Olejek spikowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lawenda spika (szerokolistna; Lavandula latifolia Medik.)[1]; Dehesa Boyal de Puertollano, España, czerwiec 2010
Położenie Prowincji Cuenca

Olejek spikowy (łac. Oleum Spicae) – olejek eteryczny pozyskiwany z lawendy spiki (lawenda szerokolistna, Lavandula latifolia Medik.)[1]. Jest produkowany głównie w południowo-wschodnich prowincjach Hiszpanii. Olejek pozyskuje się metodą destylacji z parą wodną[2]. Ma zapach kamforowy, przypominający zapach olejku lawendowego (z lawendy wąskolistnej Lavandula angustifolia)[3] i rozmarynowego (z rozmarynu lekarskiego Rosmarinus officinalis L.)[4]. Jest stosowany np. do perfumowania tańszych gatunków mydeł[2].

Lawenda spika[edytuj]

Lawenda spika rośnie dziko w dużych ilościach na terenach południowo-wschodniej Hiszpanii (w pobliżu wybrzeża Morza Śródziemnego) i, na mniejszych obszarach, w południowej Francji (Alpy Nadmorskie). Jest rzadko spotykana we Włoszech i w Dalmacji. W Polsce istnieją tereny, na których lawenda spika mogłaby być uprawiana, jednak uważa się, że nie byłoby to opłacalne (cena olejku spikowego jest zbyt niska)[1][2].

Pozyskiwanie olejku[edytuj]

Kwiaty są ścinane wraz z łodygami i poddawane destylacji z parą wodną w kotłach destylacyjnych[2]:

  • bezpośrednio ogrzewanych ogniem, w których rośliny są zalewane wodą (wydajność ok. 0,9%),
  • w których surowiec jest układany na rusztach, a para jest dostarczana z odrębnego źródła (wydajność nieco ponad 1%).

Wydajność i właściwości olejku są zależne od położenia terenu oraz pory roku i pogody w czasie uprawy i zbiorów. Najlepszą jakość ma surowiec z wyżej położonych, środkowych części Prowincji Cuenca, Guadalajara i Soria[2].

Skład chemiczny olejku[edytuj]

W olejku spikowym zidentyfikowano ponad 40 różnych związków chemicznych. Składnikami ilościowo dominującymi są alkohole, np. linalol, cineol, borneol. Zawartość octanu linalilu i innych estrów, decydująca o jakości olejków z lawendy wąskolistnej, jest bardzo mała, natomiast znaczna jest zawartość kamfory, która niemal nie występuje w olejku lawendowym. Stężenia poszczególnych składników olejku są zależne od miejsca i pory zbiorów (np. wysokości nad poziomem morza i pogody) oraz od sposobu przygotowania surowca do destylacji i warunków destylacji[5][6][2].

Porównanie składu dwóch olejków spikowych (Lavandula latifolia Medik.)
i francuskiego olejku lawendowego (Lavandula angustifolia)[6][5] (* – brak danych)
Związek chemiczny olejek spikowy 1 (Francja)[6] olejek spikowy 2 (Iran)[5] francuski olejek lawendowy[6]
minimum maksimum kwiaty świeże kwiaty suszone minimum maksimum
L-linalol 25 50 31,9 30,6 25 38
1,8-cineol 1,8 20 – 35 18,8 20,9 * 1
borneol * * 10,1 8,9 * *
kamfora 8 20 * * ślady 0,5
octan linalilu ślady 1 * * 25 45
α-terpineol 0,5 3 * * * *

Właściwości olejku[edytuj]

Olejek jest żółtawą[2][7] (według innych źródeł bezbarwną do zielonożółtej[6]) cieczą o temperaturze wrzenia 183 °C (760 mm Hg)[7] i temperaturze zapłonu 60,56 °C[7] (według innych źródeł: 58 ± 2 °C[8] lub 57 °C[6]). Jego zapach jest określany jako kamforowy, przypominający zapach olejku lawendowego i rozmarynowego[2]. Używane są też określenia: zapach świeży, kwiatowy, kamfory z nutą olejku eukaliptusowego i linalolu[7] albo agrestowy, lekko cineolowy, mniej lub bardziej kamforowy[6]. W kontakcie ze skórą działa drażniąco i może powodować uczulenia (istnieją podejrzenia działania rakotwórczego)[7]. Toksyczności skórnej i inhalacyjnej dla człowieka nie określono; LD50 dla szczurów wynosi 3,8 g/kg (toksyczność słaba/średnia)[7].

Poniżej zamieszczona tabela zawiera informacje o innych właściwościach fizykochemicznych olejków hiszpańskich i francuskich, określanych w różnych laboratoriach[2].

Porównanie właściwości olejków spikowych (źródło: A – Guenther; B – Gildemeister i Hoffmann)[2]
Właściwość Olejki hiszpańskie najlepszej jakości (A) Olejki hiszpańskie niższej jakości (A) Olejki hiszpańskie różne, analizowane w f. Fritzsche Brothers (A) Olejki francuskie (B)
gęstość wzgl. wody
d15/15
0,900 – 0,905 0,910 – 0,920 0,899 – 0,911 0,905 – 0,9176
skręcalność αD nieczynne lub lewoskrętne
do −7°30'
nieczynne lub prawoskrętne
do +8°
−7°25' do +1°9';
zwykle od −3° do ok. 0°
od −2° do +6°44'
(rzadko lewoskrętny, pierwsze 10% destylatu: do +10°40')
współczynnik załamania światła nD * * 1,4624 – 1,4679 1,464 – 1,468
zawartość alkoholi w przeliczeniu na linalol 35 – 40% około 30%, niekiedy do 25%) 34,0 – 38,5% 30,4 – 36,9%
zawartość estrów w przeliczeniu na octan linalilu * * 1,8 – 3,3% *
rozpuszczalność w alkoholu etylowym zwykle
1 obj. / 3 obj. alkoholu 65°
1 obj. / 2 obj. alkoholu 70° 1 obj. / 3 – 4,5 obj. 65° 1 obj. / 1,7 – 3 obj. 70°
lub więcej

Zastosowania[edytuj]

Olejek spikowy jest stosowany jako składnik kompozycji zapachowych do produkcji odświeżaczy powietrza wnętrz, dezodorantów, mydeł i środków do prania[7]. Uważa się, że działanie terapeutyczne tego olejku jest podobne do działania olejku lawendowego oraz olejku z hybrydy Lavandula angustifolia i Lavandula latifolia (olejek lawandynowy); olejki te działają np. uspokajająco, przeciwbólowo, odkażająco i przeciwstresowo, a zastosowane na skórę np. przeciwzapalnie, antyseptycznie i dezodorująco[9].

Przypisy[edytuj]

  1. a b c Lavandula latifolia – Medik. (ang.). W: Plants For A Future [on-line]. www.pfaf.org. [dostęp 2011-08-23].
  2. a b c d e f g h i j Romuald Klimek: Olejki eteryczne. Warszawa: Wydawnictwo Przemysłu Lekkiego i Spożywczego, 1957, s. 436–437.
  3. Romuald Klimek: op.cit.. s. 359–365.
  4. Romuald Klimek: op.cit.. s. 419–421.
  5. a b c M.M. Barazandeh (Tehran, Iran): Essential Oil Composition of Lavandula Latifolia Medik from Iran. W: Journal Of Essential Oil Research March-April 2002; 14(2):103-104 [on-line]. [dostęp 2011-08-24].
  6. a b c d e f g Analyses of lavender oils (ang.). W: AGORA Aromatherapy Global Online Research Archive [on-line]. www.nature-helps.com. [dostęp 2011-08-24].
  7. a b c d e f g spike lavender oil france; lavandula latifolia v.l. herb oil; CAS Number: 8016-78-2; FEMA Number: 3033 (ang.). W: Category: flavor and fragrance agents [on-line]. www.thegoodscentscompany.com. [dostęp 2011-08-23].
  8. Spike lavender EO (ang.). W: Technical datasheet [on-line]. www.moellhausen.com. [dostęp 2011-08-24].
  9. Henryk Różański: Kwiat lawendy – Flos Lavandulae (pol.). W: Medycyna dawna i współczesna [on-line]. rozanski.li/. [dostęp 2011-08-24].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.