Odpowiedzialność prawna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Odpowiedzialność prawna – określone prawem ujemne konsekwencje (zastosowanie sankcji) wobec określonego podmiotu, związane z zaistnieniem negatywnie ocenianego stanu rzeczy[1]. Pojęcie ogólnej odpowiedzialności prawnej jest przedmiotem sporów teoretycznoprawnych i jest dość rzadko stosowane w literaturze prawniczej[2]. Znacznie częściej mówi się o poszczególnych postaciach odpowiedzialności prawnej, stosowanych w różnych gałęziach prawa (np. o odpowiedzialności cywilnoprawnej czy odpowiedzialności karnej).

Sytuacje w których podmiot ponosi odpowiedzialność prawną są określane przez dany system prawny. W najprostszej sytuacji podmiot ponosi odpowiedzialność za własne czyny (np. za wyrządzenie szkody przez siebie). Prawo może jednak określać sytuacje w których podmioty ponoszą odpowiedzialność za czyny innych (np. rodzice ponoszą odpowiedzialność za swoje dzieci), a nawet za zdarzenia nie związane z działalnością ludzką (np. działania siły przyrody).

Można wyróżnić także prawną odpowiedzialność roli, która nie dotyczy rozliczenia za popełnienie czynu, ale jest odpowiedzialność związaną z należytym pełnieniem określonej roli społecznych (w tym sensie rodzice są odpowiedzialni prawnie za dobro swoich dzieci)[3].

Odpowiedzialność prawna w innych systemach prawnych[edytuj]

Pojęcie odpowiedzialności w języku polskim odnosi się nie tylko do wszystkich gałęzi prawa, ale także do moralności (odpowiedzialność moralna). W innych językach europejskich zwykle funkcjonuje w tym miejscu kilka pojęć.

W języku angielskim rozróżnia się responsibility i liability. Responsiblitity jest pojęciem ogólnym, używanym w języku potocznym i odnoszonym również do moralności. Liability jest natomiast pojęciem ściśle prawniczym, związanym z określonymi roszczeniami i zobowiązaniami.

W języku niemieckim odróżnia się Verantwortung i Haftung. Verantwortung jest pojęciem ogólnym (język potoczny) oraz używanym na gruncie prawa karnego. Haftung odnosi się natomiast do zagadnień cywilnoprawnych.

Rodzaje odpowiedzialności prawnej[edytuj]

Odpowiedzialność cywilna[edytuj]

 Osobny artykuł: odpowiedzialność cywilna.

Jest to możliwość zastosowania przymusu państwowego w postaci egzekucji majątkowej, wobec określonej osoby fizycznej lub prawnej, celem realizacji ciążącego na niej obowiązku. Jest najczęściej powiązana z długiem.

Ze względu na źródło powstania odpowiedzialności rozróżnia się odpowiedzialność kontraktową (z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania) i deliktową (za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym).

Ze względu na zasadę ponoszenia odpowiedzialności rozróżnia się odpowiedzialność na zasadzie winy, odpowiedzialność na zasadzie ryzyka i odpowiedzialność na zasadzie słuszności.

Odpowiedzialność karna[edytuj]

 Osobny artykuł: odpowiedzialność karna.

Odpowiedzialność karna to ponoszenie konsekwencji za określone czyny określone w prawie jako przestępstwo lub wykroczenie.

Odpowiedzialność konstytucyjna[edytuj]

Odpowiedzialność konstytucyjna odnosi się do osób pełniących najwyższe stanowiska w państwie, a jej tryb określany jest najczęściej w konstytucji. Jest ona ponoszona za naruszenie ustawy konstytucyjnej i innych ważnych ustaw.

Przypisy

  1. Sebastian Sykuna: Odpowiedzialność prawna. W: Leksykon współczesnej teorii i filozofii prawa. Jerzy Zajadło (red.). Warszawa: C.H. Beck, 2007, s. 215. ISBN 978-83-7483-519-0.
  2. Wiesław Lang. Spór o pojęcie odpowiedzialności prawnej. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika: Prawo”. 37, 1969. 
  3. Michał Peno, Prawna odpowiedzialność z tytułu pełnienia roli społecznej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica 74/2015”, 2015.