Ekstremalnie Wielki Teleskop Europejski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ekstremalnie Wielki Teleskop Europejski (E-ELT)
Wizualizacja E-ELT
Wizualizacja E-ELT
Organizacja Europejskie Obserwatorium Południowe
Lokalizacja Cerro Armazones, Chile[1]
Wysokość n.p.m. 3060[1]
Zakres widma optyczne, bliska podczerwień[1]
Rozpoczęcie budowy 2014
Ukończenie budowy 2022-2024
Typ zwierciadlany[1]
Średnica zwierciadła 39 m
Powierzchnia zwierciadła 978 m²
Montaż azymutalny[1]
Kopuła półsferyczna[1]
Położenie na mapie Chile
Mapa lokalizacyjna Chile
Ekstremalnie Wielki Teleskop Europejski (E-ELT)
Ekstremalnie Wielki Teleskop Europejski (E-ELT)
Ziemia 24°35′20″S 70°11′32″W/-24,588889 -70,192222
Strona internetowa

Ekstremalnie Wielki Teleskop Europejski (European Extremely Large Optical/Near-infrared Telescope – E-ELT) – projekt największego na świecie teleskopu optycznego i na podczerwień[2] opracowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO).

Budowa i działanie[edytuj]

Zwierciadło główne teleskopu E-ELT o średnicy 39 m ma być wykonane z 798 sześciokątnych elementów, każdy o maksymalnej średnicy 1,4 m i grubości 5 cm[3]. Towarzyszyć mu będą cztery lustra wtórne: część z nich będzie zmieniać kształt tysiące razy na sekundę, by skompensować drgania obrazu wywołane przejściem światła przez ziemską atmosferę. Dzięki temu E-ELT podejmie badania, jakich dotąd nikt na świecie nie był w stanie wykonać. Łącznie lustro zapewni badaczom aż 978 m² powierzchni zbierającej – 13 razy więcej niż obecnie największe teleskopy, 100 mln więcej niż nieuzbrojone oko[4]. Dzięki temu pozwoli na obserwowanie Wszechświata bardziej szczegółowo (16 razy)[2] niż Kosmiczny Teleskop Hubble’a, np. umożliwi badanie składu atmosfer planet pozasłonecznych. Początkowe plany zakładały budowę zwierciadła o średnicy 42 m, jednak w 2011 roku w celu redukcji kosztów i przyspieszenia oddania teleskopu do użytku zdecydowano się na zmniejszenie jego rozmiaru[5].

Na lokalizację teleskopu wybrano górę Cerro Armazones o wysokości 3060 metrów n.p.m., znajdującą się w centralnej części pustyni Atakama, około 130 km na południe od miasta Antofagasta i 20 km od obserwatorium Cerro Paranal, miejsca położenia teleskopu VLT. Po uruchomieniu będzie zintegrowany z systemem Paranal[2].

Inauguracja przewidziana jest na rok 2022, a koszt przedsięwzięcia szacuje się na około 1 miliard euro[5]. Pierwsze światło teleskopu planowane jest na rok 2024[6].

W marcu 2014 rozpoczęto budowę drogi na szczyt Cerro Armazones[7]. Ceremonia otwarcia odbyła się w Obserwatorium Paranal. Uczestniczyły w niej władze ESO, przedstawiciele państw członkowskich oraz przedstawiciele rządu chilijskiego. Całe wydarzenie było pokazywane na żywo za pośrednictwem strony internetowej ESO. W trakcie uroczystości, 19 czerwca 2014 r.[8], oficjalnie rozpoczęła się budowa – wysadzono część wierzchołka góry, na której znajdzie się teleskop[6]. Łącznie trzeba usunąć 220 000 m³ skał, aby zrobić miejsce dla platformy teleskopu o wymiarach 150 na 300 metrów[6].
Od roku 2014 kilka prototypowych segmentów dla głównego zwierciadła E-ELT przechodzi testy niedaleko siedziby ESO w Garching, Niemcy[2].

Od 2024 roku E-ELT ma stawić czoło największym wyzwaniem naukowym naszych czasów. Znalezienie planet pozasłonecznych z warunkami sprzyjającymi życiu to jeden z głównych celów współczesnej astronomii obserwacyjnej. Teleskop będzie służył także „gwiezdnej archeologii” poprzez badania starych gwiazd i populacji gwiazdowych w sąsiednich galaktykach[2].

Dzięki umowie polscy astronomowie będą mieli dostęp do teleskopu i udział w jego odkryciach[9].

Wizualizacja[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Porównanie wielkości i budowy zwierciadeł największych obecnych i planowanych teleskopów. Ekstremalnie Wielki Teleskop Europejski po prawej stronie


Przypisy

  1. a b c d e f The European Extremely Large Telescope (ang.). Europejskie Obserwatorium Południowe. [dostęp 2014-06-20].
  2. a b c d e f Praca zbiorowa: Osiąganie nowych granic w astronomii (pol.). ESO, 2014-październik. [dostęp 2015-10-29]. s. 22-23.
  3. The E-ELT in numbers (ang.). [dostęp 2010-04-30].
  4. a b Weronika Śliwa. W obserwatorium. Po prostu brak słów.. „Wiedza i Życie”. 8 (956), s. 78, 2014-sierpień. Prószyński Media Sp. z o.o.. ISSN 0137-8929 (pol.). 
  5. a b Europe Downscales Monster Telescope to Save Money (ang.). ScienceInsider, 2011-06-14. [dostęp 2011-08-30].
  6. a b c Przełomowa chwila dla E-ELT (pol.). W: eso1419pl — Komunikat organizacji [on-line]. Europejskie Obserwatorium Południowe, 2014-06-19. [dostęp 2014-06-20].
  7. Rozpoczęto budowę drogi na Armazones (ang.). W: ann14019-pl — Ogłoszenie [on-line]. Europejskie Obserwatorium Południowe, 2014-03-14. [dostęp 2014-06-20].
  8. Agnieszka Ryś: Kosmos. Eksplozja na Cerro Armazones. T. 102. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2014, s. 3. ISBN 978-83-252-2318-2.
  9. a b Przemek Berg. Potrójne widzenie.. „Wiedza i Życie”. 8 (968), s. 22-27, sierpień 2015. Prószyński Media Sp z o.o.. ISSN 0137-8929 (pol.).