Olha Rapaj-Markisz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Olga Markisz Rapaj)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Olha Rapaj-Markisz
Ольга Рапай-Маркіш
Pełne imię i nazwisko Olha Pereciwna Rapaj-Markisz
Data i miejsce urodzenia 1 sierpnia 1929
Charków
Data i miejsce śmierci 1 lutego 2012
Tel Awiw
Zawód, zajęcie artysta plastyk

Olha Perecwina Rapaj-Markisz, ukr. Ольга Перецівна Рапай-Маркіш (ur. 1 sierpnia 1929 w Charkowie, zm. 1 lutego 2012 w Tel Awiwie) – ukraińska artystka. Autorka ceramicznych dekoracji na budynkach w Kijowie. Pracując w Kijowskiej Eksperymentalnej Fabryce Ceramiki Artystycznej, projektowała figurki, obrazy na porcelanie i naczyniach.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Olha Pereciwna Markіsz urodziła się 1 sierpnia 1929 roku w Charkowie jako córka Zinaidy Joffe i Pereca Markisza. Jej ojciec był żydowskim pisarzem, a matka tłumaczem. Matka zostawiła męża, będąc jeszcze w ciąży z Olhą. W 1930 roku zostawiła córkę u dziadków w żydowskiej osadzie w Zaporożu, a sama podjęła pracę jako pielęgniarka i tłumaczka w Armii Czerwonej. W 1934 roku wyszła ponownie za mąż za Borisa Tkaczenkę i zabrała Olhę do Kijowa. W 1937 roku Tkaczenko podczas wielkiego terroru został aresztowany i zabity. Zgodnie z prawem matka Olgi jako żona przestępcy również została aresztowana i wysłana do gułagu. Ponieważ Olha nie była córką Tkaczenki, została wysłana do Moskwy, gdzie zamieszkała z ojcem, jego nową żoną Esterą i synami Szymonem i Dawidem. Podczas II wojny światowej Perec wywiózł rodzinę do Taszkentu w Uzbekistanie. W 1947 roku matka wróciła z gułagu i razem z Olhą zamieszkały w Kijowie. Olha rozpoczęła studia w Instytucie Historii Sztuki. W 1949 roku w Związku Radzieckim rozpoczęła się fala procesów poetów żydowskich. NKWD aresztowało wtedy członków komitetu antyfaszystowskiego, w tym ojca Olgi, który został stracony w 1952 roku[1]. Jego rodzina, w tym także Olha, jako wrogowie państwa została zesłana na 10 lat do Kazachstanu[2][3].

Olha Markisz na początku lat 50. XX wieku związała się z Nikołajem Rapajem. Pobrali podczas jego wizyty w Kazachstanie. Tam urodziła córkę Ekaterinę. Po śmierci Stalina w 1955 roku Olha została zwolniona i wróciła do Kijowa, gdzie w 1956 roku skończyła studia na wydziale rzeźby. Podjęła pracę w KEKHZ. W 1967 roku odeszła z zakładu. Po 70. urodzinach, które obchodziła w swoim mieszkaniu w Kijowie, wyjechała do Izraela. Była chora i tam otrzymała odpowiednią opiekę lekarską. Mieszkała w domu opieki. Zmarła 1 lutego 2012 roku. Pochowano ją w Tel Awiwie[2].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Olha Rapaj rozpoczęła pracę w Kijowskiej Eksperymentalnej Fabryce Ceramiki Artystycznej (KEKHZ)[4]. Projektowała porcelanowe figurki z wizerunkami znanych artystów i kobiet w ukraińskich strojach ludowych. Jej projekty trafiały potem na linię produkcyjną w Połońskim Zakładzie Ceramiki Artystycznej i Fabryce porcelany „Korosteń”. Najbardziej znanymi dziełami z tego okresu są figurki znanych śpiewaków operowych Belli Rudenko i Łarisy Rudenko, cyrkowca Olega Popowa, Marcela Marceau i Charlie’ego Chaplina. Nie miała jednak praw autorskich do swoich projektów. Z fabryką współpracowała do 1967 roku[5]. W tym samym roku zorganizowała swoją pierwszą indywidualną wystawę porcelany. Ulubionym tematem jej twórczości były figurki klaunów i arlekinów. Jej prace były prezentowane na jubileuszowej wystawie artystów z KEKHZ w 2004 roku oraz na wystawie ceramiki w 2007 roku, którą zorganizowało Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy[6].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Panel w Narodowej Bibliotece dla dzieci w Kijowie autorstwa Olgi Markisz Rapaj

Przygotowywała również duże prace ceramiczne. Wykonała około 15 takich dużych projektów w Kijowie[4].

  • 1968 – panel z motywami baśniowymi na ścianie centrum handlowego. Nie zachował się[4].
  • 1969 – z Iwanem Marczukiem i W. Mielnikowem wykonała mozaikowy panel Kochaj książkę–źródło wiedzy (Lubіtʹ knigu –dżerieło znanʹ) na bocznej ścianie budynku szkoły nr 82 przy ulicy Mykoły Szpaka w Kijowie. Uważany za jedną z najlepszych prac lat 60. XX wieku[4].
  • Na początku lat 70. XX wieku powstały panele w restauracjach „Sławuticz” Młody Kijów (Kijew mołodoj), Starożytny Kijów (Kijew Driewnij) i Kraków (Krakow)[4].
  • Nieistniejące już, a utrwalone na fotografiach, prace w dwóch jadalniach hotelu „Bratysława”. W znajdującej się na parterze sali słowiańskiej umieszczono ceramiczne płytki z herbami miast partnerskich Kijowa, a we fryzie – dziesięć kobiecych płaskorzeźb przedstawiających ludy słowiańskie. Wśród nich były Ukrainki, Rosjanki i Białorusinki niosące razem girlandę z róż. W drugiej restauracji na piętrze noszącej nazwę „Kijów” znalazły się rzeźby legendarnych założycieli Kijowa: Kija, Szczeka i Chorywa[4]. Gdy budynek przeszedł w prywatne ręce, jej prace zostały zniszczone[2].
  • Przygotowała dekoracje do oddanego w 1978 roku budynku Biblioteki Narodowej Ukrainy dla Dzieci. Między innymi jest autorką panelu znajdującego się na pierwszym piętrze pokoju bajek. Otrzymał on nazwę Pierwopieczatniki i opowiada historię druku, zaczynając od Babilonii i Egiptu, a kończąc na Gutenbergu[7]. W czytelni muzycznej znalazło się ceramiczne drzewo Muzykalnoje dieriewo, a w holu wazony[4][2].
  • Panel na Domu Narodowych Zespołów Twórczych przy Bulwarze Tarasa Szewczenki 50-52 przygotowała razem z Oleksandrem Dumczewem. Podczas remontu w 2000 roku został on zabezpieczony[8][9][2].
  • Ceramiczne żyrandole w Instytucie Fizjologii im. A. Bogomolca nie zachowały się[4].

Dziedzictwo[edytuj | edytuj kod]

  • 2015 – pośmiertna wystawa prac nosząca nazwę Hraciji ta błazni. Powstał również z tej okazji katalog z opisami dzieł[5][10].
  • 2017 – wystawa w Muzeum Narodowym Tarasa Szewczenki Olha Rapaj-Markіsz. Powierniennia[8].
  • 2017 – z okazji wystawy w Muzeum Tarasa Szewczenki ukazał się album Olha Rapaj-Markіsz: żyttia ta tworczіstʹ, wydany przez wydawnictwo Duch і Łіtiera. Zamieszczono w nim wywiady z artystką oraz z jej bliskimi i znajomymi[11].
  • 2019 – wystawę Moje żyttia składałosia z mojich robit… (Moje życie składało się z moich prac…) z okazji 90. rocznicy urodzin artystki zorganizowało Muzeum Książki i Drukarstwa w Ostrogu. Ludmiła Karpinska-Romaniuk zaprezentowała książkę Farfor Olgi Rapaj[6].
  • Narodowe Muzeum Sztuki Dekoracyjnej w Kijowie posiada około 40 jej prac, a kolekcja arlekiny jest prezentowana na wystawie stałej[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Markisz Perec, sztetl.org.pl [dostęp 2020-05-09].
  2. a b c d e Гармонія всесвіту у розмаїтті кераміки: (До 85-річчя від дня народження скульптора-кераміста Ольги Рапай), 2014 [dostęp 2020-05-09].
  3. Maya Sela, Tongue-tied on the Page, „Haaretz”, 14 kwietnia 2010 [dostęp 2020-05-09] (ang.).
  4. a b c d e f g h Монументально-декоративная керамика Ольги Рапай [dostęp 2020-05-09] (ukr.).
  5. a b Виставка порцеляни та кераміки Ольги Рапай під назвою „Грації та блазні” відкриється 1 квітня, 29 marca 2015 [dostęp 2020-05-09].
  6. a b Назар Приймак, «Моє життя складалося з моїх робіт…», 28 maja 2019 [dostęp 2020-05-09].
  7. Національна бібліотека України для дітей, www.chl.kiev.ua [dostęp 2020-05-09].
  8. a b Райська птаха Ольги Рапай-Маркіш в сучасному місті [dostęp 2020-05-09] (ukr.).
  9. Керамический мир Ольги Рапай, starovina.livejournal.com [dostęp 2020-05-09] (pol.).
  10. «Грації і блазні» Ольги Рапай, 24 kwietnia 2015 [dostęp 2020-05-09].
  11. Творити як жити, bukvoid.com.ua [dostęp 2020-05-09].
  12. Ольга Рапай – відома українська художниця-керамістка (фотогалерея) – новини Києва та Київщини онлайн, Погляд – новини Києва та Київщини онлайн, 1 sierpnia 2019 [dostęp 2020-05-09] (ukr.).