wielkim niebezpieczeństwie ze strony min morskich, przy aktywnym przeciwdziałaniu przeciwnika. Do 5 grudnia do Leningradu i Kronsztadu ewakuowano ponad 22 tysiące ludzi z oprzyrządowaniem i sprzętem bojowym.

8. Samodzielną Brygadę Strzelecką przekształcono w 136. Dywizję Strzelecką.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]