Odskoczek ciemny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Odskoczek ciemny
Microdipodops megacephalus[1]
Merriam, 1891
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd bobrokształtne
Rodzina karłomyszowate
Rodzaj odskoczek
Gatunek odskoczek ciemny
Synonimy
  • Microdipodops californicus Merriam, 1901[2]
  • Microdipodops polionotus Grinnell, 1914[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Odskoczek ciemny[4] (Microdipodops megacephalus) – gatunek gryzonia z rodziny karłomyszowatych[5][6]. Zamieszkuje tereny na zachodzie Stanach Zjednoczonych: w południowo-wschodniej części stanu Oregon, południowej części Idaho, północno-wschodniej i środkowo-wschodniej Kalifornii, północnej i centralnej części stanu Nevada oraz środkowo-zachodniej części Utah[5]. Miejsce typowe: USA, stan Nevada, hrabstwo Elko, osada Halleck[5][6][2]. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) wymienia Microdipodops megacephalus w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych jako gatunek najmniejszej troski (LC – least concern)[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek został opisany naukowo w 1891 roku przez amerykańskiego zoologa Clintona Harta Merriama. Miejsce typowe USA, stan Nevada, hrabstwo Elko, osada Halleck[5][6]. W obrębie gatunku wyróżnianych jest 12 podgatunków[6]:

  • M. m. megacephalus Merriam, 1891 – zachodnia część USA: pustynia Wielkiej Kotliny w środkowej i północno-wschodniej części stanu Nevada,
  • M. m. athalbiventer Hall & Dunant, 1937 – zachodnia część USA: południowo-wschodnia Nevada,
  • M. m. ambiguus Hall, 1941 – zachodnia część USA: pustynia Smoke Creek i pustynia Black Rock Desert, dolina rzeki Humboldt, pustynia Wielkiej Kotliny w północno-zachodniej części stanu Nevada, a także w północno-wschodniej Kalifornii,
  • M. m. atrirelictus J. C. Hafner, 1985 – zachodnia część USA: znany tylko z pustyni Wielkiej Kotliny w południowo-zachodnim Idaho,
  • M. m. californicus Merriam, 1901 – zachodnia część USA: pustynia Wielkiej Kotliny w środkowo-zachodniej Nevadzie i w północno-wschodniej Kalifornii,
  • M. m. leucotis Hall & Durrant, 1941 – zachodnia część USA: rejon jeziora Bonneville i pustynia Wielkiej Kotliny w północno-zachodniej części Utah,
  • M. m. medius Hall, 1941 – zachodnia część USA: pustynia Wielkiej Kotliny w północno-zachodniej części stanu Nevada,
  • M. m. nexus Hall, 1941 – W USA: pustynia Wielkiej Kotliny w środkowo-północnej Nevadzie (być może wymarły),
  • M. m. oregonus Merriam, 1901 – zachodnia część USA: na terenie Wyżyny Kolumbii w środkowej części stanu Oregon oraz na pustyni Wielkiej Kotliny w północno-zachodniej Nevadzie, a także w północno-wschodniej Kalifornii,
  • M. m. paululus Hall & Durrant, 1941 – zachodnia część USA: rejon Pine Valley, White valley i Snake Valley na terenie pustyni Wielkiej Kotliny w środkowo-zachodniej części Utah,
  • M. m. polionotus Grinnell, 1914 – zachodnia część USA: rejon Jeziora Mono, w dolinie Owens Valley otaz na pustynii Wielkiej Kotliny we wschodniej Kalifornii,
  • M. m. sabulonis Hall, 1941 – zachodnia część USA: pustynia Wielkiej Kotliny w środkowo-południowej Nevadzie.

Kariotyp[edytuj | edytuj kod]

Garnitur chromosomowy tego zwierzęcia tworzy 20 par (2n=40) chromosomów (FN=74)[2], ale u odskoczków ciemnych z podgatunków M. m. medius i M. m. californicus FN=76[6].

Budowa ciała[edytuj | edytuj kod]

Wzór zębowy I C P M
20 = 1 0 1 3
1 0 1 3

Odskoczek ciemny ma niewielkie rozmiary. W części grzbietowej jest wybarwiony na kolor brązowy, czarniawy lub szarawy, a futro w części brzusznej jest u podstawy wybarwione na szaro z białym przyprószeniem na zakończeniach. Końcówka krótkiego ogona jest zwykle ciemniejsza niż u nasady. Ogon jest zauważalnie grubszy w środkowej części. U odskoczków ciemnych brak jest wyraźnego dymorfizmu płciowego[2][6].

Wymiary Microdipodops megacephalus
(za: David J. Hafner, 2016)[6]
średni wymiar
długość ciała z głową
66 mm
długość ogona
67–103 mm
długość ucha
10 mm
długość kończyny tylnej
23–26 mm
masa ciała
do 10–17 g

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Odskoczek ciemny wiedzie nocny, naziemny tryb życia. Szczyt aktywności poza norą przypada w ciągu pierwszych dwóch godzin po zachodzie słońca. Później spada do sporadycznego żerowania przez resztę nocy, a wiosną i jesienią kończy się na dwie godziny przed wschodem słońca. Natomiast w porze letniej tuż przed wschodem słońca następuje drugi szczyt aktywności. Odskoczek ciemny prowadzi samotniczy tryb życia. Używane na co dzień tereny wokół nory są większe u samców (0,07 ha) niż u samic (0,04 ha)[6].

Cykl życiowy[edytuj | edytuj kod]

Okres rozrodczy trwa od wiosny do września, ze szczytem narodzin w maju–czerwcu. Samica odskoczka ciemnego rodzi 2–7 młodych w miocie (średnio 4,5). Możliwe są dwa okresy rui: w kwietniu i lipcu. W badanej przez naukowców populacji stosunek liczebności samców do samic wynosił 2:1[6].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Odskoczek ciemny zamieszkuje tereny na zachodzie Stanach Zjednoczonych: w południowo-wschodniej części stanu Oregon, południowej części Idaho, północno-wschodniej i środkowo-wschodniej Kalifornii, północnej i centralnej części stanu Nevada oraz środkowo-zachodniej część Utah[5]. Miejsce typowe USA, stan Nevada, hrabstwo Elko, osada Halleck[5][6].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Odskoczki ciemne zasadniczo są roślinożercami. Żerują głównie na nasionach. Znacznym składnikiem diety są bylice i astrowate. Odskoczek stara się znaleźć skupisko nasion zamiast zbierać pojedyncze ziarna. Latem może poszerzać dietę o owady. Pokarm jest zbierany w zewnętrznych, wyściełanych futrem workach policzkowych i przenoszony do nor, gdzie jest magazynowany. W workach jednego z badanych okazów naukowcy odnaleźli szczątki Gambelia wislizenii, jaszczurki z rodziny obróżkogwanowatych. Odskoczek ciemny nie musi pić wody. Organizm przyswaja wystarczającą ilość wody ze spożywanych pokarmów stałych. Organizm tych zwierząt magazynuje także w środkowej części ogona tłuszcz, który jest wykorzystywany do przetrwania w okresie zimowym[6].

Siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Odskoczek ciemny zasiedla zróżnicowane tereny. Buduje proste, krótkie, nierozgałęzione tunele. W badanych norach odkryto spiżarnie do przechowywania zebranych nasion. Zwierzęta hodowane w niewoli mają zwyczaj magazynowania pożywienia, ich budowa nor jest bardziej złożona. Zazwyczaj zatykają wejście do nory piaskiem[6].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) wymienia Microdipodops megacephalus w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych jako gatunek najmniejszej troski (LC – least concern)[3]. Populacje odskoczków ciemnych w północnej części jej zasięgu uległy znacznej fragmentacji. Wiele zwierząt w ciągu ostatnich 30 lat utraciło siedliska z powodu pożarów i ekspansji inwazyjnych gatunków roślin. Prawdopodobnie wiele północnych populacji już wymarło. Zagrożenie dla gatunku stanowi także wypas zwierząt hodowalnych i wprowadzanie zmian w zasiewach (m.in. wprowadzanie lucerny), a także wypieranie gatunków roślinności stanowiącej składniki diety[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Microdipodops megacephalus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e Michael J. O’Farrell, Andrew R. Blaustein. Microdipodops megacephalus. „Mammalian Species”. 46, s. 1–3, 1974. DOI: doi.org/10.2307/3504039 (ang.). 
  3. a b c Microdipodops megacephalus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  5. a b c d e f Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Microdipodops megacephalus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 18 lipca 2020]
  6. a b c d e f g h i j k l m David J. Hafner: Family Heteromyidye (Pocket mice, Kangaroo mice and Kongaroo rats). W: D.E. Wilson, T.E. Lacher, Jr & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 6: Lagomorphs and Rodents I. Barcelona: Lynx Edicions, 2016, s. 221–222. ISBN 978-84-941892-3-4. (ang.)