Obsydian

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Obsydian
Obsydian śnieżny
Łzy Apacza
Obsydian

Obsydian (izofir) – kwaśna skała wylewna, złożona niemal wyłącznie ze szkliwa wulkanicznego, zawiera do 1% wody. Naturalne szkło powstaje w wyniku natychmiastowego stygnięcia magmy (lawy). Skład chemiczny związany jest z typem lawy i obejmuje bardzo wiele form, od obsydianu ryolitowego po fonolitowy. Obsydian znajduje się w wylewach lawy datowanych od ok. 60 mln lat aż do współczesności [potrzebne źródło]. Z czasem ulega rekrystalizacji, przyjmując wygląd zwyczajnej, drobnoziarnistej skały.

Nazwa, wprowadzona przez Teofrasta w 320 r p.n.e., wywodzi się, według różnych interpretacji, od:

  • imienia Obsiusza – Rzymianina, odkrywcy tej skały lub
  • plemienia Obsius, zamieszkującego niegdyś tereny obecnej Etiopii

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

  • Twardość: 5-6
  • Gęstość: 2330-2430 kg/m³
  • Rysa: biała
  • Barwa: brunatna, ciemnoszara, czarna, niekiedy: oliwkowa, pomarańczowa, czerwona, złocista, niebieska... Barwa zależy od obecności pigmentu hematytowego lub mikrokryształków igiełkowych (plagioklazu, sanidynu, leucytu) lub obecności niektórych minerałów: kwarcu, biotytu, hornblendy. Rozłożenie barw może być jednolite, pasiaste, wstęgowe lub plamiste. Czasami zawiera pęcherzyki gazowe. Czysty obsydian, bez domieszek innych minerałów jest czarny.
  • Przełam: muszlowy
  • Połysk: szklisty

Skała dość pospolita, szeroko rozpowszechniona w niektórych rejonach Ziemi.

Rodzaje obsydianu[edytuj | edytuj kod]

  • falisty – rysunek przedstawiający pofałdowane wstęgi, smugi. (najbardziej znany z Meksyku)
  • iryzujący (tęczowy) – wykazuje żarzącą się iryzację o barwach: złocistej, zielonej, niebieskiej, purpurowej (najpiękniejsze okazy pochodzą z Meksyku, USA, Islandii, stanowi ceniony kamień jubilerski i kolekcjonerski).
  • śnieżny (kwiatowy) – handlowa nazwa czarnego obsydianu zawierającego liczne białe krystality układające się w kształt płatków śniegu lub kwiatów. Najpiękniejsze okazy pochodzą z USA – Utah.
  • kwitnący – czarny, podobny do o. śnieżnego, zawiera liczne białe sferolity. Pochodzi z Nevady (USA).
  • onyksowy – odznacza się występowaniem naprzemianległych jasnych i ciemnych warstewek lub wstęg, podobnych jak w onyksie.
  • połyskliwy – odznacza się metalicznym odblaskiem lub „skrzącym się” połyskiem wywołanym przez bardzo drobne pęcherzyki gazowe lub mikrolity.

Szczególnymi formami jego występowania są: łzy Apacza, łzy Pele, włosy Pele

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje we WłoszechWyspy Liparyjskie, na Węgrzech – Palhaza i w Japonii.

Szczególnie interesujące są zasoby obsydianu w Parku Narodowym Yellowstone (USA), znane jako Klif Obsydianowy, Kalifornia – Glass Mountains, Obsidian Butte, Oregon – Glass Butte. Złoża są także w Polsce na Górnym Śląsku.

Także: Kenia, Meksyk, Gwatemala, Rosja – Kamczatka, Kaukaz, Armenia, gdzie bardzo popularne są wyroby z obsydianu, Elbrus, Gruzja, Peru.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Obsydian dający bardzo ostre i twarde krawędzie odłupków był chętnie używany w różnych kulturach epoki kamienia. Pierwsze narzędzia obsydianowe były produkowane już w najstarszej ludzkiej kulturze olduwajskiej w paleolicie dolnym. W Mezopotamii wyrabiano z niego narzędzia, broń, rzeźby, ozdoby. Był popularny i ceniony przez Azteków i Majów – rytualne noże, groty strzał, zwierciadła.

Kamień poszukiwany przez kolekcjonerów. Dzisiaj używany jako kamień dekoracyjny, ozdobny i jubilerski. Popularny surowiec rzeźbiarski.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ryka W., Maliszewska A.: Słownik petrograficzny. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, 1991 (wyd. II popr. i uzup.) (nie dotyczy informacji archeologicznych i występowania)
Commons in image icon.svg