Ochotnicza straż pożarna w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Ochotnicza Straż Pożarna)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Przykładowe wyposażenie jednostki OSP w Polsce. Samochody OSP w Miłomłynie
Wiatrakowiec ZEN 1 z OSP w Baranowie

Ochotnicza straż pożarna (OSP) – umundurowana, wyposażona w specjalistyczny sprzęt jednostka ratownicza, przeznaczona w szczególności do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o ratownictwie ogniowym pojawiają się w Polsce już w średniowieczu. Pierwsze zorganizowane jednostki pożarnicze, będące prekursorami obecnej OSP, powstały w drugiej połowie XIX w. równolegle we wszystkich trzech zaborach. W Galicji pierwsza „Ochotnicza Straż Ogniowa” została założona w 1865 w Krakowie[2] z inicjatywy Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie[3]. Działalność poszczególnych straży ogniowych w Królestwie Polskim nie była skoordynowana ze sobą, większość straży działała na podstawie obowiązujących tylko ją przepisów zatwierdzanych specjalnie dla nich przez władze państwowe. Zbiór takich przepisów dotyczących tylko straży łukowskiej przedstawił w artykule Rafał Dmowski[4].

Po odzyskaniu niepodległości, we wrześniu 1921 związki strażackie połączyły się w Główny Związek Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Na koniec 1923 w skład Związku Głównego wchodziły następujące związki wojewódzkie lub związki o charakterze ponadwojewódzkim: Floriański (koordynował straże z terenu trzech województw – warszawskiego, wołyńskiego i poleskiego), Małopolski, Wielkopolski, Pomorski, Cieszyński, Krakowski, Wileński, Lubelski, Nowogródzki, Łódzki, Białostocki i Kielecki[5]. W 1949 związek ten został przez ówczesne władze rozwiązany, po czym reaktywowany w 1956. W 1992 zmienił nazwę na Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej[6].

Problemem w odtwarzaniu dziejów poszczególnych OSP w kraju jest w wielu przypadkach brak źródeł archiwalnych potwierdzających istnienie danej straży[7].

Podstawy prawne działalności[edytuj | edytuj kod]

Ochotnicze straże pożarne funkcjonują w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 – Prawo o stowarzyszeniach z późn. zm.[8], ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 o ochronie przeciwpożarowej z późn. zm.[9], a ich szczegółowe zadania oraz organizację określa własny statut[potrzebny przypis].

Cel i zadania[edytuj | edytuj kod]

Remizy ochotniczej straży pożarnej
Remiza w Porębie
Remiza w Skrzynce
Remiza OSP w Długopolu Górnym
Remiza OSP w Nowym Waliszowie
Remiza OSP w Pruchnej
Remiza OSP w Sokolcu
Remiza OSP w Jastrzębiu
Remiza OSP w Miłkowicach
Remiza OSP w Sieńcu
Remiza OSP w Strużnicy
Strażnica OSP w Krobielewku
Remiza OSP w Przytórze
Remiza OSP w Czaszynie
Pobierowo, remiza OSP

Do głównych celów i zadań OSP należą:

  1. prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z Państwową Strażą Pożarną, organami samorządowymi i innymi podmiotami,
  2. udział w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska, wypadków oraz innych klęsk i zdarzeń,
  3. informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi,
  4. upowszechnianie, w szczególności wśród członków, kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenia działalności kulturalnej i oświatowej,
  5. wykonywanie zadań wynikających z przepisów o ochronie przeciwpożarowej,
  6. działania na rzecz ochrony środowiska,
  7. wspomaganie rozwoju społeczności lokalnych na własnym terenie,
  8. wykonywanie innych zadań określonych w statucie OSP,
  9. występy na zawodach sportowo-pożarniczych.

Patron i święto[edytuj | edytuj kod]

Patronem ochotniczej straży pożarnej jest św. Florian. Strażacy OSP obchodzą swoje święto 4 maja w dzień uważany za datę śmierci św. Floriana[10] i Międzynarodowy Dzień Strażaka[11].

Święty Florian patron m.in. strażaków. Figurka patrona w miejscowości Przybyszewo
Zabytkowy wóz strażacki przy OSP Samocice

Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z ustawą o ochronie przeciwpożarowej, ochotnicze straże pożarne mogą zostać włączone do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego, współdziałając w tym zakresie z Państwową Strażą Pożarną i innymi jednostkami[potrzebny przypis].

Działanie[edytuj | edytuj kod]

Jednostki OSP zazwyczaj są alarmowane przez Powiatowe/Miejskie Stanowiska Kierowania Państwowej Straży Pożarnej. Po alarmie, ochotnicy udają się do remizy i po zebraniu odpowiedniej liczby strażaków (JOT) wyjeżdżają na miejsce zdarzenia, najczęściej wspomagając strażaków Państwowej Straży Pożarnej, ale również czasami działając tam samodzielnie. Strażacy Ochotniczej Straży Pożarnej używają głównie hełmów koloru białego.

Struktury nadrzędne OSP[edytuj | edytuj kod]

W Polsce większość OSP należy do Związku Ochotniczych Straży Pożarnych (ZOSP RP)[potrzebny przypis].

Jednostka Operacyjno-Techniczna (JOT)[edytuj | edytuj kod]

Przy OSP działają Jednostki Operacyjno-Techniczne będące odpowiednikami jednostek ratowniczo-gaśniczych PSP. Osoby wyznaczone do działania w strukturach takiej jednostki muszą być w wieku 18-65 lat, mieć aktualne badania lekarskie, ukończyć przeszkolenie pożarnicze odpowiednie do zajmowanej funkcji. Skład JOT po zaalarmowaniu i zebraniu się w remizie, zostaje skierowany w miejsce zagrożenia i bierze bezpośredni udział w działaniach ratowniczych[potrzebny przypis].

Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze przy OSP[edytuj | edytuj kod]

Przy ochotniczych strażach pożarnych powoływane są również Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP), które stanowią w pewnym sensie przyszłe kadrowe zaplecze każdej jednostki. Młodzieżowa drużyna pożarnicza jest integralną częścią składową danej jednostki OSP. Osoby działające w takiej drużynie poznają zasady funkcjonowania ochrony przeciwpożarowej w Polsce, zapoznają się ze sprzętem będącym na wyposażeniu danej OSP, uczą się zachowania w sytuacjach niecodziennych, od najmłodszych lat wyrabiają w sobie poczucie odpowiedzialności, uczą się opanowania, dyscypliny, a także podnoszą swoją sprawność fizyczną poprzez udział w zawodach sportowo-pożarniczych[potrzebny przypis].

Inna działalność OSP[edytuj | edytuj kod]

Ochotnicze straże pożarne zajmują się również szeroko rozumianą działalnością kulturalną i wychowawczą. W wielu jednostkach powstały sekcje sportowe, zespoły teatralne, działają orkiestry strażackie, zespoły instrumentalno-wokalne, świetlice środowiskowe, izby tradycji, a także z OSP współpracuje wiele lokalnych stowarzyszeń o różnych zainteresowaniach. Niektóre jednostki OSP zajmują się szkoleniami z zakresu pierwszej pomocy, są organami prowadzącymi miejscowe szkoły, przejęte po zlikwidowanych szkołach gminnych[potrzebny przypis].

Liczebność[edytuj | edytuj kod]

W Polsce jest zarejestrowanych 15785[12] ochotniczych straży pożarnych. W poszczególnych województwach przedstawia się[kiedy?] to następująco:

Województwo Liczba strażaków Ludność[13] Liczba strażaków na milion mieszkańców
dolnośląskie 738 2 903 710 254
kujawsko-pomorskie 818 2 083 927 393
lubelskie 1585 2 133 340 743
lubuskie 349 1 017 376 343
łódzkie 1396 2 485 323 562
małopolskie 1335 3 382 260 395
mazowieckie 1875 5 365 898 349
opolskie 543 993 036 547
podkarpackie 1241 2 127 656 583
podlaskie 673 1 186 625 567
pomorskie 537 2 315 611 232
śląskie 977 4 559 164 214
świętokrzyskie 853 1 252 900 681
warmińsko-mazurskie 585 1 436 367 407
wielkopolskie 1828 3 481 625 525
zachodniopomorskie 450 1 708 174 263

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2020 r. poz. 961)
  2. Józef Ryszard Szaflik: Dzieje Ochotniczych Straży Pożarnych w Polsce. Warszawa: Fundacja Edukacja i Technika Ratownictwa, 2005, s. 67. ISBN 83-88877-20-3.
  3. 50-lecie Krakowskiego „Tow. Wzaj. Ubezpieczeń”. Zarys dziejów Towarzystwa. „Kurier Kolejowy i Asekuracyjny”, s. 5, Nr 11 (568) z 1 czerwca 1911. 
  4. Rafał Dmowski, XIX-wieczne prawodawstwo strażackie na przykładzie Łukowa, [w:] Strażacy Podlasia w walce o niepodległość w 1918 roku 80 lat Ochotniczej Straży Pożarnej w Kotuniu, praca zbiorowa pod redakcją Arkadiusza Kołodziejczyka i Zbigniewa Todorskiego, Siedlce : Instytut Historii Akademii Podlaskiej, 1999, s. 129-158. Wersja cyfrowa: https://repozytorium.uph.edu.pl/handle/11331/268
  5. Józef Ryszard Szaflik: Dzieje Ochotniczych Straży Pożarnych w Polsce. Warszawa: Fundacja Edukacja i Technika Ratownictwa, 2005, s. 200-203. ISBN 83-88877-20-3.
  6. Historia Związku OSP RP. www.zosprp.pl, 2003-03-11. [dostęp 2011-02-23].
  7. Rafał Dmowski: Źródła do dziejów Ochotniczych Straży Pożarnych w Archiwach Państwowych i Kościelnych – zarys problematyki. W: Dla dobra rządu chłopskich dusz. Wiciarz – ludowiec – nauczyciel – uczony. Księga poświęcona pamięci Profesora Józefa Ryszarda Szaflika. Mieczysław Adamczyk, Janusz Gmitruk, Adam Koseski (red. nauk.). Warszawa: Zarząd Główny Ludowego Towarzystwa Naukowo-Kulturalnego, 2010, s. 749-756. ISBN 978-83-62171-72-9.
  8. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2019 r. poz. 713).
  9. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2020 r. poz. 961)
  10. Dlaczego św. Florian jest patronem strażaków, dziennikparafialny.pl [dostęp 2018-05-29].
  11. Międzynarodowy Dzień Strażaka | EKO Kalendarz, www.ekokalendarz.pl [dostęp 2018-05-29].
  12. Krajowy Rejestr Sądowy – dane na dzień 11.06.2014
  13. Lista województw w Polsce (spis województw, mapa województw, liczba ludności, powierzchnia, stopa urbanizacji, wyszukiwarka), Polska w liczbach [dostęp 2020-05-20] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]