Okręg wojskowy (III Rzesza)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Okręgi wojskowe Rzeszy Niemieckiej (1938)
Republika Weimarska 1919-1937
Okręgi wojskowe w 1944 r.

Okręg wojskowy (niem. Die Wehrkreise (WK)) – część terytorium Republiki Weimarskiej i późniejszej Rzeszy niemieckiej, w których odbywała się rekrutacja, zaciąg i szkolenie żołnierzy dla Reichswehry i Wehrmachtu. Okręgi odpowiadały za przeprowadzenie mobilizacji poszczególnych dywizji oraz stałe zapewnianie im przygotowanych do służby rezerw.

System okręgów wojskowych funkcjonował od 1919 r. Liczba okręgów wojskowych zmieniała się od siedmiu w 1932 r. do dziewiętnastu w 1943 r. Początkowo okręgi wojskowe podlegały Oberkommando des Heeres, w sierpniu 1939 r. powołano Armię Rezerwową, która zajęła się nadzorowaniem i koordynacją ich pracy. Wehrkreise odpowiadały także za odbudowę i wyposażenie wykrwawionych dywizji, przeprowadzały również kolejne fale mobilizacji i zajmowały się tworzeniem nowych jednostek wojskowych[1].

W większości okręgów wojskowych (Die Wehrkreise (WK)) znajdowało się od jednej do kilku dywizji zapasowych podlegających Armii Rezerwowej. Ich celem było szkolenie pozyskiwanych podczas kolejnych fal mobilizacyjnych rekrutów, działały tam szkoły wszystkich rodzajów wojsk, kursy podoficerskie i oficerskie. Dywizje zapasowe wystawiały nowe jednostki i wysyłały uzupełnienia do istniejących. W dniu 10 czerwca 1944 r. na terenie wszystkich okręgów wojskowych działały 33 zapasowe dywizje piechoty i jedna pancerna. W końcowej fazie wojny większość dywizji zapasowych przekształcono w jednostki liniowe i użyto w czasie walk[2][3].

System okręgów wojskowych umożliwił sprawne funkcjonowanie machiny wojennej III Rzeszy, w latach 1935-1944 zapewnił wzrost armii od 100 tys. żołnierzy do ponad 4 mln, przy jednoczesnych stratach ok. 2 mln[4].

Lista okręgów wojskowych (1944)
Okręg wojskowy Teren Kwatera główna
I Prusy Wschodnie Królewiec
II Pomorze, Meklemburgia Szczecin
III Stara Marchia, Nowa Marchia, Brandenburgia Berlin
IV Saksonia, wschodnia Turyngia, północne Czechy Drezno
V Alzacja, Badenia, Wirtembergia Stuttgart
VI Westfalia, północna Nadrenia, wschodnia Belgia Münster
VII południe Bawarii Monachium
VIII Śląsk, Kraj Sudetów Wrocław
IX Hesja, zachodnia Turyngia Kassel
X Szlezwik-Holsztyn, północ prowincji Hanower Hamburg
XI Brunszwik(niem.), Anhalt, południowa prowincja Hanower Hanower
XII południe Nadrenia, CdZ-Gebiet Lothringen(niem.), Palatynat, Luksemburg Wiesbaden
XIII północna Bawaria, zachodnie Czechy Norymberga
XVII północna Austria, południowy Kraj Sudetów Wiedeń
XVIII południowa Austria, północna Słowenia Salzburg
XX Wolne Miasto Gdańsk, Korytarz Polski, zachodnie Prusy Wschodnie Gdańsk
XXI Zachodnia-Polska Poznań
Czechy i Morawy Protektorat Czech i Moraw Praga
Generalne Gubernatorstwo zajęte polskie miejscowości Kraków

Oprócz okręgów wymienionych w tabeli do 1939 r. istniały trzy okręgi wojskowe bez przydziału terytorialnego, funkcjonujące jako specjalne dowództwa. Wehrkreise XIV szkolił i organizował dywizje zmotoryzowane, Wehrkreise XV dywizje lekkie a Wehrkreise XV dywizje pancerne. W połowie 1939 r. przekształcono je w dowództwa korpusów i armii[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mitcham jr. 2009 ↓, s. 27-31.
  2. Tadeusz Sawicki, Niemieckie wojska lądowe na froncie wschodnim, czerwiec 1944 - maj 1945, PWN, Warszawa 1987, s. 126.
  3. Mitcham jr. 2010 ↓, s. 183-194.
  4. a b Mitcham jr. 2009 ↓, s. 38.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Samuel W. Mitcham jr.: Niemieckie siły zbrojne 1939-1945. Wojska lądowe. Ordre de Bataille. Warszawa: Belona S.A., 2009. ISBN 978-83-11-11596-5.
  • Samuel W. Mitcham jr.: Niemieckie siły zbrojne 1939-1945. Wojska pancerne. Ordre de Bataille. Warszawa: Belona S.A., 2010. ISBN 978-83-11-11725-9.
  • Artur Winiarski [red.], 98. Piechota niemiecka. Vol. II. Wydawnictwo Militaria, Warszawa 1999. ISBN: 83-7219-056-9.