Omomiłkowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Omomiłkowate
Cantharidae
Imhoff, 1856
Para omomiłków wiejskich (Cantharis rustica)
Para omomiłków wiejskich (Cantharis rustica)
larwa omomiłkowatego
larwa omomiłkowatego
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada owady uskrzydlone
Rząd chrząszcze
Podrząd chrząszcze wielożerne
Infrarząd sprężykokształtne
Nadrodzina sprężyki
Rodzina omomiłkowate

Omomiłkowate (Cantharidae) – rodzina chrząszczy z podrzędu wielożernych i infrarzędu sprężykokształtnych. Kosmopolityczna. Larwydrapieżne, niekiedy wszystkożerne. Imagines żywią się owadami, nektarem i pyłkiem. Dorosłe osobniki cechuje miękki oskórek i często ostrzegawcze ubarwienie.

Opis[edytuj]

Owady dorosłe[edytuj]

Ciało tych chrząszczy jest wydłużone, długości od 1,2 do 28 mm, o bokach mniej lub bardziej równoległych, pokryte miękkim i elastycznym oskórkiem, najczęściej krótko owłosione. Ubarwienie może być całkiem czarne, ale często, zwłaszcza na przedpleczu i pokrywach, jest ostrzegawcze: częściowo lub całkiem czerwone, pomarańczowe lub żółte[1][2].

Głowę mają mniej lub bardziej prognatyczną, rzadko hipognatyczną. Ich warga górna, z wyjątkiem Chauliognathini, zlana jest z nadustkiem lub frontoclypeus. Żuwaczki są u nich wydłużone, zakrzywione i ostro zakończone. Czułki mają 11-członowe, zwykle nitkowate, ale spotykane są też inne, np. grzebieniaste czy blaszkowate. Czteroczłonowe głaszczki szczękowe mają zwykle rozszerzony lub zmodyfikowany człon końcowy. Przedplecze ma brzeg tylny nie szerszy od nasad pokryw, a krawędzie boczne zwykle całobrzegie. Pokrywy są miękkie, pełne do silnie skróconych, o bokach równoległych lub ku wierzchołkowi rozszerzonych. Tylna para skrzydeł jest zazwyczaj dobrze wykształcona. Odnóża są długie i smukłe, rzadko u samców z rozszerzonymi środkowymi udami. Panewki przedniej pary bioder są tak szeroko otwarte i szeroko połączone, że prawie nieobecne. Biodra przednie są stożkowate, tylne zaś spłaszczone. Stopy wszystkich nóg są pięcioczłonowe, przy czym człon czwarty jest od spodu dwupłatkowy[1][2].

Liczba widocznych sternitów odwłoka wynosi 7 u samic i zwykle 8 u samców. Tergity do ósmego włącznie mają pory gruczołowe. Ostatni z widocznych sternitów samca jest często zmodyfikowany np. u Silini zredukowany do wyrostka schowanego pod siódmym wentrytem, u Malthodes wydłużony i rozwidlony, a u Trypherus z parą asymetrycznych blaszek. W narządach rozrodczych samców rurkowaty tegumen (złożony z fallobazy i pary paramerów) otacza prącie. Fallobaza najczęściej jest błoniasta z dwoma bocznymi sklerytami. Prącie jest zwykle błoniaste, u większości gatunków z wynicowalnym woreczkiem wewnętrznym, często z ornamentowaniami lub wyrostkami. U Chauliognathinae tegumen jest asymetryczny, wyciągnięty w dwa wyrostki, a prącie zesklerotyzowane[2].

Larwy[edytuj]

Larwa typu kampodeowego. Głowę ma silnie prognatyczną, zaopatrzoną w nasale, sierpowate żuwaczki z kanalikami, dwuczłonowe głaszczki wargowe i trój- lub czteroczłonowe głaszczki szczękowe. Czułki ma trójczłonowe z narządem zmysłowym na szczycie członu drugiego. Odnóża ma pięcioczłonowe. Boczne pory gruczołowe występują na wszystkich tergach tułowiowych i odwłokowych do ósmego, a niekiedy do dziewiątego włącznie. Odwłok pozbawiony jest urogomf, ale u niektórych gatunków z rodzaju Malthinus wyposażony jest w haki analne na segmencie dziesiątym[2].

Biologia i ekologia[edytuj]

Owady dorosłe żyją kilka tygodni, zwinnie poruszają się wśród roślinności i zwykle wykazują aktywność dzienną. Żywią się innymi owadami (np. mszycami), a także pyłkiem i nektarem[1].

Larwy żyją dłużej niż imagines, przechodząc do 10 wylinek. Są glebo- i wilgociolubne, a hydrofobowe owłosienie uodparnia je na zalewanie. Spotykane są np. w ściółce, pod kamieniami i butwiejącym drewnem, choć ostrzegawczo ubarwione larwy Chauliognathus aktywnie przemieszczają się po terenie otwartym. Zwykle są drapieżne, polujące na dżdżownicowate, nagie ślimaki i różne stadia rozwojowe owadów, aczkolwiek znane są też larwy wszystkożerne. W strefie umiarkowanej są stadium zimującym. Przepoczwarczenie ma zazwyczaj miejsce w kolebkach wykopanych w glebie[1].

Larwy jak i imagines posiadają gruczoły wydzielające substancje o nieprzyjemnym smaku, wraz z ostrzegawczym ubarwieniem odstraszające drapieżniki[1].

Rozprzestrzenienie[edytuj]

Rodzina kosmopolityczna, najliczebniejsza w tropikalnej części Azji i Ameryki Południowej, ale liczna też w strefach umiarkowanych. Większość zasiedla lasy, ale znane są też gatunki związane z terenami otwartymi[1]. W Polsce stwierdzono 88 gatunków[3].

Systematyka[edytuj]

Według katalogu z lat 1977–78 należy tu 5083 gatunków ze 137 rodzajów, jednak grupa ta jest dość słabo opracowana i wiele taksonów czeka na opisanie[1][2]. W XIX wieku umieszczane były w dużym taksonie Malacodermata[2]. Później, m.in. wraz z Omethidae, karmazynkowatymi i świetlikowatymi, zaliczane były do nadrodziny Cantharoidea, jednak o możliwej konieczności połączenia ich w jedną nadrodzinę ze sprężykami wspominał już Crowson w 1955 roku. Uczyniono to np. w systematyce Lawrence'a i Newtona z 1995. Nowsze analizy molekularne negują monofiletyzm Cantharoidea. Z analizy Kundraty i innych z 2014 wynika, że omomiłkowate stanowią grupę siostrzaną dla świetlikowatych, spokrewnioną z Omethidae i Telegeusidae dalej niż ze sprężykowatymi czy goleńczykowatymi[4].

Wyróżnia się 10 podrodzin[5]:

Przypisy

  1. a b c d e f g Alistair S. Ramsdale: Cantharidae Imhoff, 1856. W: Coleoptera, Beetles. Vol. 2: Morphology and Systematics (Elateroidea, Bostrichiformia, Cucujiformia partim). Richard A.B. Leschen, Rolf G. Beutel, John F. Lawrence (red.). Berlin, Nowy Jork: Walter de Gruyter & Co., 2010, s. 153-158, seria: Handbook of Zoology.
  2. a b c d e f Alistair S. Ramsdale: Cantharidae Imhoff, 1856. W: American Beetles, Volume II: Polyphaga: Scarabaeoidea through Curculionoidea. Ross H. Arnett Jr., Michael C. Thomas, Paul E. Skelley, J. Howard Frank (red.). CRC Press, Taylor & Francis Group, 2002, s. 203-205.
  3. rodzina: Cantharidae Imhoff, 1856 — omomiłkowate. W: Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2017-01-04].
  4. Robin Kundrata, Milada Bocakova, Ladislav Bocak. The comprehensive phylogeny of the superfamily Elateroidea (Coleoptera: Elateriformia). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 76, s. 162-171, 2014. DOI: 10.1016/j.ympev.2014.03.012. 
  5. Patrice Bouchard, Yves Bousquet, Anthony E. Davies, Miguel A. Alonso-Zarazaga i inni. Family-group names in Coleoptera (Insecta). „ZooKeys”. 88, s. 1-972, 2011. DOI: 10.3897/zookeys.88.807. 

Linki zewnętrzne[edytuj]