Okręg Marmarosz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marmarosz
Maramureș
okręg
ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Rumunia
Kraina historyczna Marmarosz
Region rozwoju (NUTS 2) Północno-zachodni
Siedziba Baia Mare
Powierzchnia 6304 km²
Populacja (2002)
• liczba ludności

510 110
• gęstość 81 os./km²
Nr kierunkowy 62
Tablice rejestracyjne MM
Położenie na mapie Rumunii
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Rumunia

Marmarosz (rum. Maramureș) – okręg (rum. județ) w północnej Rumunii (w historycznym regionie Marmarosz), ze stolicą w mieście Baia Mare.

Okręg ma powierzchnię 6304 km² i w 2002 r. liczył 510 110 mieszkańców, gęstość zaludnienia wynosiła 81 os./km².

Miasta[edytuj]

Zabytki[edytuj]

  • Drewniane cerkwie Marmaroszu (m.in. w Șurdești)
  • Drewniane bramy (osobny artykuł) regionu Marmarosz. Obok drewnianych cerkwi i tradycyjnych domostw, jeden z przejawów bogatej sztuki snycerskiej w karpackiej Rumunii[1]. Typowa brama  budowana jest w podziale na dwie części: dwuskrzydłowe wrota i furtkę dla pieszych. Pierwotnie podział ten opierał się na 3 kolumnach. Z czasem modne stały się bramy budowane z większym rozmachem, oparte na większej ilości kolumn, np. 6. Również ilość zdobionych pól zwiększyła się z 3 do 5 współcześnie[2].

Symbolika i motywy w snycerce regionu[edytuj]

Powierzchnia bramy wraz z górnym plateau, to powierzchnia o bogatej ornamentyce, sięgającej czasów przedchrześcijańskich. Znaki solarne i księżyc, pleciony sznur – symbol dobrobytu, tzw. karpacka rozeta (symbol powszechny na całym obszarze osadnictwa wołoskiego w Karpatach, również symbol słońca), winna latorośl i żołądź[3], romb symbolizujący pracowitą pszczołę czy drzewo życia pełnią funkcje strażników domostwa, mają też zapewnić mieszkańcom domu dobrobyt i życiowe powodzenie[4]. W symbolice tej pojawia się też ryba – symbol czystości, kruk i orzeł – zwierzęta symboliczne i legendarne, obecne w średniowiecznych legendach rumuńskich oraz w ich symbolice narodowej. Występuje również krzyż  - oczywisty symbol wiary chrześcijańskiej, ale też wierzeń pierwotnych. W Muzeum Etnografii i Sztuki Ludowej w Baia Mare znajdują się też strażnicy w formie antropomorficznej: dwa słupy z ludzkimi głowami ustawiane przy wejściu do domu. Legenda głosi, że są to bliźniacy, z których jeden zginął na wojnie. Odwzorowany wraz z bratem w postaci drewnianej rzeźby stanął przed domem rodzinnym, aby go strzec. Wydaje się, że te antropomorficzne figury mogą mieć związek w archaicznym kultem przodków. Z czasem obok symboli magicznych bramy zaczęły być ozdabiane także płaskorzeźbą o tematyce historycznej lub historyczno - legendarnej (np. postać wojewody Dragosza na koniu, w towarzystwie suki Moldovy, walczącego z turem; kniaź Bogdan wyruszający na podbój Mołdawii)[4].

Drzewa w kulturze regionu Maramuresz

Najczęściej spotykanym motywem snycerskim jest motyw jodły, który mógł być lokalnym totemem[5]. Na jej, ale też innych drzew, świętość wskazują  relikty etnograficzne. W czasach przedchrześcijańskich drzewo święte sadzono pośrodku wsi, uznając to miejsce za centrum świata. Pod drzewem spotykali się mieszkańcy wsi w ważnych momentach, a także na naradę, modlitwę czy praktyki magiczne. Drzewo takie było odpowiednikiem niewidzialnego drzewa kosmicznego, na którym miały opierać się niebiosa, a w którego korzeniach mieścił się świat istot podziemnych. To samo drzewo kosmiczne było też drzewem życia, a w tym charakterze stawało się drzewem narodzin, drzewkiem weselnym, a wreszcie i drzewem śmierci. Każda z tych form ma swe odzwierciedlenie w wierzeniach i obyczajach rumuńskich. I na przykład drzewo życia, to w wyobrażeniach rumuńskich głównie jabłoń, której „owoce zawierają eliksir życia i stanowią panaceum na wszystkie choroby i kalectwa. Niezależnie od tego, czy są ze złota, srebra, czy z nieznanych stopów, owoce przywracają młodość tym, co je spożywają i oświecają umysł ludzki. W poszukiwaniu tego drzewa podejmowano fantastyczne wyprawy i prowadzono legendarne walki [5]. Z czasem drzewo zastępowane jest formami pochodnymi: kolumnami czy słupami o różnym kształcie, nadal, jednak z piękną, symboliczną snycerką. Również krzyż – symbol chrześcijaństwa w Rumunii zawiera w sobie starożytną symbolikę.

 Symbolika trojcy

Jedną z form kolumny niebios są słynne rumuńskie trojce, czyli  potrójne krzyże o jednym ramieniu poprzecznym, ozdobione symboliczną snycerką i zadaszone. Stawiane przy cmentarzach i cerkwiach, na rozstajach dróg, i granicach, pilnowały tych niezwykłych, a czasem i niebezpiecznych, z punktu widzenia wierzeń chłopskich, miejsc. Te przydrożne pomniki pełniły też funkcje zegarów słonecznych określających nie tylko rzeczywiste pory dnia i pory wschodu księżyca, ale też magiczne dobre i złe godziny. Przy nich składano przysięgi, ogłaszano testamenty i zobowiązania, wskazywały też wspólne użytki, wyznaczały własność prywatną - były  więc oznakami wiejskiej jurysdykcji.[5]

Vulcanescu mówi wręcz: „ (…) skłonni jesteśmy przyjąć, że nazwa trójcy, nadana owej namiastce kolumny niebios, bardziej odpowiada pierwotnemu pojęciu potrojonej kolumny aniżeli późniejszemu zaszczepieniu trzech połączonych krzyży na jednym”. Według autora analizy, trójca jest pomnikiem ku czci świętego światła słońca w trzech hipostazach:   jako promień słoneczny, błyskawica i ogień. Wracając do korzeni tego symbolu, jest więc trójca postacią totemu słońca[5]. Współcześnie rzadziej widujemy, tak niegdyś rozpowszechnione, trójce. Jednak nadal Rumunii fundują sobie ozdobne bramy, bramy robione są też dla środowisk rumuńskiej emigracji, a nawet jako symbol kultury maramurskiej przed siedzibami administracyjnymi. Snycerze, także pod wpływem opinii etnografów, starają się zachować  na nich tradycyjną symbolikę[2].

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. Mihai Dăncuş, Muzeul Satului Maramuresan, 2011, ISBN 978-606-604-258-1.
  2. a b P. Bursan, wywiad terenowy, projekt Etnografia Karpat (Wikimedia Polska, PME w Warszawie), Archiwum Naukowe PME w Warszawie 2016.
  3. ROMANIA - Traditions and Folklore - Travel and Tourism Information, romaniatourism.com [dostęp 2017-10-11] (ang.).
  4. a b Stanisław Figel, Piotr Krzywda, Bukowina i Maramuresz. Przewodnik po północnej Rumunii, 2010, ISBN 978-83-6246-062-5.
  5. a b c d Romulus Vulcanescu, Kolumna niebios, 1979.

Linki zewnętrzne[edytuj]