Obserwatorium Siding Spring

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Obserwatorium Siding Spring
Siding Spring Observatory
Ilustracja
Obserwatorium Siding Spring z lotu ptaka. Na pierwszym planie Teleskop Angielsko-Australijski (AAT).
Inne nazwy SSO
Państwo  Australia
Stan  Nowa Południowa Walia
Położenie Siding Spring (Mount Woorut)
Wysokość 1160 m n.p.m.
Zarządzający Research School of Astronomy and Astrophysics
Kod obserwatorium 413
Teleskopy
Położenie na mapie Nowej Południowej Walii
Mapa lokalizacyjna Nowej Południowej Walii
Obserwatorium Siding Spring
Obserwatorium Siding Spring
Położenie na mapie Australii
Mapa lokalizacyjna Australii
Obserwatorium Siding Spring
Obserwatorium Siding Spring
Ziemia31°16′24″S 149°03′52″E/-31,273333 149,064444
Strona internetowa

Obserwatorium Siding Spring (Siding Spring Observatory, SSO) – australijskie obserwatorium astronomiczne położone w stanie Nowa Południowa Walia, 27 km na zachód od miasta Coonabarabran[1]. Znajduje się na górze Siding Spring (zwanej też Mount Woorut) o wysokości około 1160 m n.p.m., na wschodniej granicy parku narodowego Warrumbungle National Park[1]. Jest najważniejszym optycznym obserwatorium w Australii[2]. Zarządza nim Research School of Astronomy and Astrophysics (RSAA) – wydział Australian National University (ANU)[3]. Znajdują się tu teleskopy należące do RSAA oraz innych instytucji australijskich i zagranicznych, w tym największy teleskop optyczny w Australii – Teleskop Angielsko-Australijski (AAT). Obserwatorium Siding Spring jest udostępnione dla zwiedzających w ciągu dnia[1].

Zgodnie z nomenklaturą Międzynarodowej Unii Astronomicznej Obserwatorium Siding Spring otrzymało kod 413[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Poprzednikiem Obserwatorium Siding Spring było Obserwatorium Mount Stromlo założone w 1924 roku w pobliżu stolicy Australii – Canberry. Było to początkowo obserwatorium słoneczne należące do Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Po II wojnie światowej zajęło się obserwacjami gwiazd i galaktyk. W 1957 roku zostało przejęte przez Australian National University. Wzrastające zanieczyszczenie świetlne od rozbudowującej się stolicy spowodowało konieczność budowy nowego obserwatorium z dala od terenów miejskich, by zapewnić jak najlepsze warunki do nocnych obserwacji nieba. Na miejsce budowy wybrano górę Siding Spring w górach Warrumbungles (Warrumbungle Mountains)[5].

Obserwatorium Siding Spring rozpoczęło pracę w 1964 roku[2]. Organizacyjnie te dwa obserwatoria stanowiły jedną całość o nazwie Mount Stromlo and Siding Spring Observatories. Wszystkie nowe teleskopy budowano odtąd tylko w placówce na Siding Spring[5].

W 1967 władze brytyjskie i australijskie zdecydowały o budowie wielkiego 3,9-metrowego Teleskopu Angielsko-Australijskiego (AAT). Na jego lokalizację wybrano właśnie Siding Spring. Został on oddany do użytku w październiku 1974, zaś pracę naukową rozpoczął na początku 1975 roku[6].

Kolejnym dużym teleskopem był oddany do użytku w 1984 roku 2,3-metrowy reflektor, będący wówczas jednym z najbardziej zaawansowanych technologicznie teleskopów świata[5].

W styczniu 2013 roku miał miejsce pożar buszu, który dosięgnął również obserwatorium. Personel ewakuowano, zniszczeniu uległy trzy należące do obserwatorium budynki, kolejne trzy zostały poważnie uszkodzone. Jednak teleskopy, poza osmaleniem i zabrudzeniem wnętrz kopuł popiołem, nie poniosły żadnych większych uszkodzeń[7]. W połowie lutego 2013 roku w obserwatorium wznowiono nocne obserwacje nieba, zaś na początku kwietnia obserwatorium zostało ponownie otwarte dla gości z zewnątrz[8]. Podobny pożar zniszczył w 2003 roku Obserwatorium Mount Stromlo[5].

Działające teleskopy[9][10][edytuj | edytuj kod]

Kopuła Teleskopu Angielsko-Australijskiego
Kopuła teleskopu SkyMapper, w tle teleskop 2,3-metrowy
Polski teleskop Solaris
  • teleskop 2,3-metrowy należący do ANU, zwany też Advanced Technology Telescope – oddany do użytku w 1984[5]. Jego cechą charakterystyczną jest to, że cały budynek teleskopu znajduje się na obrotowej podstawie i obraca się razem z teleskopem.
  • SkyMapper – zautomatyzowany szerokokątny teleskop o średnicy zwierciadła głównego 1,35 m, oddany do użytku w 2008[5], zbudowany w celu stworzenia pierwszego kompleksowego cyfrowego przeglądu nieba południowego. Należy do ANU.
  • Teleskop Angielsko-Australijski – 3,9 m, oddany do użytku w 1974, zarządzany przez Australijskie Obserwatorium Astronomiczne
  • Faulkes Telescope South – zautomatyzowany teleskop o aperturze 2 m, zarządzany przez Las Cumbres Observatory Global Telescope Network. Należy do sieci teleskopów edukacyjnych obsługiwanych przez Internet przez zarejestrowanych użytkowników – szkoły, stowarzyszenia astronomiczne, zawodowych astronomów itp.
  • Hot Jupiters in the Southern Sky – dwa teleskopy zarządzane przez Projekt HAT-South, działają od 2009, służą do wykrywania tranzytujących planet pozasłonecznych. Każdy z nich składa się z czterech identycznych obiektywów o średnicy 0,18 m.
  • iTelescope.Net – grupa różnej wielkości zautomatyzowanych teleskopów (maksymalny rozmiar zwierciadła 0,7 m) należących do organizacji typu non-profit o nazwie iTelescope.Net. Działa od stycznia 2013, jest częścią globalnej sieci teleskopów do wykorzystania przez użytkowników Internetu.
  • Robotic Optical Transient Search Experiment (ROTSE) – 0,45 m, jeden z czterech rozsianych po całym świecie teleskopów należących do międzynarodowego projektu badawczego ROTSE badającego rozbłyski gamma
  • teleskop Solaris – 0,5 m, jest własnością Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN, należy do Projektu Solaris mającego na celu poszukiwanie planet pozasłonecznych w układach gwiazd podwójnych
  • UK Schmidt Telescope (UKST) – szerokokątny teleskop o aperturze 1,2 m, służący do wykonywania przeglądów południowego nieba. Oddany do użytku w 1973, początkowo zarządzany przez brytyjskie Obserwatorium Królewskie w Edynburgu, obecnie przez Australijskie Obserwatorium Astronomiczne[11].
  • 1,6-metrowy teleskop KMTNet (Korea Microlensing Telescope Network) – szerokokątny koreański teleskop zainstalowany w 2014, służący głównie do wykrywania planet pozasłonecznych przy wykorzystaniu zjawiska mikrosoczewkowania grawitacyjnego. Bliźniacze teleskopy zainstalowano w Chile i Południowej Afryce[12].
  • PROMPT A1 – A4 – cztery 17-calowe (42,5 cm) zautomatyzowane, obsługiwane przez Internet teleskopy sieci Skynet zainstalowane w 2013 roku przez University of North Carolina at Chapel Hill[13].

Teleskopy zdemontowane bądź nieczynne[9][10][edytuj | edytuj kod]

  • ANU 40-calowy (1,0 m) teleskop Boller & Chivens – oddany do użytku w 1964, pierwszy teleskop zainstalowany w obserwatorium
  • ANU 16-calowy (0,4 m) teleskop Boller & Chivens – oddany do użytku wkrótce po teleskopie 40-calowym, służył do badań fotometrycznych
  • ANU 24-calowy (0,6 m) teleskop Boller & Chivens – oddany do użytku w 1966
  • UNSW Automated Patrol Telescope (APT) – 0,5 m, szerokokątny. Powstał na bazie kamery Bakera-Nunna służącej do śledzenia sztucznych satelitów, zainstalowanej w latach 60. w Woomera, a potem przeniesionej do stacji Orroral Valley koło Canberry. W 1982 podarowano ją Uniwersytetowi Nowej Południowej Walii, który ją gruntownie zmodyfikował i zainstalował w Obserwatorium Siding Spring. Teleskop ten służył do poszukiwania planet pozasłonecznych.
  • Uppsala 0,5 m Schmidt Near Earth Object Survey Telescope – zbudowany w 1956 w Szwecji, zainstalowany w Obserwatorium Mount Stromlo w 1957, przeniesiony do Siding Spring w 1982. Służył głównie do wykrywania planetoid i komet (w ramach programu Siding Spring Survey) oraz różnych fotograficznych badań Drogi Mlecznej.

Wybrane odkrycia[edytuj | edytuj kod]

W obserwatorium tym odkryto łącznie ponad 4000 planetoid, w tym 2283 w ramach programu Siding Spring Survey[14]. Na cześć obserwatorium nazwano planetoidę (2343) Siding Spring[15].

Odkryto tu również wiele komet, 12 z nich (stan na 2016 rok) nosi nazwę obserwatorium, w tym kometa okresowa 162P/Siding Spring[16].

Międzynarodowy zespół astronomów w latach 1998–2006 odkrył za pomocą UK Schmidt Telescope 900 mgławic planetarnych w Galaktyce oraz prawie 500 w Wielkim Obłoku Magellana[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Information for Visitors (ang.). Siding Spring Observatory. [dostęp 2016-09-29].
  2. a b Siding Spring Observatory – Overview (ang.). Siding Spring Observatory. [dostęp 2016-09-29].
  3. About us (ang.). Research School of Astronomy and Astrophysics (RSAA). [dostęp 2016-09-29].
  4. List Of Observatory Codes (ang.). W: Minor Planet Center [on-line]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna. [dostęp 2016-09-29].
  5. a b c d e f History (ang.). Research School of Astronomy and Astrophysics (RSAA). [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-02)].
  6. A Brief History (ang.). Australian Astronomical Observatory. [dostęp 2016-09-29].
  7. Jude Dineley: Fires ravage Siding Spring Observatory (ang.). W: Physics World [on-line]. Institute of Physics, 2013-01-16. [dostęp 2016-09-29].
  8. Siding Spring Observatory reopens (ang.). Australian National University, 2013-04-08. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-24)].
  9. a b Siding Spring Observatory (ang.). Research School of Astronomy and Astrophysics (RSAA). [dostęp 2016-09-29].
  10. a b Telescopes (ang.). Research School of Astronomy and Astrophysics (RSAA). [dostęp 2016-09-29].
  11. The UK Schmidt Telescope (ang.). Australian Astronomical Observatory. [dostęp 2016-09-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-06-19)].
  12. Installation of Three KMTNet Telescopes (ang.). Korea Microlensing Telescope Network, 2015-09-02. [dostęp 2016-10-01].
  13. Our Telescopes (ang.). W: Skynet University [on-line]. [dostęp 2016-10-01].
  14. Minor Planet Discovery Sites (ang.). W: Minor Planet Center [on-line]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2016-09-04. [dostęp 2016-09-29].
  15. (2343) Siding Spring w bazie Minor Planet Center (ang.)
  16. Siding Spring (ang.). W: JPL Small-Body Database Browser [on-line]. Jet Propulsion Laboratory. [dostęp 2016-09-29].
  17. Astronomers find more lights for their Christmas tree (ang.). Australian Astronomical Observatory, 2006-12-14. [dostęp 2016-09-29].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]