Odilo Globocnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Odilo Lotario Globocnik
Odilo Globocnik
Ilustracja
Globocnik jako gauleiter Wiednia, 1938
Data i miejsce urodzenia 21 kwietnia 1904
Triest
Data i miejsce śmierci 31 maja 1945
Paternion
Przyczyna śmierci samobójstwo, zażycie trucizny
Stanowisko SS-Gruppenführer
dowódca SS i policji na dystrykt lubelski Generalnego Gubernatorstwa
Partia NSDAP
Odilo Globocnik Signature.svg
Przy linii kolejowej w Bełżcu, na początku istnienia obozu zagłady – w tle przybywa transport, pośrodku dwóch pasów torów nie ma jeszcze płotu rozdzielającego

Odilo Lotario Globocnik (ur. 21 kwietnia 1904 w Trieście, zm. 31 maja 1945 w Paternion) – austriacki zbrodniarz wojenny, funkcjonariusz niemieckich hitlerowskich organizacji NSDAP i SS, w latach 1939–1943 dowódca SS i policji w dystrykcie lubelskim Generalnego Gubernatorstwa.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 21 kwietnia 1904 w Trieście w Austro-Węgrzech, w rodzinie należącej do niemieckojęzycznej mniejszości[1]. Jego ojciec służył w armii austriackiej[1]. Po skończeniu szkoły podstawowej w Trieście rozpoczął naukę w szkole wojskowej pod Wiedniem, jednak przerwał ją i kontynuował naukę w szkole średniej w Klagenfurcie, dokąd Globocnikowie przeprowadzili się po zakończeniu I wojny światowej[2][3].

W latach 1919–1923 uczył sie w Höhere Staatsgewerbeschule (wyższej technicznej szkole zawodowej) w Klagenfurcie[4]. Był członkiem nacjonalistycznych i antysemickich grup studenckich[5]. Po skończeniu szkoły pracował m.in. przy budowie elektrowni wodnych oraz w firmie konstrukcyjnej[6].

W 1922 wstąpił do austriackiej[4], a w 1931 do niemieckiej NSDP (otrzymał numer 442 939)[7]. W latach 1933–1935 otrzymał cztery wyroki więzienia, m.in. za przechowywanie materiałów wybuchowych na terenie budowy prowadzonej przez jego pracodawcę[7]. Po Anschlussie, w maju 1938, został mianowany gauleiterem Wiednia[8]. W styczniu 1939[8] został zmuszony do rezygnacji ze stanowiska z powodu nieudolności i defraudacji w czasie „aryzacji” mienia austriackich Żydów[3][9].

Po miesięcznym urlopie został skierowany na trzymiesięczne szkolenie w Waffen-SS, po którym został wcielony do jednostki SS Standarte „Der Führer”[10]. Brał udział w agresji Niemiec na Polskę[8].

1 listopada 1939 został mianowany przez Heinricha Himmlera Dowódcą SS i Policji (SS- und Polizeiführer) w dystrykcie lubelskim Generalnego Gubernatorstwa (GG), a 9 listopada awansowany na SS-Brigadeführera[11]. Zaczął tam tworzyć pierwsze w GG obozy pracy dla Żydów, w tym m.in. obóz przy ul. Lipowej 7/9 w Lublinie oraz obóz pracy w Bełżcu[12]. W drugiej połowie 1941 przystąpił do budowy dużego obozu koncentracyjnego Lublin (KL)[13].

Kierował akcją „Reinhardt”, będącą częścią „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”, podczas której zamordowano ok. 1,85 mln Żydów[14]. Jeszcze przed konferencją w Wannsee, po otrzymaniu zgody Himmlera, w październiku 1941 rozpoczął budowę obozu zagłady w Bełżcu[15]. Budowa dwóch kolejnych obozów zagłady, w Sobiborze i Treblince, rozpoczęła się wiosną 1942[16].

 Osobny artykuł: Einsatz Reinhardt.

Był również odpowiedzialny za prześladowania ludności polskiej w dystrykcie lubelskim[17]. Na początku listopada 1941 na jego rozkaz wysiedlono 2 tys. polskich chłopów z sześciu wsi w powiecie zamojskim, a na ich miejsce osiedlono volksdeutschów sprowadzonych w ramach akcji Heim ins Reich z Besarabii[18]. Były to pierwsze wysiedlenia z całej serii wysiedleń z Zamojszczyzny. W ich wyniku wybuchło tzw. powstanie zamojskie, którego pacyfikację nadzorował w ramach akcji „Wehrwolf”.

W lipcu 1943 został odwołany przez Himmlera ze stanowiska i przeniesiony do rodzinnego Triestu[19]. Został mianowany Wyższym Dowódcą SS i policji w Strefie Operacyjnej Regionu Wybrzeża Adriatyckiego[20]. Pozostał jednak jeszcze przez pewien czas w Lublinie jako szef operacji „Reinhardt”[21]. W sierpniu kierował akcją likwidacyjną getta w Białymstoku i deportacjami białostockich Żydów do obozu zagłady w Treblince i obozu Auschwitz-Birkenau[22].

Wyjechał z Lublina wraz z grupą kilkudziesięciu współpracowników we wrześniu 1943[23]. Jego głównym zadaniem było organizowanie walki z partyzantami włoskimi i jugosłowiańskimi, eksterminacja miejscowych Żydów oraz rabowanie ich własności[24]. Z Triestu przesłał Himmlerowi dwa sprawozdania finansowe z akcji „Reinhardt”, będące ważnym świadectwem zagłady Żydów podczas II wojny światowej[20].

4 maja 1945 wyjechał do Karyntii[25]. Wraz z kilkoma innymi osobami, m.in. Hermannem Höfle i Ernstem Lerchem, ukrywał się przed aliantami w górskiej chacie niedaleko Jeziora Weißensee, planując ucieczkę do Włoch[24][26]. Cała grupa wraz z gauleiterem Karyntii Friedrichem Rainerem została wyśledzona i aresztowana przez Brytyjczyków 31 maja 1945[27]. Tego samego dnia Globocnik popełnił samobójstwo w więzieniu w Paternion rozgryzając kapsułkę z cyjankiem[28].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Berndt Rieger: Odilo Globocnik. Twórca nazistowskich obozów śmierci. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika, 2009, s. 15. ISBN 978-83-7674-009-6.
  2. Berndt Rieger: Odilo Globocnik. Twórca nazistowskich obozów śmierci. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika, 2009, s. 16–17. ISBN 978-83-7674-009-6.
  3. a b Dariusz Libionka: Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie. Lublin: Państwowe Muzeum na Majdanku, 2017, s. 95. ISBN 978-83-62816-34-7.
  4. a b Berndt Rieger: Odilo Globocnik. Twórca nazistowskich obozów śmierci. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika, 2009, s. 19. ISBN 978-83-7674-009-6.
  5. Berndt Rieger: Odilo Globocnik. Twórca nazistowskich obozów śmierci. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika, 2009, s. 18. ISBN 978-83-7674-009-6.
  6. Berndt Rieger: Odilo Globocnik. Twórca nazistowskich obozów śmierci. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika, 2009, s. 22–23. ISBN 978-83-7674-009-6.
  7. a b Berndt Rieger: Odilo Globocnik. Twórca nazistowskich obozów śmierci. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika, 2009, s. 24. ISBN 978-83-7674-009-6.
  8. a b c Wielka Encyklopedia PWN. Tom 10. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 199. ISBN 83-01-13673-1.
  9. Berndt Rieger: Odilo Globocnik. Twórca nazistowskich obozów śmierci. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika, 2009, s. 69. ISBN 978-83-7674-009-6.
  10. Berndt Rieger: Odilo Globocnik. Twórca nazistowskich obozów śmierci. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika, 2009, s. 70. ISBN 978-83-7674-009-6.
  11. Berndt Rieger: Odilo Globocnik. Twórca nazistowskich obozów śmierci. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika, 2009, s. 71. ISBN 978-83-7674-009-6.
  12. Dariusz Libionka: Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie. Lublin: Państwowe Muzeum na Majdanku, 2017, s. 50–51. ISBN 978-83-62816-34-7.
  13. Artur Eisenbach: Hitlerowska polityka zagłady Żydów. Warszawa: Książka i Wiedza, 1961, s. 283.
  14. Wielka Encyklopedia PWN. Tom 23. Warszawa: 2004, s. 222. ISBN 83-01-14191-3.
  15. Dariusz Libionka: Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie. Lublin: Państwowe Muzeum na Majdanku, 2017, s. 96. ISBN 978-83-62816-34-7.
  16. Dariusz Libionka: Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie. Lublin: Państwowe Muzeum na Majdanku, 2017, s. 120,135. ISBN 978-83-62816-34-7.
  17. Artur Eisenbach: Hitlerowska polityka zagłady Żydów. Warszawa: Książka i Wiedza, 1961, s. 373.
  18. „Okupacja i ruch oporu w Dzienniku Hansa Franka 1939-1945” KIW, Warszawa 1972, Tom I, s. 404.
  19. Wielka Encyklopedia PWN. Tom 10. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 200. ISBN 83-01-13673-1.
  20. a b Stanisław Piotrowski: Misja Odyla Globocnika. Sprawozdania o wynikach finansowych zagłady Żydów w Polsce. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1949, s. 15.
  21. Artur Eisenbach: Hitlerowska polityka zagłady Żydów. Warszawa: Książka i Wiedza, 1961, s. 536.
  22. Szymon Datner: Walka i zagłada białostockiego ghetta. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, 2014, s. 93, 94. ISBN 978-83-61850-18-2.
  23. Dariusz Libionka: Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie. Lublin: Państwowe Muzeum na Majdanku, 2017, s. 225. ISBN 978-83-62816-34-7.
  24. a b Dariusz Libionka: Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie. Lublin: Państwowe Muzeum na Majdanku, 2017, s. 259. ISBN 978-83-62816-34-7.
  25. Berndt Rieger: Odilo Globocnik. Twórca nazistowskich obozów śmierci. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika, 2009, s. 238. ISBN 978-83-7674-009-6.
  26. Berndt Rieger: Odilo Globocnik. Twórca nazistowskich obozów śmierci. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika, 2009, s. 241. ISBN 978-83-7674-009-6.
  27. Berndt Rieger: Odilo Globocnik. Twórca nazistowskich obozów śmierci. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika, 2009, s. 243. ISBN 978-83-7674-009-6.
  28. Berndt Rieger: Odilo Globocnik. Twórca nazistowskich obozów śmierci. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika, 2009, s. 243–244. ISBN 978-83-7674-009-6.