Olga Zarzycka-Ręgorowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Olga Zarzycka-Ręgorowicz
Iskra
Ilustracja
Olga Zarzycka z grupą pracowników plebiscytowych (1921)
Imię i nazwisko urodzenia

Olga Zarzycka

Data i miejsce urodzenia

2 maja 1900
Lwów

Data śmierci

2 maja 1986

Zawód, zajęcie

poetka, dziennikarka, nauczycielka

Odznaczenia
Śląski Krzyż Powstańczy

Olga Zarzycka-Ręgorowicz (ur. 2 maja 1900 we Lwowie, zm. 2 maja 1986) – polska poetka, działaczka narodowa na Górnym Śląsku, redaktorka pisma „Powstaniec”, pracownica wydziału prasowego Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w Bytomiu w czasie powstań śląskich i plebiscytu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się 2 maja 1900 we Lwowie. W 1918 zdała maturę w Stanisławowie[1].

Przybyła na Górny Śląsk z ramienia Uniwersytetu Lwowskiego. Była wtedy studentką filozofii. Po latach wspominała:

Podczas zajęć przy omawianiu kwestii śląskiej uderzył nas fakt podany przez profesora, że na Śląsku żyją Polacy, którzy mimo 600-letniej niewoli nie zatracili swego poczucia narodowego[2].

Młodzież akademicka powzięła wtedy uchwałę o powszechnym udziale w górnośląskiej kampanii plebiscytowej i gdy nastąpiło zawieszenie broni w walkach polsko-bolszewickich, polska młodzież, a wśród niej Zarzycka, wyruszyła na Górny Śląsk[2]. Zgłosiła się jako jedna z pierwszych. Wyjechała w końcu listopada 1920 w kilkuosobowej grupie studentów z Uniwersytetu Lwowskiego i Politechniki Lwowskiej. Aby wjechać na Śląsk, musiała uzyskać wizę wjazdową we francuskim konsulacie w Warszawie, gdyż Śląsk znajdował się wówczas pod nadzorem Komisji Międzysojuszniczej. W paszporcie wpisano jej wówczas zawód „nauczycielka”[1].

Wspólnie z m.in. Janiną Giżycką i Haliną Stęślicką pracowała w Wydziale Prasowym i Organizacyjnym Polskiego Komisariatu Plebiscytowego. Organizowały one wiece i wygłaszały odczyty na temat m.in. szkolnictwa i reformy rolnej[3][4]. Pisała artykuły i wierszyki do „Strzechy Śląskiej” pod pseudonimem „Iskra”. Jej pierwszy wiersz o Śląsku Z ziemi śląskiej (grudzień 1920) został opublikowany na początku stycznia 1921 we lwowskiej gazecie „Wiek Nowy”[1].

Wchodziła w skład redakcji pisma „Powstaniec”, w której prócz niej działali Ludwik Ręgorowicz (jej późniejszy mąż), Jerzy Czoponowski, Zdzisław Wilusz[5]. Dołączyła do zespołu redakcyjnego w 1921, kiedy redakcja mieściła się Bielszowicach[6]. Weszła w skład Wydziału Prasowego Grupy „Wschód”.

Następnie 16 maja redakcja została przeniesiona do budynku szkoły powszechnej przy ul. Rawy na Zawodziu i odtąd jej samodzielność ograniczono. Weszła w skład Wydziału Prasowego Naczelnej Komendy Wojsk Powstańczych Górnego Śląska, mieszczącego się w Szopienicach; odtąd „Powstaniec” miał być naczelnym organem powstania. Następnie druk pisma przeniesiono do zakładów Karola Miarki w Mikołowie, gdzie zamieszkał na stałe prof. Wilusz, aby na miejscu przypilnować wydawnictwo[6].

Prócz dostarczania materiału do „Powstańca" redakcja pełniła także funkcję biura prasowego, przekazując informacje przedstawicielom pozostałej prasy, której reprezentanci codziennie rano przychodzili po wiadomości. W redakcji zajmowano się również układaniem różnych ulotek i odezw. Zredagowano też kilka numerów pisma powstańczego w języku niemieckim[6].

Swoje teksty Zarzycka podpisywała najczęściej imieniem i inicjałem nazwiska lub inicjałami imienia i nazwiska. Krytycznie wyrażała się na temat polityki Anglii wobec Polski. Była zwolenniczką zdecydowanej postawy powstańców aż do osiągnięcia zamierzonych celów, czyli do wywalczenia przynależności Górnego Śląska do Polski[7]. Na łamach „Powstańca” zamieszczała też Obrazki z powstania w odcinkach[1].

Pisała sporadycznie okolicznościowe wiersze, np. Chcą sprzedać kraj nasz dyplomaci, Dziś jedna tylko jest granica[8]. W majowym numerze „Powstańca" znaleźć możemy wiersz jej pióra:

Powstaniec
Czyn powstał wielki! Bo swą dłonią twardą
Zerwał odwieczny krzyżacki kaganiec
I z dumnem czołem w boje poszedł hardo
Śląski powstaniec!

Krew da i życie, a gdy trzeba będzie
Bez wahań pójdzie na ostatni szaniec!
Wbrew dyplomatom zwycięstwo zdobędzie
Śląski powstaniec!

Olga Z.[9]

Niektóre jej wiersze stały się tekstami powstańczych piosenek: Nie złożym broni, Dziś jedna tylko jest granica, Powstańców nie wiążą wersalskie traktaty i Gdy handlarska Anglia, Włochy i Prusacy[10] oraz Chcą sprzedać kraj nasz dyplomaci (śpiewana na melodię Marsylianki)[11].

Prawdopodobnie w czerwcu 1921 opuściła redakcję. W prośbie o zwolnienie z pracy wystosowanej do szefa Oddziału II NDWP z 9 czerwca 1921 jako powód podała niezgodność jej przekonań osobistych z linią polityki prowadzonej wobec powstania. Prawdopodobnie chodziło o dążenie przywódców powstania do jego likwidacji, z czym się nie zgadzała. Przyczyna może leżeć także w zaostrzeniu się sprzeczności między Wojciechem Korfantym a grupą piłsudczykowską, do której prawdopodobnie należeli Zarzycka wraz z Wiluszem. Powodem odejścia Zarzyckiej i Wilusza mógł być też fakt, że w redakcji umacniały się coraz bardziej wpływy endeckie. Na przełomie maja i czerwca na łamach „Powstańca” przedrukowano szereg artykułów z endeckich pism warszawskich – „Rzeczypospolitej” i „Gazety Warszawskiej”. Były to artykuły autorstwa Stanisława Strońskiego, Kazimierza Smogorzewskiego oraz Henryka Korab-Kucharskiego. Treść ostatnich numerów „Powstańca" świadczy o tym, że w jego redakcji umocniły się wpływy endecko-chadeckie[6].

10 stycznia 1922 Olga Zarzycka wzięła ślub z redakcyjnym kolegą, Ludwikiem Ręgorowiczem[12].

Po wyjeździe ze Śląska kontynuowała przerwane studia na polonistyce i historii. W latach 1922–1927 pracowała jako nauczycielka w prywatnym żeńskim seminarium nauczycielskim w Poznaniu. Wróciła na Śląsk w 1927, kiedy to Ludwik Ręgorowicz został zatrudniony w wydziale oświecenia publicznego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach. Olga w tym okresie pracowała społecznie w Związku Obrony Kresów Zachodnich i w Towarzystwie Polek. Współorganizowała Śląski Komitet Pracy Kobiet na Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu w 1929[13], która zapoczątkowała Międzynarodowe Targi Poznańskie. Z jej inicjatywy (wraz ze Stefanią Eckertową) powstała Księga pamiątkowa pracy społeczno-narodowej kobiet na Śląsku od roku 1880 do roku 1922, zbiór wspomnień kobiet m.in. z okresu powstań śląskich i plebiscytu[14], prezentowany podczas PeWuKa[13]. Wygłaszała również prelekcje w katowickiej rozgłośni Polskiego Radia. Publikowała wiersze w „Zaraniu Śląskim” i w „Polsce Zachodniej”. Nazywano ją „śląską Iłłakowiczówną” ze względu na szczególny stosunek do Piłsudskiego[1].

W 1931 na łamach wydawanej w Poznaniu „Strażnicy Zachodniej” zamieściła pionierskie opracowanie twórczości literackiej okresu powstań śląskich i plebiscytu[1]. W 1932 uzyskała doktorat na UJ[1]. Opublikowała m.in. Od regionu – do człowieka. Nowe kierunki w polskiej literaturze śląskiej (1934–1935)[15].

W 1935 razem z mężem przeniosła się do Warszawy. W czasie II wojny światowej prowadziła tajne nauczanie w Rembertowie[1], gdzie pracowała również po wojnie[16]. W 1947 Ręgorowiczowie powrócili na Śląsk, gdzie Olga pracowała jako polonistka w Liceum dla Dorosłych w Katowicach. W 1950 ponownie zamieszkali w Warszawie[1].

W 1967 przeszła na emeryturę. W tym samym roku została odznaczona Śląskim Krzyżem Powstańczym. W 1972 została awansowana do stopnia porucznika za udział w powstaniach śląskich[1].

W 1982 uczestniczyła w Krakowie w uroczystości pięćdziesięciolecia swojego doktoratu[1]. 14 maja tegoż roku brała udział w ceremonii przy pomniku upamiętniającym powstania śląskie i wielkopolskie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie[17].

Zmarła 2 maja 1986[18].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Była jedną z 30 bohaterek wystawy „60 na 100. SĄSIADKI. Głosem Kobiet o powstaniach śląskich i plebiscycie” powstałej w 2019 i opowiadającej o roli kobiet w śląskich zrywach powstańczych i akcji plebiscytowej. Koncepcję wystawy, scenariusz i materiały przygotowała Małgorzata Tkacz-Janik, a grafiki Marta Frej[20].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k Jan Łączewski. Ślązaczka z wyboru. „Śląsk”. R. VII, s. 58–59, 2001-05. 
  2. a b Karczyńska 1998 ↓, s. 93.
  3. Karczyńska 1998 ↓, s. 94.
  4. Hawranek 1982 ↓, s. 623.
  5. „Rocznik historii czasopiśmiennictwa polskiego”. T. XI (1972), s. 459. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. 
  6. a b c d Ludwik Łakomy: Komunikat Nr 36. Czasopismo „Powstaniec“ w fatach 1919–1921 Sytuacja Górnoślązaków po pierwszym powstaniu. Instytut Śląski w Katowicach, 1938-12. [dostęp 2021-03-15].
  7. Jan Pytel: Z dziejów prasy trzeciego powstania śląskiego : "Powstaniec" (V-VI 1921). Muzeum Historii Polski, 1972. [dostęp 2021-03-15].
  8. Hawranek 1982 ↓, s. 436.
  9. „Powstaniec”. Nr 6, s. 3, 1921-05-14. 
  10. Hawranek 1982 ↓, s. 391.
  11. Powstania śląskie. Archiwum PAN Oddział Katowice. [dostęp 2021-03-14].
  12. Marek Jerzy Minakowski: Genealogia potomków Sejmu Wielkiego. Olga Maria Zarzycka. Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl). [dostęp 2021-03-15].
  13. a b Zanim nastała Polska… Praca społeczna kobiet w okresie powstań i plebiscytu na Górnym Śląsku. Wybór relacji, salonksiazkimuzealnej.pl [dostęp 2021-05-13].
  14. Marta Odziomek, Wyjątkowe kobiety, bohaterki codzienności, katowice.wyborcza.pl [dostęp 2021-05-13].
  15. Olga Ręgorowicz: Od regjonu — do człowieka. Nowe kierunki w polskiej literaturze śląskiej. Instytut Śląski w Katowicach, 1934. [dostęp 2021-03-14].
  16. Maria Halina Palus-Słoniewska: Maria Halina Palus Słoniewska - Wspomnienia „Lata szkolne 1944–1947”. Dawny Rembertów, 2001-05. [dostęp 2021-03-16].
  17. Weterani powstań śląskich w okresie PRL-u. Muzeum Śląskie. [dostęp 2021-03-14].
  18. Ręgorowicz Olga. Nekrologi Warszawskie. [dostęp 2021-03-15].
  19. „Biuletyn Galerii Historii Miasta”. 3 (49), s. 14, 2018-09. 
  20. 60 na 100: Sąsiadki. Wystawa. Instytut Myśli Polskiej im. Wojciecha Korfantego. [dostęp 2021-03-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Helena Karczyńska: Kobiety w polskim ruchu narodowym na Górnym Śląsku w okresie plebiscytu i powstań śląskich. Opole: Wydawnictwo Instytutu Śląskiego w Opolu, 1998.
  • Franciszek Hawranek: Encyklopedia powstań śląskich. Opole: Wydawnictwo Instytutu Śląskiego w Opolu, 1982.