Operacja kosowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Operacja kosowska
II wojna światowa, front wschodni
Ilustracja
Bułgarska brygada pancerna w Podujevie
Czas

15 października – 22 listopada 1944

Miejsce

Kosowo

Terytorium

Jugosławia

Przyczyna

odwrót niemieckich okupantów z regionu

Wynik

częściowe zwycięstwo aliantów

Strony konfliktu
 III Rzesza
 Królestwo Albanii
 Bułgaria
 Jugosławia
 Armia Narodowo-Wyzwoleńcza
Dowódcy
Alexander Löhr
August Schmidthuber
Midhat Frashëri
Kirił Stanczew
Mile Čalović
Tomica Popović
Enver Hoxha
brak współrzędnych

Operacja kosowska – seria operacji wojskowych przeprowadzonych w dniach 15 października–22 listopada 1944 r. podczas II wojny światowej, zainicjowanych przez Armię Bułgarską (dowodzoną przez gen. Kiriła Stanczewa[1]) z pomocą jugosłowiańskich i albańskich partyzantów, mająca na celu usunięcie sił niemieckich z Kosowa i zapobieżenie odwrotowi wojsk Wehrmachtu z Grecji. Niemiecka Grupa Armii E wycofywała się przez Kosowo w kierunku Bośni, ponieważ najbardziej oczywista droga ucieczki przez Nisz i Belgrad została zamknięta przez jugosłowiańskie siły partyzanckie oraz wojska bułgarskie i radzieckie podczas ofensywy belgradzkiej. Operacja doprowadziła do wyparcia okupantów z Kosowa, chociaż Niemcy byli w stanie skutecznie wycofać większość swoich sił i wyrwać się z okrążenia utworzonego przez połączone siły komunistyczne.

Tło sytuacyjne[edytuj | edytuj kod]

Rozwój sytuacji w Kosowie[edytuj | edytuj kod]

Po kapitulacji sił włoskich 8 września 1943 r. wojska niemieckie szybko zajęły Albanię dwoma dywizjami. Większość regionu Kosowa leżała wówczas w rozszerzonym przez okupantów państwie albańskim (protektoracie włoskim). Niemcy utworzyli w Tiranie „neutralny rząd”, który był ściśle związany z nazistowskimi Niemcami przez resztę 1943 i w 1944 r. W tym samym czasie ruch partyzancki w Kosowie pozostawał stosunkowo niewielki w porównaniu z innymi regionami Jugosławii. Svetozar Vukmanović, któremu powierzono organizowanie sił komunistycznych w rejonie, zauważył, że „warunki zbrojnego oporu w Kosowie były gorsze niż w jakiejkolwiek innej części kraju” i że „większość ludności albańskiej była nieprzyjazna wobec partyzantów”[2]. W świetle tego partyzanci jugosłowiańscy poczynili niewielkie postępy w samym Kosowie, a większość regionu pozostała w rękach albańskiego, nacjonalistycznego ruchu Balli Kombëtar.

Rozwój sytuacji w regionie[edytuj | edytuj kod]

W wyniku bułgarskiego zamachu stanu w 1944 r. proniemiecki reżim monarchistyczny w Bułgarii został obalony i zastąpiony przez rząd Frontu Ojczyźnianego kierowany przez Kimona Georgiewa. Gdy nowy rząd doszedł do władzy, Bułgaria wypowiedziała wojnę Niemcom. W ramach nowego proradzieckiego rządu zmobilizowano i zreorganizowano cztery bułgarskie armie o sile 455 000 osób. Na początku października 1944 r. trzy bułgarskie armie, składające się z około 340 000 żołnierzy, znajdowały się na granicy jugosłowiańsko-bułgarskiej[3][4]. Taki rozwój sytuacji znacząco zmienił równowagę sił w regionie, a wojska bułgarskie zostały natychmiast wprowadzone do akcji razem u boku partyzantki jugosłowiańskiej i wojsk radzieckich. Dwie ofensywy rozpoczęte pod koniec września, ofensywa belgradzka i operacja niska, z powodzeniem doprowadziły do oczyszczenia środkowej i południowej Serbii z sił niemieckich. Te wydarzenia spowodowały, że niemiecka Grupa Armii E wycofująca się z Grecji znalazła się pod silną presją, zagrożona okrążeniem i odcięciem od głównych sił niemieckich.

Przebieg operacji[edytuj | edytuj kod]

Głównymi siłami zaangażowanymi w to przedsięwzięcie były: 2 Armia bułgarska wspierana przez 24 i 46 Dywizję jugosłowiańską, składające się z pięciu brygad „Kosowo-Metohija” oraz albańskie 3 i 5 Brygadę Armii Narodowo-Wyzwoleńczej[5]. Siły te były dodatkowo wspierane przez siły powietrzne aliantów zachodnich i Sowietów[6]. W walkę z Bułgarami i Jugosłowianami w czasie tej operacji zostało angażowanych około 17 000 ludzi, w tym Kampfgruppe „Langer” z trzema kompaniami piechoty, jedną baterią artylerii i jednym plutonem czołgów, Kampfgruppe „Bredow” z sześcioma batalionami piechoty, trzema batalionami artylerii i 10 czołgów), Kampfgruppe „Skanderbeg” z około 7 000 albańskich żołnierzy 21 Dywizji Górskiej SS „Skanderbeg” pod dowództwem Augusta Schmidthubera i około 4 000 spieszonych niemieckich marynarzy udających się na północ z Grecji[5].

Niemcy byli wspierani przez około 10 000 bojowników Balli Kombëtar, albańskiej organizacji nacjonalistycznej, antykomunistycznej i antymonarchistycznej. Albańskie siły nacjonalistyczne oraz 21 Dywizja Górska Waffen SS „Skanderbeg” służyły jako osłona odwrotu wojsk Wehrmachtu, pomagając Niemcom skutecznie wycofać duże siły z Grecji i Albanii[7]. SS „Skanderbeg” było szeroko wykorzystywane przez Niemców jako piechota górska, która codziennie wiązała walką duże siły partyzanckie, aby osłaniać flanki odchodzącego na północ zgrupowania Wehrmachtu[8]. Gdy ofensywa zaczęła się w pełni rozwijać, wydano SS „Skanderbeg” rozkaz zwiększenia represji wobec sił partyzanckich i ich sympatyków. Zgodnie z tym rozkazem, 131 schwytanych przez esesmanów albańskich partyzantów zostało zastrzelonych na miejscu lub powieszonych w Kosowie tylko do 23 października[9].

Do końca listopada bułgarska 9 Dywizja Piechoty ścigała wycofującego się wroga i zatrzymała się dopiero na linii obronnej RaškaNovi Pazar.

Następstwa[edytuj | edytuj kod]

Wyrzucenie okupantów z Kosowa nie przyniosło natychmiastowego pokoju i porządku[6]. Po wypędzeniu Niemców jugosłowiański przywódca Josip Broz Tito nakazał rozbrojenie sił albańskich w Kosowie i aresztowanie najważniejszych albańskich działaczy nacjonalistycznych. Rozkaz ten nie został dobrze przyjęty i w połączeniu z albańskimi aspiracjami dotyczącymi Kosowa, wywołał wybuch powstania[10]. 2 grudnia 1944 r. antykomunistyczni Albańczycy z regionu Drenicy zaatakowali kompleks górniczy Trepça i inne cele. Liczącym co najwyżej 2 000 ludzi oddziałom albańskim udało się zatrzymać siły partyzanckie składające się z 30 000 żołnierzy przez dwa miesiące[10]. Następnie w Kosowie wybuchło „zbrojne powstanie na wielką skalę” kierowane przez Balli Kombëtar (który w tym czasie miał nadal około 9 000 ludzi pod bronią), którego celem było przeciwstawienie się włączeniu Kosowa do komunistycznej Jugosławii[10]. Dopiero w lipcu 1945 r. partyzanci jugosłowiańscy byli w stanie stłumić powstanie i przejąć kontrolę nad Kosowem[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Калонкин 2010 ↓, s. 274.
  2. Fischer 1999 ↓, s. 238.
  3. Thomas, Mikulan i Pavlović 1995 ↓, s. 33.
  4. Collier i O'Neill 2010 ↓, s. 77.
  5. a b Christopher Chant: Operation Kosovska Operacija (ang.). codenames.info. [dostęp 2020-06-10].
  6. a b Tomasevich 2002 ↓, s. 156
  7. Biddiscombe 2006 ↓, s. 175.
  8. Motadel 2014 ↓, s. 232.
  9. Fischer 1999 ↓, s. 277.
  10. a b c d Ramet 2006 ↓, s. 156

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]