Oleica pstra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Oleica pstra
Meloe variegatus
Donovan, 1793
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

owady

Rząd

chrząszcze

Podrząd

chrząszcze wielożerne

Rodzina

oleicowate

Podrodzina

Meloinae

Plemię

Meloini

Rodzaj

Meloe

Podrodzaj

Meloe (Lampromeloe)

Gatunek

oleica pstra

Synonimy
  • Meloe areolatus Reitter, 1895
  • Meloe cupreus Baudi di Selve, 1878
  • Meloe majalis Fabricius, 1775
  • Meloe scabrosus Castelnau, 1840

Oleica pstra[1] (Meloe variegatus) – gatunek chrząszcza z rodziny oleicowatych. Zamieszkuje zachodnią część Palearktyki – od Półwyspu Iberyjskiego po Azję Środkową.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1793 roku przez Edwarda Donovana[2][3]. W 1911 roku Edmund Reitter umieścił go w podrodzaju Meloe (Lampromeloe)[4], a w 1988 roku Siergiej Aksentjew wyznaczył M. variegatus jego gatunkiem typowym[5]. Do Lampromeloe oprócz oleicy pstrej zalicza się jeszcze tylko jeden gatunek, Meloe cavensis[2][3]. W 2021 roku Alberto Sánchez-Vialas i współpracownicy opublikowali jednak wyniki molekularnej analizy filogenetycznej Meloini, które potwierdziły monofiletyzm Lampromeloe oraz wskazały na jego pozycję siostrzaną względem Meloe s.str.[2]. Richard Brent Selander w pracach z 1985 i 1991 roku, na podstawie badań morfologii stadiów larwalnych, proponował wyniesienie kilku podrodzajów Meloe, w tym Lampromeloe, do rangi odrębnych rodzajów[6][7]. Taka klasyfikacja jednak nie przyjęła się[2][3][8]. Podobną propozycję wysunęli jednak w 2021 roku Sánchez-Vialas i inni[2].

W obrębie omawianego gatunku wyróżnia się dwa podgatunki[2][3]:

  • Meloe variegatus mandzhuricus Pliginskij, 1930
  • Meloe variegatus variegatus Donovan, 1793

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Chrząszcz o ciele długości od 11 do 42 mm. Barwa głowy i przedplecza jest czarna, złociście, a miejscami też zielono, purpurowo lub niebiesko opalizująca[1][9]. Powierzchnia głowy i przedplecza jest bardzo gęsto i głęboko punktowana, niemal pomarszczona. Za oczami znajduje się na głowie podłużne i płytkie wklęśnięcie oraz para okrągławych wgłębień. Czułki są stosunkowo krótkie i mają człony kulistawe, te od piątego do siódmego nie są rozszerzone. Przedplecze jest szersze niż dłuższe i tak szerokie jak głowa, o spłaszczonym wierzchu i zaokrąglonych tylnych kątach. Wzdłuż jego tylnego brzegu brak jest listewki krawędziowej[9]. Pokrywy są mocno skrócone, czarne ze złocistym, ciemnozielonym lub ciemnoniebieskim połyskiem[1][9]. Powierzchnia pokryw jest dość grubo pomarszczona. Skrzydeł tylnej pary brak zupełnie. Odnóża ostatniej pary mają biodra tak szerokie jak długie, a golenie o ostrodze wierzchołkowej zewnętrznej dłuższej i grubszej od wewnętrznej. Odwłok jest duży, zwłaszcza u samic silnie rozdęty[9]. Charakterystyczne jest zabarwienie jego tergitów z purpurową, złocistą, zieloną, a czasem niebieską opalizacją[1][9]. Sternity często ubarwione są podobnie, a bywają też całkiem czerwonofioletowe[9].

Ekologia i występowanie[edytuj | edytuj kod]

Owad ten zasiedla stanowiska ciepłe od nizin po pogórza, bytując na skrajach lasów, polanach, przyleśnych łąkach, miedzach, pastwiskach i polach[1][10]. Osobniki dorosłe są aktywne od kwietnia do czerwca[1]. Są fitofagami i żerują na soczystych, zielonych częściach roślin[1], w tym jaskrów, mniszków, grochu[11] i buraków[9]. Jaja składają do gleby[9]. Wylęgają się z nich larwy pierwszego stadium zwane trójpazurkowcami, które wchodzą na kwiaty i tam przyczepiają się do dzikich pszczół. Larwa w czasie przebywania na pszczole żeruje na jej hemolimfie jako pasożyt zewnętrzny, a następnie zostaje pasożytem gniazdowym, najpierw zjadając jajo gospodarza, a potem liniejąc do formy pędrakowatej, żerującej na pyłku i nektarze zgromadzonym przez pszczołę[1][9].

Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Hiszpanii, Wielkiej Brytanii (z południowej Anglii[10]), Francji, Belgii, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii, Grecji oraz europejskiej części Rosji[3][11]. W Afryce Północnej zamieszkuje Maroko, Algierię i Tunezję. W Azji stwierdzono jego występowanie w Gruzji, Azerbejdżanie, Armenii[11], na Cyprze[3], w Turcji, Jordanii, Libanie, na Syberii Zachodniej, w Kazachstanie, Turkmenistanie, Tadżykistanie, Kirgistanie, Iranie i Afganistanie[11].

W Polsce jest przypuszczalnie rozprzestrzeniony na terenie całego kraju[10], jednak spotykany jest rzadko i pojedynczo[1][9]. Na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych Republiki Czeskiej” umieszczony jest jako gatunek krytycznie zagrożony (CR)[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Meloe variegatus – Oleica pstra. W: Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2022-05-27].
  2. a b c d e f Alberto Sánchez-Vialas, Ernesto Recuero, Yolanda Jiménez-Ruiz, José L. Ruiz, Neus Marí-Mena, Mario García-París. Phylogeny of Meloini blister beetles (Coleoptera, Meloidae) and patterns of island colonization in the Western Palaearctic. „Zoologica Scripta”, s. 1-18, 2021. Royal Swedish Academy of Sciences. DOI: 10.1111/zsc.12474. 
  3. a b c d e f Meloe (Lampromeloe) variegatus Donovan, 1793. W: Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2022-05-27].
  4. Edmund Reitter: Fauna Germanica. Die Käfer des Deutschen Reiches. Nach der analytischen Methode bearbeitet. III Band. Stuttgart: Lutz, 1911, s. 389.
  5. S.I. Aksentjev. A catalogue of the genus-group taxa of the beetle family Meloidae (Coleoptera). „Entomological Review”. 68 (3), s. 11-26, 1989. 
  6. Richard B. Selander. Spastomeloe, a New Genus of Meloini from Peru (Coleoptera: Meloidae). „Journal of the Kansas Entomological Society”. 58 (4), s. 668-685, 1985. Kansas (Central States) Entomological Society. 
  7. Richard B. Selander. On the Nomenclature and Classification of the Meloidae (Coleoptera). „Insecta Mundi”. 55 (2), 1991. Center for Systematic Entomology, Gainesville. 
  8. podgatunek: Meloe (Lampromeloe) variegatus variegatus E. Donovan, 1793. W: Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2022-05-27].
  9. a b c d e f g h i j Zdzisława Stebnicka: Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 84 Majkowate – Meloidae. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1987.
  10. a b c B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 14. Chrząszcze – Coleoptera. Cucujoidea, część 3.. Warszawa: 1987.
  11. a b c d Hassan Ghahari, María Paula Campos-Soldini. An annotated catalogue of blister-beetles (Coleoptera: Tenebrionoidea: Meloidae) of Iran. „Entomofauna”. 40/1 (5), s. 59-138, 2019. 
  12. Jan Farkač, David Král, Martin Škorupík: Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí. List of threatened species in the Czech Republic. Invertebrates.. Praha: Agentura ochrany přírody a krajiny ČR, 2005. ISBN 80-86064-96-4.