Okienko (botanika)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Schemat słupka u rdestu z zalążkiem w części środkowej i okienkiem oznaczonym literami „mi”

Okienko, mikropyle, okienko mikropylarne – u roślin nasiennych otwór na szczycie kanalika w osłonce (integumencie) zalążka.

Kanalik zakończony okienkiem powstaje w rezultacie niepełnego obrośnięcia zalążka przez jedną warstwę osłonki (u wszystkich nagonasiennych z wyjątkiem gniotowców i części okrytonasiennych) lub dwie warstwy osłonki (u gniotowców i części okrytonasiennych). U pierwotnych, kopalnych roślin nagonasiennych okienko w zalążkach nie występowało[1].

U różnych grup systematycznych roślin kształt okienka jest rozmaity. U gniotowców i wymarłych benetytów osłonka tworzy wydłużony twór określany jako rurka mikropylarna, krótki u sagowcowatych. U sosnowatych okienko jest szerokie i odsłania całą górną powierzchnię ośrodka. U niektórych rodzajów (modrzew, jodła, daglezja i cedr) okienko na brzegu zawiera komórki wydzielnicze i pokryte jest kleistą substancją. U większości roślin jest jednak tylko prostym kanałem[1].

U nagonasiennych okienko służy zwykle do przyjmowania ziaren pyłku. U niektórych jednak rodzajów (choina, araukaria, agatis i Saxegothaea) pyłek kiełkuje na łuskach szyszek żeńskich poza okienkiem i poprzez nie wrasta tylko łagiewka pyłkowa[1]. W przypadku okrytonasiennych, u części roślin, łagiewka wrasta do woreczka zalążkowego przez okienko. Zjawisko to jest określane mianem akrogamii (alternatywne drogi wnikania łagiewki określane są jako chalazogamia i mezogamia)[2].

Po zapłodnieniu i powstaniu zarodka okienko zwykle zamyka się w wyniku wzrostu komórek wyścielających kanalik mikropylarny[1]. Na dojrzałym nasieniu pozostałość okienka nierzadko można łatwo odnaleźć obok znaczka (hilum). Przez okienko w łupinie wyrasta zawsze korzonek i hipokotyl[3].

W zależności od wzajemnego położenia okienka i sznureczka (funikulus) wyróżnia się różne kształty zalążka[4]:

  • prosty (ortotropowy) – okienko znajduje się na tej samej osi, co osadka (chalaza) i sznureczek (funiculus)
  • odwrócony (anatropowy) – ośrodek zalążka jest odwrócony o 180º tak, że wierzchołek mikropylarny znajduje się tuż przy sznureczku
  • zgięty (kampylotropowy) – typ pośredni między zalążkiem ortotropowym a anatropowym

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Bohdan Rodkiewicz: Embriologia roślin nagozalążkowych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 30-31. ISBN 83-01-04524-8.
  2. Alfred Rutishauser: Embriologia i biologia rozmnażania roślin okrytonasiennych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1973, s. 93.
  3. Strasburger E., Noll F., Schenck H., Schimper A.F.W.: Botanika. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1972, s. 823.
  4. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. wydanie II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 1018. ISBN 83-214-1305-6.