Opatówek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Opatówek
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Widok znad stawu (2017)
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat kaliski
Gmina Opatówek
Aglomeracja kalisko-ostrowska
Prawa miejskie 1338–1870
1 stycznia 2017[1]
Burmistrz Sebastian Wardęcki
Powierzchnia 8,68 km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

3629[2]
418,1 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 62
Kod pocztowy 62-860
Tablice rejestracyjne PKA
Położenie na mapie gminy Opatówek
Mapa konturowa gminy Opatówek, w centrum znajduje się punkt z opisem „Opatówek”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Opatówek”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Opatówek”
Położenie na mapie powiatu kaliskiego
Mapa konturowa powiatu kaliskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Opatówek”
Ziemia51°44′24″N 18°12′52″E/51,740000 18,214444
TERC (TERYT) 3007084
SIMC 0205386
Urząd miejski
pl. Wolności 14
62-860 Opatówek
Strona internetowa
BIP
Rynek w Opatówku
Park z mostem żelaznym z 1824 r.

Opatówek (łac. Opatovecum, Opatovia) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie kaliskim, siedziba gminy Opatówek.

Opatówek leży na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Trojanówką, w aglomeracji kalisko-ostrowskiej, około 10 km na wschód od Kalisza; przez miasto przebiega linia kolejowa nr 14, droga krajowa nr 12 i droga wojewódzka nr 471. W latach 1975–1998 miasto leżało w województwie kaliskim.

Miasto duchowne, własność arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, pod koniec XVI wieku leżało w powiecie kaliskim województwa kaliskiego[3]. Opatówek był miastem do 30 maja 1870[4], ponownie uzyskał prawa miejskie 1 stycznia 2017.

Według danych z 31 grudnia 2017 miasto liczyło 3723 mieszkańców[2].

Opatówek jest niewielkim ośrodkiem przemysłowym w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym, największymi przedsiębiorstwami są Przedsiębiorstwo Cukiernicze „Jutrzenka” S.A. i Przedsiębiorstwo Produkcyjne Hellena S.A. (Jutrzenka Colian).

W Opatówku znajduje się Muzeum Historii Przemysłu oraz wydział zamiejscowy Wyższej Szkoły Informatyki i Umiejętności w Łodzi. Miasto jest siedzibą dekanatu Opatówek (diecezja kaliska).

W 1826 w miejscowym kościele św. Doroty i Najświętszego Serca Pana Jezusa został pochowany pierwszy namiestnik Królestwa Polskiego książę Józef Zajączek.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze ślady ludzi[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze ślady osadnictwa na terenach dzisiejszego Opatówka pochodzą z epoki brązu[a]. W okresie ożywionego handlu z Rzymem w pobliżu dzisiejszego Opatówka przebiegał szlak handlowy, nie wiadomo jednak czy już wówczas istniała w tym miejscu osada.

Od chrystianizacji do rozbiorów[edytuj | edytuj kod]

Początki Opatówka związane są z chrystianizacją Wielkopolski w okresie kształtowania się państwa polskiego. Sprowadzane wówczas zakony otrzymywały kilka lub nawet kilkanaście wsi jako uposażenie. Prawdopodobnie Opatówek wymieniany jest wówczas jako Opatovia, Opatów, lub Opatowo. W 1246 jest już własnością archidiecezji gnieźnieńskiej[b]. Na przełomie XIII i XIV wieku Opatówek był kilkakrotnie niszczony. Najpierw podczas najazdów szlachty na dobra arcybiskupie, a następnie przez Litwinów (1304) i Krzyżaków (1331).

W drugiej połowie XIV wieku dzięki staraniom arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorii-Skotnickiego Opatówek uzyskał potwierdzenie praw miejskich, nabytych prawdopodobnie w 1 połowie tegoż stulecia. Mimo ich uzyskania, przez długi okres należał do miast bardzo małych. W 1579 miasto opłacało podatek „od dwu rzemieślników i ośmiu komorników”. W 1775 Opatówek liczył 80 „dymów”[c].

Rozbiory Polski[edytuj | edytuj kod]

Po II rozbiorze Polski Opatówek znalazł się w departamencie kaliskim Prus Południowych, a następnie w departamencie kaliskim Księstwa Warszawskiego. W 1807 stał się własnością gen. Józefa Zajączka. Dochód z nadanego Zajączkowi klucza opatóweckiego w samym tylko 1807 wyniósł 81 081 złp[5]. W 1810 Zajączek przebudował dawny pałac prymasowski na styl renesansowy oraz odnowił otaczający go park. W latach 1806-1813 dzierżawcą Opatówka był Kacper Miaskowski[6], oficer wojsk polskich, w czasie inwazji na Rosję (1812) dowódca 15 pułku piechoty Księstwa Warszawskiego.

Królestwo Polskie[edytuj | edytuj kod]

W 1815 utworzono Królestwo Polskie, od 1816 Opatówek leżał w województwie kaliskim, w powiecie kaliskim, był siedzibą gminy; w 1837 województwo kaliskie przemianowano na gubernię kaliską, w 1844 włączoną do guberni warszawskiej, utworzoną ponownie w 1867.

Początek XIX wieku to okres rozwoju Opatówka. Miasto zyskało nowe grunty przy trakcie fabrycznym z Łowicza do Kalisza. Skuszeni przywilejami osiedlali się w Opatówku mieszczanie, kupcy i przemysłowcy. Położono bruk i zbudowano nowe kamienice. W 1824 powstała w Opatówku fabryka sukna. Rozwój Opatówka opisał w swych pamiętnikach polski pisarz i dramaturg, Julian Ursyn Niemcewicz: „z miejsca, położonego w piaszczystej i nieprzyjemnej krainie, uczynili dzisiejsi właściciele okolicę najprzyjemniejszą. (...) nie wieś, jak przedtem, lecz porządne miasteczko, z rzemieślniczych domów złożone, wskazują wszędy ruch czynny i życie, miłym Opatówek czynią pobytem”.

W 1831 urodził się w Opatówku Agaton Giller, dziennikarz i publicysta, członek Rządu narodowego w powstaniu styczniowym, a w 1833 jego brat Stefan Giller, poeta, znany jako „Stefan z Opatówka”. W 1850 miasto liczyło już 1200 mieszkańców. W 1862 zezwolono na osiedlanie się w Opatówku Żydom. Podczas powstania styczniowego operował w rejonie Opatówka oddział Franciszka Parczewskiego. W 1869 Opatówek, liczący wówczas 1623 mieszkańców, utracił prawa miejskie stając się osadą miejską. W 1878 spłonęło archiwum akt dawnych, uratowano jedynie jeden przywilej namiestnika oraz pięć ksiąg grodzkich z XVII i XVIII stulecia.

Pałac popadł w ruinę, w 1910 zamknięto fabrykę sukna. W tym okresie jednakże szansą dla Opatówka stało się uzyskanie w 1902 połączenia kolejowego z Kaliszem i Łodzią (Kolej Warszawsko-Kaliska).

W 1914 roku wybudowano linię kolei wąskotorowej do Zbierska (Kaliska Kolej Dojazdowa). 15 sierpnia 1914 wkroczyły pierwsze oddziały niemieckie. Od 1917 działał na terenie Opatówka oddział Polskiej Organizacji Wojskowej.

II Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

W 1918 Opatówek powrócił do Polski. W okresie międzywojennym społeczeństwo Opatówka było zróżnicowane narodowościowo, zamieszkiwali tu Polacy, Niemcy i Żydzi. Działały organizacje polskie, w tym harcerstwo. 14 czerwca 1919 r. w Opatówku złożył wizytę nuncjusz papieski w Polsce Achille Ratti, przyszły papież Pius XI. W 1931 Opatówek zamieszkiwało 3000 mieszkańców. 22 listopada 1931 roku odsłonięto Pomnik Wolności z płaskorzeźbą przedstawiającą popiersie Józefa Piłsudskiego. W 1938 dokonano elektryfikacji i podłączenia do elektrowni w Kaliszu.

4 września 1939 r. wkroczenie wojsk niemieckich do miasta i masowa ucieczka ludności w kierunku wschodnim.

Od 1945[edytuj | edytuj kod]

W dniach 21–22 stycznia 1945 wyzwolono miasto spod okupacji.

Już w kwietniu 1945 r. powstała „Samopomoc Chłopska”. W grudniu 1951 r. oddano do użytku nowy gmach szkoły podstawowej przy ul. Szkolnej 3. W 1972 roku powstał Zespół Szkół Rolniczych. W czerwcu 1987 r. świętowano 850-lecie Opatówka. Od roku 1990 istnieje Towarzystwo Przyjaciół Opatówka, które wydaje biuletyn „Opatowianin”. W 1997 r. odnaleziono na strychu domu Gillerów zbiór dokumentów, listów, rękopisów i książek należących do tej rodziny. W 1999 r. Gminnej Bibliotece Publicznej nadano status biblioteki powiatowej. W 2001 Opatówek rozpoczął współpracę z włoską gminą Peccioli. W latach 2005–2006 odnowiono drogę krajową nr 12 przebiegającą przez miejscowość. W 2005 roku oddano do użytku halę widowiskowo-sportową.

19 lipca 2016 premier Beata Szydło podpisała rozporządzenie Rady Ministrów, przywracające Opatówkowi prawa miejskie od 1 stycznia 2017.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Według badającego te okolice archeologa, Janusza Tomali.
  2. Figuruje w księdze uposażeń tejże Jana Łaskiego jako Opathowko.
  3. Ówczesny podatek, tzw. podymne, opłacany był od ilości kominów w miejscowości.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany nazwy gminy (Dz.U. z 2016 r. poz. 1134).
  2. a b Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2019). stat.gov.pl, 2020-04-30. [dostęp 2020-05-03].
  3. Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 245.
  4. Postanowienie z 30 grudnia (11 stycznia) 1869/70, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, s. 67).
  5. Józef Raciborski. Opatówek. „Ziemia: miesięcznik krajoznawczy ilustrowany”. 4, s. 120, kwiecień 1922. Warszawa: Polskie Towarzystwo Krajoznawcze. 
  6. Stanisław Małyszko: Majątki Wielkopolski. Powiat kaliski. T. VI. Szreniawa: Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, 2000, seria: Dawne budownictwo folwarczne. ISBN 83-86624-01-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]