Opatówek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy przyszłego miasta (od 1.I.2017). Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Opatówek
Herb
Herb Opatówka
Widok znad stawu
Widok znad stawu
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat kaliski
Gmina Opatówek
Liczba ludności (2004) 3856
Strefa numeracyjna (+48) 62
Kod pocztowy 62-860
Tablice rejestracyjne PKA
SIMC 0205386
Położenie na mapie gminy Opatówek
Mapa lokalizacyjna gminy Opatówek
Opatówek
Opatówek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Opatówek
Opatówek
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Opatówek
Opatówek
Ziemia 51°44′24″N 18°12′52″E/51,740000 18,214444

Opatówek (łac. Opatovecum, Opatovia) – wieś w województwie wielkopolskim, w powiecie kaliskim, siedziba gminy Opatówek; Położona w Kaliskiem, na Wysoczyźnie Kaliskiej, nad Cienią, w aglomeracji kalisko-ostrowskiej.

Do 30 maja 1870 r. Opatówek był miastem[1]. Według projektu rozporządzenia MSWiA z 11 lipca 2016, Opatówek odzyska status miasta 1 stycznia 2017[2].

Według danych z 21 kwietnia 2004 r. Opatówek miał 3856 mieszkańców[3]

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kaliskiego.

Opatówek jest niewielkim ośrodkiem przemysłowym w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym, największymi przedsiębiorstwami są Przedsiębiorstwo Cukiernicze „Jutrzenka” S.A. i Przedsiębiorstwo Produkcyjne Hellena S.A. (Jutrzenka Colian).

W Opatówku znajduje się Muzeum Historii Przemysłu oraz wydziały zamiejscowe Uniwersytetu Łódzkiego i Wyższej Szkoły Informatyki w Łodzi. Wieś jest siedzibą dekanatu Opatówek (diecezja kaliska).

W 1826 w miejscowym kościele św. Doroty i Najświętszego Serca Pana Jezusa został pochowany pierwszy namiestnik Królestwa Polskiego książę Józef Zajączek.

Historia[edytuj]

Pierwsze ślady ludzi[edytuj]

Pierwsze ślady osadnictwa na terenach dzisiejszego Opatówka pochodzą z epoki brązu[a]. W okresie ożywionego handlu z Rzymem w pobliżu dzisiejszego Opatówka przebiegał szlak handlowy, nie wiadomo jednak czy już wówczas istniała w tym miejscu osada.

Od chrystianizacji do rozbiorów[edytuj]

Początki Opatówka związane są z chrystianizacją Wielkopolski w okresie kształtowania się państwa polskiego. Sprowadzane wówczas zakony otrzymywały kilka lub nawet kilkanaście wsi jako uposażenie. Prawdopodobnie Opatówek wymieniany jest wówczas jako Opatovia, Opatów, lub Opatowo. W 1246 jest już własnością archidiecezji gnieźnieńskiej[b]. Na przełomie XIII i XIV wieku Opatówek był kilkakrotnie niszczony. Najpierw podczas najazdów szlachty na dobra arcybiskupie, a następnie przez Litwinów (1304) i Krzyżaków (1331).

W drugiej połowie XIV wieku dzięki staraniom arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorii-Skotnickiego Opatówek uzyskał potwierdzenie praw miejskich, nabytych prawdopodobnie w 1 połowie tegoż stulecia. Mimo ich uzyskania, przez długi okres należał do miast bardzo małych. W 1579 miasto opłacało podatek „od dwu rzemieślników i ośmiu komorników”. W 1775 Opatówek liczył 80 „dymów”[c].

W okresie zaborów[edytuj]

Po II rozbiorze Polski Opatówek znalazł się w departamencie kaliskim Prus Południowych, a następnie w departamencie kaliskim Księstwa Warszawskiego. W 1807 stał się własnością gen. Józefa Zajączka. Dochód z nadanego Zajączkowi klucza opatóweckiego w samym tylko 1807 wyniósł 81 081 złp[4].

Początek XIX wieku to okres rozwoju Opatówka. W 1810 Zajączek przebudował dawny pałac prymasowski na styl renesansowy oraz odnowił otaczający go park. Miasto zyskało nowe grunty przy trakcie KaliszŁowicz. Skuszeni przywilejami osiedlali się w Opatówku mieszczanie, kupcy i przemysłowcy. Położono bruk i zbudowano nowe kamienice. W 1824 powstała w Opatówku fabryka sukna. Rozwój Opatówka opisał w swych pamiętnikach polski pisarz i dramaturg, Julian Ursyn Niemcewicz: „z miejsca, położonego w piaszczystej i nieprzyjemnej krainie, uczynili dzisiejsi właściciele okolicę najprzyjemniejszą. (...) nie wieś, jak przedtem, lecz porządne miasteczko, z rzemieślniczych domów złożone, wskazują wszędy ruch czynny i życie, miłym Opatówek czynią pobytem.”

W 1831 urodził się w Opatówku Agaton Giller, dziennikarz i publicysta, członek Rządu narodowego w powstaniu styczniowym, a w 1834 jego brat Stefan Giller, poeta, znany jako „Stefan z Opatówka”. W 1850 miasto liczyło już 1200 mieszkańców. W 1862 zezwolono na osiedlanie się w Opatówku Żydom. Podczas powstania styczniowego operował w rejonie Opatówka oddział Franciszka Parczewskiego. W 1869 Opatówek, liczący wówczas 1623 mieszkańców, utracił prawa miejskie stając się osadą miejską. W 1878 spłonęło archiwum akt dawnych, uratowano jedynie jeden przywilej namiestnika oraz pięć ksiąg grodzkich z XVII i XVIII stulecia.

Pałac popadł w ruinę, w 1910 zamknięto fabrykę sukna. W tym okresie jednakże szansą dla Opatówka stało się uzyskanie w 1902 połączenia kolejowego z Kaliszem i Łodzią (Kolej Warszawsko-Kaliska).

Od 1914 do stycznia 1945[edytuj]

W 1914 roku wybudowano linię kolei wąskotorowej do Zbierska (Kaliska Kolej Dojazdowa). 15 sierpnia 1914 wkroczyły pierwsze oddziały niemieckie. Od 1917 działał na terenie Opatówka oddział Polskiej Organizacji Wojskowej. W 1918 Opatówek powrócił do Polski. W okresie międzywojennym społeczeństwo Opatówka było zróżnicowane narodowościowo, zamieszkiwali tu Polacy, Niemcy i Żydzi. Aktywnie działały organizacje polskie, w tym harcerstwo. 14 czerwca 1919 r. w Opatówku złożył wizytę nuncjusz papieski w Polsce Achille Ratti, przyszły papież Pius XI. W 1931 Opatówek zamieszkiwało 3000 mieszkańców. 22 listopada 1931 roku odsłonięto Pomnik Wolności z płaskorzeźbą przedstawiającą popiersie Józefa Piłsudskiego. W 1938 dokonano elektryfikacji i podłączenia do elektrowni w Kaliszu. 4 września 1939 r. wkroczenie wojsk niemieckich do miasta i masowa ucieczka ludności w kierunku wschodnim. W dniach 21–22 stycznia 1945 wyzwolono miasto spod okupacji.

Po roku 1945 aż do chwili obecnej[edytuj]

Już w kwietniu 1945 r. powstała Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” W grudniu 1951 r. oddano do użytku nowy gmach szkoły podstawowej przy ul. Szkolnej 3. W 1972 roku powstał Zespół Szkół Rolniczych. W czerwcu 1987 r. świętowano 850-lecie Opatówka. Od roku 1990 istnieje Towarzystwo Przyjaciół Opatówka, które wydaje biuletyn „Opatowianin”. W 1997 r. odnaleziono na strychu domu Gillerów zbiór dokumentów, listów, rękopisów i książek należących do tej rodziny. W 1999 r. Gminnej Bibliotece Publicznej nadano status biblioteki powiatowej. W 2001 Opatówek rozpoczął współpracę z włoską gminą Peccioli. W latach 20052006 odnowiono drogę krajową nr 12 przebiegającą przez miejscowość. W 2005 roku oddano do użytku halę widowiskowo-sportową.

Zabytki[edytuj]

Ludzie związani z Opatówkiem[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Według badającego te okolice archeologa, Janusza Tomali.
  2. Figuruje w księdze uposażeń tejże Jana Łaskiego jako Opathowko.
  3. Ówczesny podatek, tzw. podymne, opłacany był od ilości kominów w miejscowości.

Przypisy

  1. Postanowienie z 30 grudnia (11 stycznia) 1869/70, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, s. 67).
  2. Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta (2016-07-11).
  3. Program Ochrony Środowiska Gminy Opatówek na lata 2004–2007 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2008–2011. s. 23 (Uchwała Nr 128/04 Rady Gminy Opatówek z dnia 29 października 2004 r.).
  4. Józef Raciborski. Opatówek. „Ziemia: miesięcznik krajoznawczy ilustrowany”. 4, s. 120, kwiecień 1922. Warszawa: Polskie Towarzystwo Krajoznawcze. 

Linki zewnętrzne[edytuj]