Omar Chajjam

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krypta Chajjama w Nishapur w Iranie

Omar Chajjam (arab. „fabrykant namiotów”, prawdopodobnie nazwisko rodowe; ur. 31 maja 1048, zm. w grudniu 1131; pers. عمر خیام) – perski poeta, astronom, filozof, lekarz i matematyk. W pełnym brzmieniu nazwisko brzmiało Ghiyath al-Din Abu'l-Fath Omar ibn Ibrahim Al-Nisaburi Chajjam. Omar Chajjam wywodził się ze szkoły Awicenny.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Matematyk[edytuj | edytuj kod]

Zajmował się geometrią i podał metody rozwiązywania niektórych równań trzeciego stopnia. Spośród kilkunastu zachowanych jego traktatów największym uznaniem w średniowieczu cieszyła się Algebra. Uznawany jest za (niezależnego od Chińczyków) odkrywcę trójkąta znanego obecnie jako trójkąt Pascala

Astronom[edytuj | edytuj kod]

Prowadził obserwatorium i tworzył tablice astronomiczne. Dokonał reformy kalendarza muzułmańskiego. W rezultacie swych obserwacji ustalił długość roku na 365,24219858156 dni; wynik ten jest zgodny do piątego miejsca po przecinku z najnowszymi ustaleniami współczesnej astronomii. Bazując na wyliczeniach Omara Chajjama 15 marca 1079 roku sułtan Malikszah I wprowadził w miejsce dotąd stosowanego kalendarza muzułmańskiego nowy kalendarz irański. Odpowiednikiem tej reformy w kręgu europejskim jest reforma z 1582 roku przeprowadzona przez Grzegorza XIII.

Na cześć uczonego jedna z planetoid otrzymała nazwę (3095) Omarkhayyam.

Poeta[edytuj | edytuj kod]

Znany jest przede wszystkim jako autor znakomitych Rubajatów. Słynny na cały świat, jako autor dowcipnych, śmiałych, nieraz cynicznych, ale przede wszystkim gorzkich czterowierszy (zwanych rubajjatami), w których drwił z różnych filozoficznych i teologicznych prądów swego czasu (zwłaszcza ortodoksyjnych) oraz zmagał się z uczuciem egzystencjalnego bezsensu.

Tłumaczenia pism Omara Chajjama[edytuj | edytuj kod]

Od roku 1859 przekładano je wielokrotnie na języki europejskie, m.in. na francuski Nicolas (1867), na angielski Fitz Gerald (1859), Heron Allen (1898), na niemiecki Friedrich Rosen (1909, V. wyd. 1922), na polski (w wyjątkach) J. A. Święcicki, Fr. Ks. Pusłowski, Ant. Lange, M. Wolska, M. Pawlikowski, Konrad Libicki (1921).

Omar Chajjam współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Omara Chajjama w Bukareszcie
  • Życie Omara Chajjama stało się kanwą hollywoodzkiej produkcji z 1957 Omar Khayyam z rolami Cornela Wilde, Debry Paget, Raymonda Masseya, Michaela Renniego oraz Johna Derek.
  • Najświeższą pozycją o życiu Omara Chajjama jest film w reżyserii Amerykanina irańskiego pochodzenia Kayvan'a Mashayekh'a "The Keeper: the Legend of Omar Khayaam" (Strażnik. Legenda Omara Chajjama)
  • Na Księżycu znajduje się krater Omar Chajjam nazwany tak w 1970
  • (3095) Omarkhayyam Asteroida 3095 nosi imię Omara Chajjama, nazwana tak po jej odkryciu w 1980 roku.
  • Salman Rushdie poświęcił swoją nowelę Shame – Omarowi Chajjamowi.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Omara Chajjama

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Yves Thoraval, Słownik cywilizacji muzułmańskiej, Katowice 2002, s. 64. ISBN 83-7132-413-8
  • Wielka encyklopedia PWN, t. 19, Warszawa 2003, s. 480.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]