Oporowo (powiat szamotulski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi w gminie Ostroróg. Zobacz też: inne miejsca o tej nazwie.
Oporowo
osada
Ilustracja
Pałac w Oporowie (2013)
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat szamotulski
Gmina Ostroróg
Sołectwo Oporowo
Liczba ludności (2015) 193
Strefa numeracyjna 61
Kod pocztowy 64-560
Tablice rejestracyjne PSZ
SIMC 0592466
Położenie na mapie gminy Ostroróg
Mapa lokalizacyjna gminy Ostroróg
Oporowo
Oporowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Oporowo
Oporowo
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Oporowo
Oporowo
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu szamotulskiego
Oporowo
Oporowo
Ziemia52°39′49″N 16°25′27″E/52,663611 16,424167

Oporowoosada w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Ostroróg[1][2], w odległości ok. 4,5 km od Ostroroga. Siedziba sołectwa[3].

Osada ma charakter zwarty i zajmuje powierzchnię około 563 ha (w tym tereny zabudowane około 11 ha), zlokalizowana jest przy drogach powiatowych nr 1850 (DobrojewoObrowo) oraz 1851 (Oporowo – Bobulczyn)[3][4][5][6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pałac w Oporowie

Pierwsza wzmianka o wsi Oporowo pochodzi z 1388 roku (własność szlachecka pani z Oporowa i Jana z Nowej Wsi). W tym czasie wieś występuje pod nazwą Oporovo podobnie jak 1397. Z kolei w 1404 występuje jako Opporowo. W latach 1393 do 1418 roku źródła podają Tomisława z Oporowa jako właściciela, w 1426 Szczepana z Oporowa, w latach 1449–1451 Mikołaja Oporowskiego z Oporowa i jego żonie Elżbiecie. W latach 1450–1469 jako właściciele Oporowa wymieniani są – Akrembold z Oporowa, jego dzieci Andrzej Oporowski i Barbara Oporowska (żona Michała), a w 1466 roku Dobrogost Oporowski i jego żona Jadwiga, tenże w 1466 roku sprzedał 1/3 Oporowa Piotrowi Słopanowskiemu. W roku 1491 Piotr Słopanowski zapisuje synowi Wawrzyńcowi 1/3 Oporowa. W latach 1471–1483 ponownie pojawia się Mikołaj Oporowski i jego żona Elżbieta, którzy 1/3 Oporowa zapisują córką Dorocie i Katarzynie. W latach W 1487 Katarzyna, córka Mikołaja i Elżbiety (żona Andrzeja Czerniewskiego) sprzedaje swą część posagu siostrze Dorocie (żonie Jana Gajewskiego). W tym samym roku Katarzyna zapisuje w przypadku swej śmierci Oporowo swoim córką Katarzynie, Annie, Barbarze i Elżbiecie. W 1492 roku Barbara Oporowska (żona Michała, córka Akrembolda) sprzedaje 1/3 Oporowa Janowi Chraplewskiemu, który z kolei w 1494 sprzedał tę część Wojciechowi Pierwoszewskiemu (mężowi Doroty). Pierwoszewski w 1506 roku odkupuje od swych pasierbic Elżbiety, Barbary, Anny i Katarzyny 1/3 Oporowa, a w 1506 roku zapisuje swej drugiej żonie Dorocie Rogaczewskiej 1/2 Oporowa. W latach 1507–1539 właścicielem Oporowa był Feliks, syn Wojciecha Pierwoszewskiego. W 1591 roku bracia Piotr, Szczęsny i Marcin dzielą 3/4 Oporowa pomiędzy siebie, 1/4 należy natomiast do Skrzydlewskiego. W XVIII wieku wieś należała do Kalkrentów, od których w 1774 roku nabył ją Adam Kwilecki. W rękach rodziny Kwileckich wieś pozostawała, aż do wybuchu II wojny światowej w 1939 roku. Pierwotnie przez kilkadziesiąt lat Oporowo było jedynie folwarkiem majątku Kwileckich w Dobrojewie. Adam Kwilecki, a później jego córka Aniela z mężem Klemensem rezydowali w Dobrojewie. Oporowo po śmierci Anieli otrzymał w spadku jej syn – Hektor, który z kolei na stałe przebywał w Malińcu. Potem Oporowo otrzymał jego syn Mieczysław, który obrał sobie tę wieś za siedzibę i mieszkał w niej około 60 lat. Mieczysław poślubił Marię Mańkowską w 1857 roku i zamieszkali na stałe w Oporowie. We wsi znajdował się niewielki dwór z 1855 roku przeznaczony na potrzeby urzędnika. Mieczysław polecił znanemu architektowi Zygmuntowi Gorgolewskiemu rozbudowę pałacu. Pałac został wzniesiony w latach 1877–1878. Pierwotnie do Oporowa należał folwark w Bobulczynie, następnie Mieczysław dokupił od rodziny również Kluczewo. W 1880 roku wieś liczyła 62 mieszkańców (33 katolików i 29 protestantów). Natomiast dominium liczyło 278 mieszkańców i 15 domów. Wliczając w to Bobulczyn który należał do Oporowa wartości te wynosiły odpowiednio 391 mieszkańców oraz 22 domy. W tym samym roku obszar gospodarstwa wliczając Bobulczyn i Zapust wynosił blisko 760 ha. Po śmierci Mieczysława 1918 roku Oporowo otrzymał w spadku jego wnuk Dobiesław – ostatni właściciel Oporowa. Dobiesław był również właścicielem rodowitego Kwilcza. W 1939 roku musiał upuścić majątek, został zesłany w głąb Rosji, gdzie zmarł w 1942 roku. Największy okres w rozwoju Oporowa przypada na okres od II połowy XIX wieku do wybuchu II wojny światowej. Mieczysław Kwilecki, który jako pierwszy z rodu Kwileckich obrał sobie Oporowo za siedzibę należał do najwybitniejszych działaczy ówczesnej Wielkopolski. Przyczynił się do założenia „Dziennika Poznańskiego”, z jego inicjatywy powstał również Bank Kwilecki, Potocki i Spółka. W 1863 roku był więziony za udział w sprawach powstania. Był patriotą i jako członek Izby Panów w Prusach oraz wiceprezes Polskiego Koła Posłów w Berlinie zawsze bronił polskich interesów. Ponadto był Prezesem Towarzystwa Pomocy Naukowej, które zajmowało się nauczaniem biednej młodzieży. Należał do wielu innych organizacji, był też jednym z inicjatorów zbudowania szamotulskiej cukrowni i wronieckiej mączkarni. Mieczysław Kwilecki był także jednym z fundatorów poznańskiego Teatru Polskiego. Jako ziemianin początkowo posiadał Oporowo i Bobulczyn, następnie dokupił Kluczewo. Kupił również Grodziec, a po śmierci brata Władysława odziedziczył Gosławice z Malińcem. Po śmierci drugiego brata odziedziczył Siedlnicę, a po śmierci wuja Arsena również Kwilcz. Mimo tak rozległego majątku i znaczniejszych niż Oporowo dworów Mieczysław postanowił w nim pozostać. Był bardzo dobrym gospodarzem, jako jeden z pierwszych zwiększył wydajność pól stosując nawozy sztuczne oraz drenaż. W Oporowie prowadził bardzo znaną owczarnię, hodował w niej owce rasy Negretti, a później Rambouillety. Za swoje owce otrzymał wiele prestiżowych nagród między innymi na wystawach w Berlinie, Moskwie, Wiedniu, a także Buenos Aires. Oporowo za czasów Mieczysława Kwileckiego przeżywało nie tylko gospodarczy, ale również kulturalny rozkwit.Na zaproszenie Marii Kwileckiej gościli w nim między innymi malarze Julian Fałat, i Marceli Krajewski (wielokrotnie), a w 1890 Ignacy Jan Paderewski, wtedy młody kompozytor. W 1918 roku po śmierci Mieczysława Oporowo objął jego wnuk Dobiesław. W międzyczasie sprzedano folwark w Kluczewie, ale i tak majątek Oporowski był imponujący 962 ha ziemi oraz 704 ha lasów koło Wielonka. Po II wojnie światowej w Oporowie utworzono państwowe gospodarstwo rolne, z czasem zakład Kombinatu PGR w Gałowie. Gospodarstwo zostało zlikwidowane na początku lat 90.[6][7][8][9][10][11][12]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Stajnia i budynek gospodarczy przy pałacu w Oporowie

Zespół dworski i folwarczny

W zachodniej części wsi znajduje się XIX wieczny zespół pałacowy wraz z folwarkiem.

Zespół pałacowy

Na zespół pałacowy składa się pałac z 1855 (przebudowany w 1878 roku), park dworski z II połowy XIX wieku, stajnia z bramą z początku XIX wieku oraz oficyna z 1880 roku.

Pałac (nr rej.: 1431/A z 11.04.1973)[13]

Pałac został wybudowany w 1855 roku jako niewielki parterowy budynek i przebudowany staraniami właściciela Mieczysława Kwileckiego w latach 1877–1878. Nową bryłę pałacu zaprojektował w stylu eklektycznym znany architekt, wykładowca na akademii w BerlinieZygmunt Gorgolewski. Pałac został rozbudowany, od północnego – zachodu dobudowano wieżę (na wieży sygnaturka z datą 1877). Nad głównym wejściem znajduje się herb KwileckichSzreniawa, a na elewacji tylnej płyta z płaskorzeźbą odnoszącą się do sztuki antycznej. Motyw antyczny został też przedstawiony na dwóch medalionach na frontowej elewacji, przedstawiono na nich personifikację dnia i nocy. Medaliony i płytę wykonał prawdopodobnie Antoni Krzyżanowski z Poznania. Pałac jest piętrowy, z poddaszem i wysoko podpiwniczony, zbudowany na planie trzech połączonych prostokątów. W piwnicy znajdowały się pomieszczenia kuchenne i magazynowe, na parterze izby reprezentacyjne, a na pierwszym piętrze pokoje mieszkalne, gościnne i pomieszczenia dla służby (te znajdowały się również na poddaszu). Od zachodu na zewnątrz znajduje się galeria (ganek) przykryta płaskim dachem na czterech filarach oraz taras z wyjściem do parku. Powierzchnia pałacu wynosi około 1000 m². Obecnie pałac podobnie jak stajnia i budynek gospodarczy znajdują się pod zarządem Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa i są nieużytkowane. Wcześniej w pałacu mieściła się szkoła podstawowa, kaplica, biura PGR nieco później także biura prywatnego przedsiębiorstwa. W dniu strażaka 4 maja 2007 roku na poddaszu pałacu wybuchł ogromny pożar. W akcji ratowniczej brało udział 30 zastępów straży pożarnej, gaszenie trwało do rana dnia następnego, a wyniku tego zdarzenia, został dach, strop trzeciej kondygnacji, a wszystkie pozostałe zostały zalane wodą. Dach został odbudowany przez ANR, okna pałacu zamurowane, a teren ogrodzony[3][6][8][9][14][15].

Park (nr rej: 2152/A z 27.04.1988)[13]

Pałac został usytuowany w centrum parku krajobrazowego o powierzchni prawie 7 ha, na terenie którego znajdują się trzy stawy (o powierzchni 0,5 ha). W parku wiele okazów drzew: sosny (m.in. o obwodzie 275 cm), topole (m.in. topola czarna o obwodzie 372 cm), wiązy (m.in. o obwodach 306, 268 i 229 cm), dęby (m.in. o obwodzie 339 cm), graby (m.in. o obwodzie 268 cm), robinie (m.in. o obwodzie 345 cm), jesiony (m.in. o obwodach 411, 410 i 355 cm), lipy (m.in. o obwodach 318, 309 i 253 cm), natomiast gatunki dominujące to akacje, graby, kasztanowce, jesiony oraz głogi. W północnej części, na skraju parku znajduje się budynek dawnej lodowni[3][6][9].

Stajnia z bramą oraz oficyna (nr rej.: 2648 z 15.07.1998)[13]

Przed pałacem, na początku XIX wieku została zbudowana stajnia wraz z bramą wjazdową. Budynki wybudowano z czerwonej cegły. Stajnia zlokalizowana jest w odległości około 25 metrów od pałacu, parterowa z użytkowym poddaszem. Na wschodnie ścianie znajduje się kamienna głowa konia. Stajnia, jak i brama obecnie w złym stanie, częściowo rozebrana. Oficyna – budynek gospodarczy połączony ze stajnią bramą, zbudowana w 1880 roku, piętrowa, z dwuspadowym dachem krytym papą. Pierwotnie mieściły się w niej mieszkania służby, pralnia oraz kuchnia. Do niedawna w budynku znajdowały się mieszkania prywatne. Obecnie podobnie jak stajnia, budynek w złym stanie technicznym[6][9]. ANR planuje wyremontować budynki, aktualnie prowadzone są rozeznania cenowe[16].

Zespół folwarczny (nr rej.: 2647 z 15.07.1998)[13]

Pod koniec XIX wieku, w północnej części wsi wzniesiono również zabudowania folwarczne:

  • trzykondygnacyjny, murowany z cegły spichlerz z dwuspadowym dachem krytym papą, zbudowany prawdopodobnie według projektu Zygmunta Grogolewskiego. Spichlerz wyróżnia się architektonicznie na tle pozostałych zabudowań folwarcznych[6][8][9].
  • kuźnię, murowaną z cegły, z dwuspadowym dachem krytym dachówką i ozdobnymi szczytami[6][9],
  • piętrową, murowaną z cegły i kamienia gorzelnię z wysokim kominem i dachem dwuspadowym krytym papą[6][9].

Pomniki przyrody

Poza większymi drzewami w parku dworskim, w Oporowie przy drodze do Dobrojewa rośnie wiąz o obwodzie 273, a na skrzyżowaniu dróg Oporowo – DobrojewoKluczewoOrdzin rośnie grupa aż 40 wiązów o obwodach do 370 cm i wysokości do 20 metrów[9].

Czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

Prócz zabytków we wsi znajduje się świetlica wiejska, sklep, kaplica (zaadaptowano budynek po dawnych biurach), krzyż przydrożny i figura Matki Boskiej. We wsi nie ma szkoły, ani przedszkola, na terenie wsi działa jedno Stowarzyszenie – Mieszkańcy Wsi Oporowo, natomiast w CEDIG wpisane jest 6 podmiotów gospodarczych[3][6][17][18].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według stanu na koniec roku 2015 roku liczba mieszkańców wsi wynosiła 193 osoby (dla porównania w 1990 roku 220 osób). Na wskazane 193 osoby 53 są w wieku do 18 lat (34 kobiety i 19 mężczyzn), 111 w wieku 19–60 lat (66 mężczyzn i 45 kobiet) oraz 29 osób powyżej 60 lat (10 mężczyzn i 19 kobiet)[6][9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  2. Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG.
  3. a b c d e Liliana Kaszkowiak: Plan Odnowy Miejscowości Oporowo na lata 2010–2015 (pol.). Biuletyn Informacji Publicznej, Urząd Miasta i Gminy Ostroróg. [dostęp 28 lipca 2015].
  4. Miejscowości - Urząd Miasta i Gminy Ostroróg, ostrorog.pl [dostęp 2016-11-13].
  5. Wykaz Dróg. ZDP Szamotuły. [dostęp 2015-07-25].
  6. a b c d e f g h i j Norbert Woźniak (red.), Wieści z Gminy Ostroróg nr 7 (8) sierpień/wrzesień 2016, Ostroróg: Urząd Miasta i Gminy Ostroróg, 2016, ISSN 2450-6060.
  7. Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, www.slownik.ihpan.edu.pl [dostęp 2016-12-07].
  8. a b c Andrzej Kwilecki: Kwilcz i inne majątki Kwileckich na przestrzeni wieków. Poznań: Wielkopolska Biblioteka Krajoznawcza, 1996.
  9. a b c d e f g h i Paweł Mordal, Inwentaryzacja Krajoznawcza Miasta i Gminy Ostroróg, Ostroróg: Polskie Towarzystwo Turystyczno – Krajoznawcze / Urząd Miasta i Gminy Ostroróg, 1990.
  10. Stanisław (redaktor) Sas-Lityński, Złota Księga ziemiaństwa polskiego poświęcona kulturze i wytwórczości rolnej. Wielkopolska; Livre d’OR de la Propriété Fonciére Polonaise; Gold Book of the Polish Agriculturists (of Polish Land Owners), Wydawnictwa Graficzne Stanisław Lityński – Warszawa, 1929 [dostęp 2016-12-07].
  11. Rodzina Kwileckich » Dwory Staropolskie, www.powiatmlawski.net.pl [dostęp 2016-12-07].
  12. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII - wynik wyszukiwania - DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2016-12-14].
  13. a b c d Zestawienia zabytków nieruchomych, www.nid.pl [dostęp 2016-12-08].
  14. Nowa strona 1, strazwronki.pl [dostęp 2016-12-07].
  15. Teresa Ruszczyńska, Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, Tom V, Zeszyt 23 Powiat Szamotulski, Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1966.
  16. Oporowo gm. Ostroróg ROZEZNANIE CENOWE projekt odbudowy stajni koni wyjazdowych z budynkiem bramnym - Zapytania ofertowe - Agencja Nieruchomości Rolnych, www.anr.gov.pl [dostęp 2016-12-07].
  17. CEIDG – Przed wypełnieniem wniosku, wniosek o zawieszenie działalności gospodarczej, własna działalność, własna firma, prod.ceidg.gov.pl [dostęp 2016-12-14].
  18. E-MS-Portal | Składanie wniosku S24, ems.ms.gov.pl [dostęp 2016-12-14].