Okręty podwodne typu Gustave Zédé

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Okręty podwodne typu
Gustave Zédé
Ilustracja
Kraj budowy  III Republika Francuska
Stocznia Arsenal de Cherbourg
Zbudowane 2
Wodowanie:
• pierwsza jednostka
• ostatnia jednostka

1913
1914
Użytkownicy  Marine nationale
Typ poprzedzający Clorinde
Typ następny Amphitrite
Wejście do służby:
• pierwsza jednostka
• ostatnia jednostka

1914
1916
Służba w latach 1914-1937
Wyrzutnie torpedowe:
• dziobowe
• rufowe
• zewnętrzne

2 x 450 mm
2 x 450 mm
4 x 450 mm
Uzbrojenie 1 działo kal. 75 mm
1 działo kal. 47 mm
10 torped
Prędkość:
• na powierzchni
• w zanurzeniu

17,3 – 17,5 węzła
10,5 – 11,5 węzła
Wyporność:
• na powierzchni 820-849 ton
• w zanurzeniu 1047-1098 ton
Długość 74 m
Szerokość 6 m
Zanurzenie 3,74 m
Napęd patrz w tekście
Zasięg patrz w tekście
Załoga 47 oficerów i marynarzy

Okręty podwodne typu Gustave Zédéfrancuskie oceaniczne okręty podwodne z czasów I wojny światowej i okresu międzywojennego. W latach 1911–1916 w stoczni Arsenal de Cherbourg zbudowano dwie jednostki tego typu, różniące się rodzajem zastosowanego napędu. Okręty służyły w Marine nationale do połowy lat 30. XX wieku.

Projekt i dane taktyczno–techniczne[edytuj]

Oba okręty typu Gustave Zédé zamówione zostały na podstawie programu rozbudowy floty francuskiej z 1909 roku[1]. Zaprojektował je inż. Jean Simonot[2]. Pierwszą jednostkę („Gustave Zédé”) wyposażono eksperymentalnie w napęd parowy; bliźniacza „Néréide” otrzymała silniki Diesla[1].

Jednostki typu Gustave Zédé były dużymi, oceanicznymi okrętami podwodnymi. Długość całkowita wynosiła 74 metry, szerokość 6 metrów i zanurzenie 3,74 metra[3][4]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 849 ton („Néréide” 820 t), a w zanurzeniu 1098 ton („Néréide” 1047 t)[3][5]. „Gustave Zédé” napędzany był na powierzchni przez dwie 3-cylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania systemu Delaunay-Belleville o łącznej mocy 3500 koni mechanicznych (KM), do których parę dostarczały dwa trójwalczakowe kotły wodnorurkowe du Temple[3][6], natomiast „Néréide” posiadał dwa 8-cylindrowe, dwusuwowe silniki Diesla Schneider-Carels o łącznej mocy 2400 koni mechanicznych (KM)[3][7][8]. Napęd podwodny, identyczny w obu okrętach, stanowiły dwa silniki elektryczne Schneider-Carels o łącznej mocy 1640 KM[2][4]. Dwuśrubowy układ napędowy zapewniał prędkość 17,3 – 17,5 węzła na powierzchni i 11,5 węzła w zanurzeniu („Néréide” 10,5 w.)[2][9]. Zasięg wynosił 1400 Mm przy prędkości 10 węzłów w położeniu nawodnym oraz 135 Mm przy prędkości 5 węzłów pod wodą („Gustave Zédé”)[1][6] i 1550 Mm przy prędkości 16 węzłów (3120 Mm przy 10 węzłach) w położeniu nawodnym oraz 90 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą („Néréide”)[1][7].

Okręty wyposażone były w osiem wyrzutni torped kalibru 450 mm (dwie wewnętrzne na dziobie, cztery zewnętrzne na pokładzie i dwie zewnętrzne ćwiczebne na rufie), z łącznym zapasem 10 torped oraz dwa pokładowe działa: kal. 75 mm i kal. 47 mm[1][4][8]. Załoga jednego okrętu składała się z 47 oficerów, podoficerów i marynarzy[1][6][a].

Budowa[edytuj]

Dwa okręty typu Gustave Zédé zbudowane zostały w Arsenale w Cherbourgu[4][8]. Stępki jednostek położono w 1911 roku[1], wodowane zostały w latach 1913–1914[2][4], a ukończono je w latach 1914–1916[1]. „Gustave Zédé” otrzymał nazwę na cześć wybitnego francuskiego konstruktora okrętów podwodnych, inż. Gustava Zédé (1825-1891)[b] i numer burtowy Q92, natomiast nazwa bliźniaczej jednostki „Néréide” (numer burtowy Q93) nawiązywała do mitologicznych greckich nimf morskich – nereid[10].

Okręt Stocznia Początek budowy Wodowanie Ukończenie budowy
„Gustave Zédé” (Q92) Arsenal de Cherbourg luty 1911 20 maja 1913 październik 1914
„Néréide” (Q93) lipiec 1911 9 maja 1914 styczeń 1916

Przebieg służby[edytuj]

„Gustave Zédé” (Q92)

 Osobny artykuł: Gustave Zédé (1913).

Podczas I wojny światowej okręt operował na Adriatyku[6]. 24 sierpnia 1916 roku podczas jednego z patroli na jednostce nastąpiła eksplozja baterii akumulatorów, w wyniku której okręt zatonął ze stratą czterech spośród 40 członków załogi[10][c]. Później jednostka została podniesiona i po remoncie powróciła do służby[5][10].

W latach 1921–1922 „Gustave Zédé” poddano znaczącej przebudowie: zamiast maszyn parowych zamontowano silniki Diesla MAN o mocy 1200 KM każdy, pochodzące z ex-niemieckiego U-Boota SM U-165 (prędkość na powierzchni spadła do 15 węzłów)[6][11]; okręt otrzymał też nowy kiosk i mostek, zaś dwa zbiorniki balastowe przekształcono na zbiorniki paliwa[1][11].

Po remoncie okręt pełnił służbę na Atlantyku do 26 kwietnia 1937 roku, kiedy skreślony został z listy floty[1][4][6].

„Néréide” (Q93)

 Osobny artykuł: Néréide (1914).

Podczas I wojny światowej okręt operował na Atlantyku[7]. W latach 1921–1922 „Néréide”, podobnie jak bliźniaczą jednostkę, poddano modernizacji: okręt otrzymał nowy kiosk, mostek i peryskop, a także wymieniono dwie zewnętrzne wyrzutnie torped na obrotowe[1][7][11].

Po remoncie okręt dalej pełnił służbę na Atlantyku do 27 sierpnia 1935 roku, kiedy skreślony został z listy floty[1][7][d].

Uwagi

  1. W momencie zatopienia na pokładzie „Gustave Zédé” przebywało 40 ludzi[10].
  2. Był to drugi we flocie francuskiej okręt podwodny o tej nazwie. Zob. „Gustave Zédé” (1893).
  3. J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat podają, że zdarzenie miało miejsce w październiku 1916 roku[5].
  4. Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921 podaje, że okręt wycofano ze służby w lutym 1935 roku[4].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l Jean Labayle Couhat: French warships of World War I. London: 1974, s. 151.
  2. a b c d Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara: 2007, s. 85-86.
  3. a b c d Jean Labayle Couhat: French warships of World War I. London: 1974, s. 150.
  4. a b c d e f g Robert Gardiner, Randal Gray: Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 210.
  5. a b c J. Gozdawa-Gołębiowski, T. Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: 1994, s. 536.
  6. a b c d e f Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara: 2007, s. 85.
  7. a b c d e Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara: 2007, s. 86.
  8. a b c John Moore (red.): Jane’s Fighting Ships of World War I. London: 1990, s. 198.
  9. Jean Labayle Couhat: French warships of World War I. London: 1974, s. 150-151.
  10. a b c d Gordon Smith: World War 1 at Sea, FRENCH NAVY (ang.). Naval History Homepage. [dostęp 2016-11-16].
  11. a b c Robert Gardiner, Randal Gray: Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. London: 1985, s. 211.

Bibliografia[edytuj]

  • Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.)
  • Robert Gardiner, Randal Gray: Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.)
  • Jan Gozdawa-Gołębiowski, Tadeusz Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: Lampart, 1994. ISBN 83-902554-2-1.
  • Jean Labayle Couhat: French warships of World War I. London: Ian Allan Ltd., 1974. ISBN 0-7110-0445-5. (ang.)
  • John Moore (red.): Jane’s Fighting Ships of World War I. London: Studio Editions, 1990. ISBN 1-85170-378-0. (ang.)
  • Gordon Smith: World War 1 at Sea, FRENCH NAVY (ang.). Naval History Homepage. [dostęp 2016-11-16].