Odrzechowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Odrzechowa
Zabytkowe: dawna cerkiew i dzwonnica
Zabytkowe: dawna cerkiew i dzwonnica
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Zarszyn
Liczba ludności (2011) 1418[1][2]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-530
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0362915
Położenie na mapie gminy Zarszyn
Mapa lokalizacyjna gminy Zarszyn
Odrzechowa
Odrzechowa
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
Odrzechowa
Odrzechowa
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Odrzechowa
Odrzechowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Odrzechowa
Odrzechowa
Ziemia49°32′37″N 21°58′48″E/49,543611 21,980000

Odrzechowawieś w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Zarszyn [3][4]. Położona nad rzeką Czernisławka, na Pogórzu Bukowskim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś lokowana przez króla Władysława Jagiełłę na prawie wołoskim w 1419 roku jako jedna z pierwszych miejscowości w starostwie sanockim. Notowana już była jako istniejąca osada w 1419 r. Przez cały XV wiek stanowiła centrum krainy. W okresie reformacji Odrzechowa sprzyjała arianom (bracia polscy) i była jednym ze znaczniejszych ośrodków reformacji w regionie. Stanowiła własność królewska. Z niej wywodzili się Odrzechowscy, np. Michał Odrzechowski. W 1592 r. Jan Jędrzejowski najechał na Odrzechową i Małgorzata Odrzechowska, wdowa po Michale Odrzechowskim, wniosła skargę na zbrojny najazd na jej miejscowość. W 1623 r. wieś spustoszyli Tatarzy. W 1777 r. wybuchł we wsi pożar, który strawił m.in. księgi metrykalne i parafialne.

Do zaboru Polski w 1772 wieś należała administracyjnie do ziemi sanockiej województwa ruskiego, od 1772 do cyrkułu leskiego, a następnie sanockiego. Po reformie administracyjnej w 1864 powiat sądowy sanocki, gmina wiejska Sanok w kraju Galicja. W 1811 r. na licytacji tutejszy folwark zakupił Ignacy Urbański. We wsi zachowała się dawna cerkiew greckokatolicka, zbudowana w 1813 r. z fundacji Urbańskiego, obecnie kościół rzymskokatolicki pw. św. Jana Chrzciciela. W połowie XIX wieku właścicielem posiadłości tybularnej Odrzechowa z Urbanówką był Ksawery Urbański[5]. Na przełomie XIX/XX wieku właścicielem tybularnym dóbr we wsi był Władysław Morawski[6]. Jako właściciel folwarku gospodarzył na 2582 morgach, zaś chłopi użytkowali 3487 morgów ziemi. W 1905 Władysław Morawski posiadał we wsi obszar 1322 ha[7], a w 1911 posiadał 1300 ha[8].

W okresie I wojny światowej od 8 do 10 maja 1915 Odrzechowa była miejscem walk oddziałów wojennych. Rzeka Wisłok w górnym biegu na odcinku od Odrzechowej do Beska stanowiła linię oporu wojsk rosyjskich (m.in. Kozaków dońskich) przed nacierającymi od zachodu pułkami austriacko-niemieckimi. W nocy z 9 na 10 maja pułki bośniackie usiłowały kilkakrotnie sforsować Wisłok w Odrzechowej i Besku, w miejscu, gdzie rzeka płynie głębokim jarem[9]. Przed II wojną światową były we wsi dwa folwarki Józefa Morawskiego i Heleny Russockiej. Na przysiółku Czernisławka, powyżej dworu, funkcjonowały dwa młyny wodne, zaś przy potoku, tartak parowy.

15 września 1945 po potyczce z wojskiem polskim oddział UPA „Rena” przybył do wsi, grabiąc mieszkańców i ich mienie. W czasie pacyfikacji zamordował również 10 Łemków.

Na miejscowym cmentarzu znajduje się grób Morawskich z rzeźbą dłuta Stanisława Piętkiewicza, przedstawiającą Chrystus dźwigającego krzyż; obok grobów Morawskich usytuowany jest grobowiec Russockich.

We wsi znajduje się doświadczalny ośrodek zarodowy krów rasy simentalskiej oraz siedziba Polskiego Związku Hodowców Bydła Simentalskiego, którego prezesem jest inż. Edgar Beneš. Ośrodek zajmuje się również hodowlą koni huculskich. Corocznie pod koniec sierpnia ośrodek organizuje wystawę hodowlaną w Rudawce Rymanowskiej. W roku 2008 na prezesa Polskiego Związku Hodowców Koni został wybrany pochodzący z Odrzechowej dr inż. Władysław Brejta.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków[10]

  • cerkiew greckokatolicka pw. św. Jana Chrzcicielai z 1813
  • dzwonnica
  • cmentarz przycerkiewny
  • ogrodzenie

Ludzie związani z Odrzechową[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

Nazwiska mieszkańców Odrzechowej XV-XVI wiek. Benczik, Berdar, Blas, Bogow, Bren, Brync, Cap, Capik, Chanasow, Cwiakow, Czornyj, Dawydiak, Deman, Demko, Dobrzanski, Dorowski, Dostik, Dracz, Fecio, Fedik, Fedor, Ferenc, Feso, Fil, Gal, Gitka, Glodenski, Goloubkow, Golownow, Gowour, Grinda, Hnat, Holdysz, Holdyszowicz, Holownia, Holobud, Holub, Holubko, Homa, Homynda, Hryc, Iwanocza, Iwanoczko, Janusz, Jarosz, Kabaniec, Kala, Kamianski, Karp, Karpik, Karpow, Karszen, Kawka, Kijak, Kirik, Kiriliw, Kitka, Klim, Klimowicz, Kliuczkow, Klucznik, Kolcoun, Koliat, Komba, Konrad, Kopko, Kowalczik, Kozak, Krol, Krouba, Kunc, Kuzan, Kuzma, Labiak, Labiak, Laniew, Laniewiat, Lanik, Lawer, Lawro, Lazarz, Lazur, Lec, Liczat, Litwin, Lorenc, Lukasz, Maculak, Madarasz, Makar, Mankow, Mara, Marszal, Maruszin, Michno, Migaliuwski, Migalowski, Migalski, Muchow, Odrzechowski, Ostafij, Paszenda, Paszko, Polaw, Polawski, Pristawka, Proc, Prokop, Roniak, Rozenkow, Sawka, Schmid, Schreder, Seredenski, Skrobala, Slowaninow, Soroka, Sowa, Stec, Swidnicki, Swiec, Szafar, Tokarski, Wanca, Warchol, Warchoul, Watral, Wiernicza, Wierniej, Wolk, Wowk, Wybraniec, Zabawski, Zalipien, Zalipnyj, Zan, Zanczat, Zin

Nazwiska mieszkańców XIX wiek: Augustyn, Barna, Benko, Berla, Borek, Brenkacz, Bursztyn, Byrwa, Cuprik, Cypla, Czerwinski, Dracz, Duczak, Dyrbała, Fedak, Gelernter, Gonkiewicz, Grubiak, Halniak, Hawer, Hecht, Hnatek, Hołotiuk, Homenda, Kostecki, Konkiewicz, Ignio, Palica, Jeredeńska, Jurczak, Josafat, Konkiewicz, Kijak, Kastraniec, Jurczak, Josafat, Senczak, Kostyk, Kowalski, Kunkiewicz, Łabiak, Lazerko, Leszczyszyn, Lichański, Liwik, Łubiak, Madarasz, Majchrowicz, Majczyk, Muska, Mydzan, Myhal, Nowosielski, Olcar, Olejar, Olejarz, Olzar, Palica, Pelczar, Pestrak, Pontus, Skrobala, Potoczak, Runkiewicz, Seredeński, Siwik, Sołtys, Stecyk, Strachocki, Struś, Szafran, Tenezak, Tiatyk, Turczak, Tymczak, Wacławski, Walhowicz, Wernej, Wójcik, Wróbel, Zawojski,

Droga wojewódzka[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest przy drodze wojewódzkiej nr 889 z Sieniawy, przez Bukowsko do Szczawnego. Droga ta łączy się drogą 892 prowadzącą do byłego przejścia granicznego przez Radoszyce na Słowację. Wieś położona jest 5 km od drogi krajowej nr 28.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kwartalnik historii kultury materialnej, Instytut Historii Kultury Materialnej (Polska Akademia Nauk), t. 45, 1997, s. 181.
  • Pozew przeciw jezuitom samborskim w sporze ich z terenów starostwa sanockiego: Besko i Odrzechowa a dobrami kolegium jezuickiego w Krośnie, [w:] Jadwiga Turska, Adam Fastnacht, Inwentarz rękopisów Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich. Biblioteka, t. 5, 1948, s. 6.
  • AGZ – Akta Grodzkie i Ziemskie z okresu I Rzeczypospolitej
  • Adam Fastnacht, Osadnictwo Ziemi Sanockiej
  • metryki greckokatolickie z lat 1777-1884
  • metryki rzymskokatolickie od roku 1772 –

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]