Opona pneumatyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bieżnik samochodowej opony błotno-śniegowej

Opona pneumatyczna – zewnętrzna część koła o przekroju otwartym, nakładana na felgę lub obręcz i wypełniana powietrzem (lub innym gazem) pod ciśnieniem. Jest elementem pojazdu kontaktującym się z podłożem, zapewnia przenoszenie ciężaru pojazdu, sił napędu, hamowania i skrętu, a także podstawową amortyzację w czasie jazdy.

Wybrane daty historii opony[edytuj | edytuj kod]

  • 1839 – Amerykanin Charles Goodyear wymyślił proces produkcji gumy, odkrył proces wulkanizacji kauczuku, który został opatentowany 15 lipca 1844 roku,
  • 1846Robert William Thomson opatentował oponę pneumatyczną dętkową, (wynalazł w 1845, opatentował we Francji w 1846, opatentował w USA 1847),
  • 1888 – Irlandczyk J. B. Dunlop wynalazł niezależnie oponę pneumatyczną dętkową do roweru,
  • 1891Édouard Michelin wynalazł rozbieralną oponę pneumatyczną (z dętką),
  • 1922 – wynalezienie opon wysokociśnieniowych,
  • 1924 – opony niskociśnieniowe,
  • 1946 – firma Michelin stworzyła opony radialne[1],
  • 1947 – Goodrich Corporation zaprezentował opony bezdętkowe,
  • 2000 – firma Michelin oficjalnie zaprezentowała system PAX, pozwalający na kontynuację jazdy z przebitą lub pozbawioną ciśnienia oponą,

Rodzaje opon[edytuj | edytuj kod]

Podział ze względu na kształt bieżnika[edytuj | edytuj kod]

Kolcowa opona rowerowa
  • slicki – opony całkowicie gładkie lub z bardzo delikatną rzeźbą bieżnika. Spośród wszystkich typów opon mają najmniejsze opory toczenia. Stosowane głównie w wyścigach samochodowych i motocyklowych, w kolarstwie torowym i szosowym na suche, gładkie nawierzchnie. Tego typu opony samochodowe i motocyklowe zawodzą na nawierzchniach mokrych, gdyż nie odprowadzają wody spod opony, co może prowadzić do aquaplanacji (hydroplaningu). Natomiast opony rowerowe, ze względu na ich małą powierzchnię styku z podłożem oraz dużo większy nacisk i relatywnie małe prędkości, nie ulegają zjawisku aquaplanacji[2], mogą więc być stosowane także na mokrych nawierzchniach.
  • rowkowe – opony z układem płytkich rowków, które nie zmieniają zbyt mocno oporów toczenia[3], zapewniają lepszą przyczepność koła niż opony typu slick[4] i ułatwiają odprowadzanie wody z powierzchni opony. Znane są modele z rowkami równoległymi do kierunku jazdy i skośnymi. Rowki skośne lepiej odprowadzają wodę, ale mają też nieco większe opory toczenia niż równoległe. Opony rowkowe są powszechnie stosowane w kolarstwie szosowym, w rowerach miejskich i ogólnego użytku.
  • klockowe – opony z wydatnym bieżnikiem przypominającym nieco vibram. Są powszechnie stosowane w rowerach górskich i samochodach terenowych. Jest ich bardzo wiele odmian: od tzw. semi-slicków – mających w miarę gładką powierzchnię czołową i duże klocki na brzegach, co jest rodzajem kompromisu między oporami toczenia i przyczepnością przy jeździe w terenie o zmiennym rodzaju podłoża, po opony błotno-piaskowe – mające bardzo wydatne i dość rzadko rozmieszczone klocki, których zadaniem jest "wgryzanie się" w grząskie i mokre podłoże, i które charakteryzują się bardzo dużymi oporami toczenia na bardziej twardych podłożach. W rowerach przy tym rodzaju opon często stosuje się inny bieżnik w oponie na koło przednie i tylne.
Kolcowa opona rowerowa domowej produkcji.
  • kolcowe – opony z metalowymi kolcami, które służą do jazdy po śniegu i lodzie. W rowerach górskich są one też dość często stosowane do zjazdu również w sezonie letnim. Rowerzyści majsterkowicze robią je sami z odpowiednio dobranych blachowkrętów i starych lub specjalnie kupionych opon.
  • deszczowe – opony ze specjalnie dobranym wzorem bieżnika zapewniającym bardzo wydajne odprowadzanie wody spod koła i zabezpieczającym przed poślizgiem.
  • błotno-śniegowe – opony wykonane zazwyczaj z bardziej miękkich gatunków gumy, zaopatrzone w specjalnie wyprofilowany bieżnik zapewniający dobrą przyczepność na śniegu i błocie pośniegowym.
  • nordyckie - opony przystosowane do jazdy w bardzo zimnych warunkach (w Polsce używa się też nazwy opony lodowe). Najbardziej popularne są w Rosji i państwach skandynawskich. W stosunku do opon zimowych bieżnik posiada budowę kierunkową oraz więcej lameli, które są gęściej umiejscowione. To pozwala na lepszą trakcję na lodzie i śniegu.[5]

Podział ze względu na budowę wewnętrzną[edytuj | edytuj kod]

Opona diagonalna[edytuj | edytuj kod]

W oponie diagonalnej cała osnowa opony składa się kilku warstw tkanin ułożonych na przemian w dwóch kierunkach, pod różnym kątem, lecz zawsze mniejszym niż 90°. Liczba warstw zależy od wielkości i obciążenia na jakie projektowano oponę. Konstrukcja ta pozwala na rezygnację z zastosowania opasania, lecz go nie wyklucza. Opona diagonalna z opasaniem nazywana jest oponą opasaną.
Zalety (w stosunku do opon radialnych):

  • wyższy komfort jazdy, zwłaszcza na drogach o złej nawierzchni
  • duża odporność ścianki bocznej na uszkodzenia mechaniczne

Wady (w stosunku do opon radialnych):

  • mniejsza precyzja prowadzenia
  • znacznie gorsze zachowanie się opony w czasie jazdy po łuku
  • zwiększone zużycie paliwa

Opona radialna (promieniowa)[edytuj | edytuj kod]

W oponie radialnej osnowa ułożona jest promieniowo (radialnie – stąd nazwa), czyli pod kątem 90°. Dla jej wzmocnienia stosuje się warstwy opasania. Takie ułożenie osnowy powoduje większą elastyczność boku opony, a warstwy opasania zapewniają usztywnienie bieżnika, co odpowiednio poprawia zachowanie się podczas jazdy po łuku i zwiększa powierzchnię styku opony z nawierzchnią.
Zalety (w stosunku do opon diagonalnych):

  • precyzyjne prowadzenie
  • mniejsze zużycie paliwa

Wady (w stosunku do opon diagonalnych):

  • niska odporność ścianki bocznej na uszkodzenia mechaniczne
  • konieczność stosowania tulei metalowo-gumowych w zawieszeniu

Opona dętkowa[edytuj | edytuj kod]

Opona dętkowa, opatentowana przez firmę Michelin w 1930 roku, to opona w której za utrzymanie odpowiedniego ciśnienia odpowiedzialna jest dętka. Oponę dętkową oznacza się TT (z ang.: Tube Type).

Opona bezdętkowa[edytuj | edytuj kod]

Opona bezdętkowa, to opona w której za utrzymanie odpowiedniego ciśnienia odpowiedzialna jest sama opona. Szczelność pomiędzy oponą a obręczą zapewnia odpowiednio wzmocniona stopka. Oponę bezdętkową oznacza się TL (z ang.: Tube-less).

Opona "runflat"[edytuj | edytuj kod]

Runflat to technologia umożliwiająca jazdę na przebitej oponie na dystansie do 80 km z prędkością do 80 km/h. W razie uszkodzenia lub przebicia boki w tradycyjnej oponie ulegają poważnym odkształceniom i uniemożliwiają dalszą jazdę. W oponach typu runflat boki opony są znacząco wzmocnione, co zmniejsza jej ugięcie podczas nagłej utraty ciśnienia, po przebiciu nadal zachowują elastyczność[6]. Podstawową wadą tego typu opon jest niższy komfort jazdy i wyższe opory toczenia niż w tradycyjnych oponach[7].

Opony samochodowe[edytuj | edytuj kod]

Budowa opony[edytuj | edytuj kod]

Budowa opony: 1. opasanie, 2. osnowa, 3. drut, 4. felga, 5. bieżnik, 6. opona, 7. stopka.

Elementy typowej opony samochodowej[8]:

Bieżnik

Bieżnik jest to część opony, która wchodzi w kontakt z nawierzchnią i odpowiada za jej przyczepność do nawierzchni. W zależności od przeznaczenia opony, bieżnik może mieć różny kształt (tzw. rzeźba bieżnika), głębokość i twardość.

Osnowa

Osnowa składa się z wielu warstw kordu, ułożonych pod różnymi kątami w zależności od rodzaju konstrukcji opony. Kord może być wykonany z poliamidu, poliestru, stali, wiskozy i włókna szklanego.

Opasanie

Jest to warstwa (lub częściej warstwy) kordu ułożona obwodowo, wykonana z możliwie jak najbardziej nierozciągliwego materiału. Jej zadaniem jest usztywnienie czoła opony i zapobiegnięcie jego deformacjom pod wpływem działających sił.

Stopka

Stopka (inaczej kołnierz) to część opony stykająca się z obręczą (inaczej zwaną też felgą). Biegnące obwodowo druty wzmacniające utrzymują oponę na feldze, natomiast odpowiednie ukształtowanie stopki zapewnia równe przyleganie opony do obręczy, a w oponach bezdętkowych także uszczelnienie. W niektórych konstrukcjach opon wzmocnienie to wykonuje się z kewlaru.

Oznaczenia opon samochodowych[edytuj | edytuj kod]

Oznaczenia opon samochodowych

Na boku opony znajduje się szereg różnych oznaczeń, które mówią o jej cechach. Do najważniejszych oznaczeń, istotnych z punktu widzenia użytkownika, można zaliczyć:

  • rozmiar opony
  • rodzaj opony (ze względu na przeznaczenie)
  • datę produkcji

Rozmiar opony samochodowej[edytuj | edytuj kod]

Istnieje jeden rodzaj oznaczania rozmiaru opony, lecz czasem wymiary podawane są w milimetrach, a czasem w calach.
Przykładowo oznaczenie: 175/70 R 14 T czytamy następująco:

  • 175 – szerokość opony w milimetrach,
  • 70 – profil opony oznaczający, że wysokość opony stanowi 70% jej szerokości,
  • R – opona radialna, opony diagonalne przed średnicą obręczy mają "-", "D" lub "B" (z opasaniem MBS),
  • 14 – średnica osadzenia, będąca jednocześnie średnicą obręczy, podana w calach,
  • T – indeks prędkości dopuszczalnej. Tabela kodów prędkości znajduje się poniżej.

Inne oznaczenie (stosowane głównie do oznaczania opon do aut ciężarowych i ciągników) może wyglądać następująco: 6.00-16 a oznacza:

  • 6.00 – szerokość opony w calach
  • 16 – średnica osadzenia podana w calach

Brak oznaczenia profilu zazwyczaj oznacza, że opona ma standardowy profil wynoszący 80% jej szerokości. Wszystkie opony o wartości profilu niższej od 80 są uznawane za opony niskoprofilowe. W przypadku współczesnych samochodów osobowych za standardowy zwykło się przyjmować profil 70 ze względu na jego powszechność.

Tabela kodów dopuszczalnych prędkości
Kod prędkość (km/h) Kod prędkość (km/h) Kod prędkość (km/h) Kod prędkość (km/h) Kod prędkość (km/h)
A1 5 E 70 L 120 R 170 V 240
A8 40 F 80 M 130 S 180 W 270
B 50 G 90 N 140 T 190 Y 300
C 60 J 100 P 150 U 200 VR powyżej 210
D 65 K 110 Q 160 H 210 ZR powyżej 240

W dzisiejszych czasach rzadko stosuje się indeksy niższe niż P, dlatego poza indeksami prędkości, po oznaczeniu średnicy osadzenia stosuje się też inne oznaczenia, przy użyciu pierwszych liter alfabetu. I tak na przykład w oznaczeniu 185 R14 C ostatnia litera oznacza samochód dostawczy (z ang.: commercial).

Przeznaczenie opony[edytuj | edytuj kod]

Opony dzielimy na letnie i zimowe, oznaczane często M+S czyli błotno-śniegowe (z ang.: mud & snow). Różnią się one między sobą budową bieżnika i miękkością mieszanki gumowej. Istnieją także opony o pośrednich własciwościach zwane potocznie całorocznymi.

Data produkcji[edytuj | edytuj kod]

Data produkcji opony składa się z czterech lub trzech cyfr, z których dwie pierwsze oznaczają tydzień roku, a dwie pozostałe rok produkcji. Jest to o tyle istotne, że przeterminowane opony nie powinny być użytkowane ze względu na bezpieczeństwo podróżnych (patrz poniżej punkt nt. trwałości opon).

Oznaczenia dodatkowe[edytuj | edytuj kod]

Producenci opon zamieszczają na oponach również informacje dotyczące ich poprawnego zamontowania na feldze. Mimo iż produkcja opon jest w obecnych czasach skomplikowanym ciągiem produkcyjnym, opony nie są pozbawione wad. Opony nie są idealnie wyważone i nie są idealnym okręgiem. Bridgestone używa następujących oznaczeń[9]:

  • Żółta kropka na brzegu profilu (według Bridgestona) oznacza miejsce, w którym opona jest najlżejsza. Opona powinna zostać zamontowana w ten sposób, aby najcięższe miejsce felgi (zwykle okolica wentyla) znajdowało się przy żółtej kropce. Umożliwia to minimalizację ilości ciężarków do wyważania koła.
  • Czerwona kropka na brzegu profilu (według Bridgestona) oznacza miejsce, w którym opona ma największą wysokość profilu.

Różni producenci używają różnych oznaczeń. Kolory użyte przez Bridgestona u innych producentów mogą oznaczać co innego.

Trwałość opon[edytuj | edytuj kod]

Opony ulegają zużyciu w wyniku ich eksploatacji, powodującej przede wszystkim mechaniczne ścieranie się bieżnika. Przydatność i dopuszczalność użytkowania opony w tym kontekście jest zależna przede wszystkim od minimalnej dozwolonej wysokości bieżnika, określanej przez przepisy bezpieczeństwa ruchu drogowego. Ponadto, niezależnie od tego, czy opona jest eksploatowana czy wyłącznie przechowywana, następuje jej starzenie się, co jest wynikiem toczących się wewnątrz niej procesów chemicznych i fizycznych. Jednym z czynników wpływających niekorzystnie na oponę jest ozon zawarty w powietrzu. Ze względu na zjawisko starzenia się opon przyjmuje się (np. według badań firmy Michelin, a także zgodnie z normą PN-C-94300-7 „Ogumienie. Pakowanie, przechowywanie i transport”), że maksymalny okres przechowywania (pionowo i ze zmianą co 6 miesięcy punktu oparcia) opon po ich wyprodukowaniu to 3 lata. Natomiast maksymalny okres przydatności opony (zarówno do eksploatacji jak i przechowywania) to według zaleceń firmy Michelin - 10 lat. Zbieżne opinie publikują polskie serwisy internetowe, specjalizujące się w obrocie oponami samochodowymi.

Opony rowerowe[edytuj | edytuj kod]

Oznaczenia opon rowerowych[edytuj | edytuj kod]

Oznaczenia informujące o rozmiarze opony znaleźć można na jej bocznej ściance. Obecnie rozmiary wszystkich opon rowerowych podawane są zgodnie z europejskim standardem ETRTO (European Tire and Rim Technical Organization)[10]. Format takiego zapisu to xx-xxx, gdzie dwie pierwsze cyfry oznaczają zewnętrzną szerokość opony w milimetrach, trzy pozostałe to wewnętrzna średnica opony także w milimetrach.

Ponieważ wielu użytkowników jest przyzwyczajonych do tradycyjnych oznaczeń calowych podawany jest też rozmiar w calach, który ma postać zapisu A x B, gdzie pierwsza grupa cyfr to zewnętrzna średnica opony, a druga grupa to zewnętrzna szerokość. Spotyka się też oznaczenia calowe w postaci A x B x C, gdzie pierwsza grupa cyfr to zewnętrza średnica opony, kolejna grupa to wysokość opony, a ostatnia grupa to jej szerokość.

Stosuje się też oznaczenia francuskie w milimetrach według formatu CCC x CCL, gdzie pierwsze trzy cyfry to zewnętrzna średnica, kolejne dwie cyfry to zewnętrzna szerokość, a litera jest dodatkowym oznaczeniem umownym.

Należy zwrócić uwagę, że calowe i francuskie oznaczenia podawane są dla zewnętrznej średnicy opony. Nie koresponduje to ze średnicą obręczy (felgi). Oznaczenia ETRTO podawane są dla wewnętrznej średnicy, co gwarantuje właściwe dobranie opony i obręczy.

Stosowanie opon w kolarstwie[edytuj | edytuj kod]

W rowerach górskich bywają stosowane opony bezdętkowe. Wymagają one specjalnych obręczy, ale ze względu na brak dętki masa całego zestawu jest nieco mniejsza. W innych typach rowerów niż górskie nie używa się zestawów bezdętkowych, gdyż większe ciśnienie w oponach powodowałoby wypychanie opony z obręczy. Aby uzyskać szczelność opony bezdętkowej przy ciśnieniach praktykowanych w rowerach szosowych trzeba by zastosować bardzo małe różnice wielkości opony i obręczy. Wiązałoby się to ze znacznymi trudnościami przy zakładaniu i zdejmowaniu opony[11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. PAX System: Michelin Tires
  2. Informacja z witryny schwalbe.de (ang.) [dostęp 2012-04-22]
  3. Opór toczenia zależy od twardości opony: im materiał opony jest twardszy tym mniejszy jest opór toczenia
  4. Nie dotyczy to tzw. luźnej nawierzchni: śnieg, błoto, itp. - gdzie dla przyczepności ważniejsza jest siła nacisku
  5. Co to jest opona nordycka?, portal rezulteo, dostęp: 18.01.2013r.
  6. Określenie runflat dotyczy także kół ze standardowymi oponami mocowanymi na specjalnych felgach z wkładką wypełniającą wnętrze opony.
  7. Runflat: tak czy nie?. rezulteo, 2010-09-21. [dostęp 2011-02-25].
  8. Budowa typowej opony radialnej. felgi-opony.com. [dostęp 2010-03-28].
  9. Informacje z witryny bridgestonetrucktires.com (pol.). [dostęp 2008-10-30].
  10. Informacja z witryny schwalbe.de (ang.) [dostęp 2012-04-22]
  11. Informacja z witryny schwalbe.de (ang.) [dostęp 2012-04-22]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg