Oddział partyzancki OP-23

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Weterani Zgrupowania OP-23
Zamek baronów Gubrynowiczów, w okresie do sierpnia 1944 kwatera główna komendantury zgrupowania "Południe" Adama Winogrodzkiego
Pomnik upamiętniejący 2PSP i AK w Sanoku

Oddział partyzancki AK (OP-23) – zgrupowanie partyzanckie Armii Krajowej o kryptonimie OP-23 (lub OP-Południe, KN-23) „Suchar”, „Serowiec”, „Hd”, „IV/014”, „San”- sformowane w powiecie sanockim, podległe pod Okręg krakowski, Inspektorat Jasło AK, rozwiązany 19 września 1944.

Decyzją z rozkazu Inspektoratu AK Jasło z przełomu kwietnia i maja 1944 utworzono partyzanckie Zgrupowanie „Południe”, działające pod kryptonimami OP-23 i KN-23, którego komendantem mianowano kpt. Adama Winogrodzkiego ps. „Korwin”[1]. W czerwcu 1944 do zgrupowania weszły: oddział OP-11 Józefa Czuchry ps. „Orski” (dwa plutony w zgrupowaniu) i Wojciecha Rosolskiego ps. „Skalny” (jeden pluton)[2].

Żołnierze obwodu[edytuj | edytuj kod]

Skład Komendy Obwodu Sanok o kryptonimie „San”:

komendant;
  • XII 1939 – połowa stycznia 1940; kpt. Władysław Romańczyk (1898-1982) „Czarny”, „Rosa”, „Wir”, „Kula”,
  • od połowy stycznia do połowy kwietnia 1940 r.; por. Władysław Biegański „Janusz”,
  • VI 1940 – 29 I 1942; Rudolf Ryba vel Schmidt „Rudek”, „Kulawy”, „Korczyński”,
  • II 1943 – koniec IV 1944; kpt. Adam Winogrodzki (ps. "Ordon", "Korwin" oraz "Władysława Węgrzynowski")
  • V 1944 – 1945 por. Jan Łoziński „Babinicz”, „Andrzej”
zastępcy;
  • VI 1940 – IV 1942; Tadeusz Zaruski „Tadzio”, „Cygan”,
  • III 1943 – I 1944 por. Władysław Okwieka vel Perkowski „Zan”,
  • V 1943 – 1944 por. Tadeusz Buczek „Tuhan” /NOW/,
  • IX 1943 – 1944 Władysław Malik „Sosna” /BCh/.
oficerowie
  • adiutant – VI 1940 – I 1942 Jan Niemiec „Joten”, X 1943 – 1944 Władysław Szechyński „Kruk”, Alojzy Bełza
  • kwatermistrz – III 1943 – XII 1943 por. Jan Krasicki „Zagończyk”, od V 1944 Mieczysław Granatowski „Gram”.
  • wywiad – Mieczysław Granatowski „Gram”
  • kontrwywiad – VI 1940 sierż. Władysław Skałkowski „Dąb"
  • kontrwywiad – Jan Drwięga "Szatan"
  • zastępca dowódcy kontrwywiadu – Władysław Pruchniak „Skręt”, „Ireneusz”
  • dywersja – od VI 1940 do I 1942 Tadeusz Wojtowicz, sierż. Władysław Szelka „Borsuk”, chor. Władysław Pruchniak „Ireneusz”, Mieczysław Granatowski „Gram”
  • zastępca oficera dywersji – Zdzisław Walerian Konieczny „Grot” od IX 1943 do 1944
  • łączność – Bronisław Trzaska
  • zbrojmistrz – plut. Aleksander Kędzior „Okoń”
  • żandarmeria – kpt. Hieronim Bieńkowski „Zbroja”
  • propaganda – Jan Radożycki „Owczarek”
  • szef kolportażu: Kazimierz Niemiec „Błyskawica”.
  • służba zdrowia – lekarz obwodu: VI 1940 – 1944 dr Kazimierz Kamiński „Topór”

Zastępca lekarza obwodu: VI 1940 – IV 1942 Jan Maria Suchomel, V 1943 – 1944 dr Marian Klauziński.

  • sekcja więzienna: V 1940 – I 1944 Bronisław Nowak „Brzoza”, V 1943 – 1944 Nestor Kiszka „Neron”, Piotr Dudycz „Cezar”
  • sabotaż-dywersja – Walerian Zdzisław Konieczny
  • Wojskowa Służba Kobiet (WSK)Jadwiga Zaleska, V 1943 – 1944 Stefania Pirożyńska „Sabina”
  • WSOP – chor. Stanisław Kurpiel
  • Oficer saperów: Stanisław Kubiak „Szarotka”, IX 1943 – 1944 Władysław Pruchniak „Sęp”, „Ireneusz”, „Felek”.
Szeregowcy
łączniczki
  • Barbara Krasicka „Bizia”, Jadwiga Pruchniak „Jadźka”
  • Adam i Wanda Gilewicz – skrzynka kontaktowa

Placówki[edytuj | edytuj kod]

Sztab komendy z siedzibą w Porażu, skrzynka kontaktowa w Sanoku naprzeciwko komendy Gestapo. Na wiosnę 1943 powołano na terenie komendy obwodu Sanok 10 placówek, oznaczonych cyframi:

Placówka Nr: Komendant Obszar Stan liczebny
I. Sanok Władysław Pruchniak „Sęp”, „Ireneusz”, „Felek” (kwiecień 1943 - sierpień 1943), Paweł Dziuban „Dziedzic” (sierpień 1943 do 1944)
II. Zarszyn Franciszek Gorynia, Mieczysław Granatowski „Gram”, Franciszek Singler „Odwet”. Długie, Nowosielce, Pisarowce
III. Bażanówka plut. Zygmunt Kędzior „Kabel”.
IV. Nowotaniec pdchr. Eugeniusz Kondyjowski, Tadeusz Sokołowski „Sokół” Jan Banasiewicz "Bohun" Nagórzany, Nadolany, Bukowsko, Wisłok Wielki 4 plutony
V. Niebieszczany Władysław Szelka „Czajka”, „Borsuk, Jerzy Jasiński „Kadłubek”. 4 plutony
VI. Lesko Stanisław Zieliński „Fal”, Stanisław Wajda„Pająk”, ppor. Jerzy Garapich „Granit”.
VII. Baligród Jan Marciak „Dąb”. Cisna, Kalnica
VIII Czarna Bolesław Rudziński„Irka”, ppor Bolesław Knebloch „Łachman”. Ropienka, Ustrzyki Dolne 3 plutony
IX. Mrzygłód Franciszek Mandzelowski„Załas”.
X. Zagórz Alojzy Bełza „Alik”, ppor. Stanisław Żebrowski „Zebra”

Stanisław Zieliński „Fal”, Stanisłw Wajda„Pająk”, ppor. Jerzy Garapich „Granit”.

Współpracownicy[edytuj | edytuj kod]

Szlaki przerzutowe[edytuj | edytuj kod]

Odtworzenie 2 Pułku Strzelców Podhalańskich w ramach AK[edytuj | edytuj kod]

W wyniku przeprowadzania akcji odtwarzania przedwojennych jednostek wojskowych w ramach Akcji Burza Komenda Obwodu Sanok postawiła za cel odbudowanie 2 Pułku Strzelców Podhalańskich w sile 1500 ludzi, gotowych na rozkaz przystąpić do walki powstańczej.

We wrześniu 1944 po przełamaniu linii frontu a następnie nawiązaniu kontaktu z 242 Brygadą Pancerną Armii Czerwonej, 19 września Winogrodzki rozformował Zgrupowanie OP-23 i nakazał złożenie broni. Znacząca część żołnierzy tego Zgrupowania zgłosiła się następnie do służby w WP, w tym oficerowie kontrwywiadu i saperów Obwodu, kwatermistrz Obwodu, komendant placówki AK w Sanoku, komendant placówki AK w Czarnej, Ustrzykach Dolnych oraz komendant Obwodu Krosno, część w tym komendant wywiadu AK zasiliła szeregi MO i UB, pozostali tworzyli szeregi polskiej samoobrony przed UPA oraz podziemie partyzanckie (Samodzielny Batalion Operacyjny NSZ „Zuch”). 21 września 1944 Adam Winogrodzki wstąpił do WP oraz uzyskał awans do stopnia majora.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji. W latach II wojny światowej i konspiracji w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 733.
  2. Andrzej Zagórski, Konspiracja w Sanoku w okresie okupacji. W latach II wojny światowej i konspiracji w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 734.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]