Oposulek
| Marmosops | |||
| Matschie, 1916[1] | |||
 Oposulek szary (M. incanus) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Nadrząd | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj |
oposulek | ||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
Didelphis incana P.W. Lund, 1840 | |||
| Synonimy | |||
| |||
| Podrodzaje i gatunki | |||
| |||
Oposulek[3] (Marmosops) – rodzaj ssaków z podrodziny dydelfów (Didelphinae) w obrębie rodziny dydelfowatych (Didelphidae).
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj obejmuje gatunki występujące od Panamy po środkową część Ameryki Południowej[4][5][6].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała (bez ogona) 7,9–19,4 cm, długość ogona 11,6–23,7 cm; masa ciała 11–140 g[5][7].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj zdefiniował w 1916 roku niemiecki zoolog Paul Matschie w artykule zatytułowanym Uwagi dotyczące rodzaju Didelphis L., opublikowanym w czasopiśmie „Sitzungsberichte der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin”[1]. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) oposulek szary (M. incanus).
- Marmosops: rodzaj Marmosa J.E. Gray, 1821 (oposek); gr. ωψ ōps, ωπος ōpos ‘twarz’[8].
- Sciophanes: gr. σκιοφανης skiophanēs ‘cienisty, widmowy’, od σκια skia, σκιας skias ‘cień, widmo’; -phanēs ‘pokazujący’, od φαινω phainō ‘pokazywać’[2]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Marmosa parvidens Tate, 1931.
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Do rodzaju należą następujące gatunki zgrupowane w dwóch podrodzajach[9][4][10]:
| Podrodzaj | Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa[3] | Podgatunki[5][4][7] | Rozmieszczenie geograficzne[5][4][7] | Podstawowe wymiary[5][7][a] | Status IUCN[11] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Sciophanes Díaz‐Nieto, Jansa & Voss, 2016 |
Marmosops juninensis | (Tate, 1931) | oposulek peruwiański | monotypowy | endemit Peru: wschodnie andyjskie zbocza (północne Junín i Pasco); zakres wysokości: 1390–2310 m n.p.m. | DC: 10,4–11 cm DO: 13,3–13,7 cm MC: około 27 g |
VU | |
| Marmosops bishopi | (Pine, 1981) | oposulek mały | monotypowy | południowo-wschodnia Kolumbia (Amazonas), wschodni Ekwador, wschodnie Peru, zachodnia Brazylia oraz północna i wschodnia Boliwia; zakres wysokości: 100–1300 m n.p.m. | DC: 7,9–11,1 cm DO: 11,6–15 cm MC: 11–31 g |
LC | ||
| Marmosops ojastii | F.J. García, J. Sánchez-Hernández & Semedo, 2014 | monotypowy | endemit Wenezueli: Kordyliera Nadbrzeżna i południowa Cordillera de Mérida; zakres wysokości: 0–1850 m n.p.m. | DC: około 9,7 cm DO: około 13,8 cm MC: brak danch |
NE | |||
| Marmosops chucha | Díaz‐Nieto & Voss, 2016 | monotypowy | endemit Kolumbii: na zachód od rzeki Magdalena do północno-zachodniego krańca zachodnich Andów; zakres wysokości: 130–1400 m n.p.m. | DC: 9,9–10,9 cm DO: 13,4–14,1 cm MC: 25–26 g |
NE | |||
| Marmosops magdalanae | Díaz‐Nieto & Voss, 2016 | monotypowy | endemit Kolumbii: na wschód od rzeki Magdalena do zachodnich zbocz wschodnich Andów; San Adolfo (Huila); zakres wysokości: 100–1940 m n.p.m. | DC: 9,9–10,6 cm DO: 12,5–13,2 cm MC: około 24 g |
NE | |||
| Marmosops carri | (J.A. Allen & F.M. Chapman, 1897) | monotypowy | północna Wenezuela (Cordillera de Trujillo i północna Kordyliera Nadbrzeżna) oraz Trynidad i Tobago; zakres wysokości: 1000–2300 m n.p.m. | DC: 12,6–15,5 cm DO: 15,2–18,3 cm MC: 41–85 g |
NE | |||
| Marmosops fuscatus | (O. Thomas, 1896) | oposulek śniady | monotypowy | endemit Wenezueli: Cordillera de Mérida, Serrania de San Luis i karaibskie przybrzeżne niziny; zakres wysokości: 125–2350 m n.p.m. | DC: 13,2–14 cm DO: 14,7–15 cm MC: około 69 g |
DD | ||
| Marmosops invictus | (E.A. Goldman, 1912) | oposulek panamski | monotypowy | endemit Panamy: centralne lasy od Darién przez środkową część kraju do Bocas del Toro i Chiriquí; zakres wysokości: 150–1500 m n.p.m. | DC: 10,4–12,1 cm DO: 12,4–14,7 cm MC: brak danych |
LC | ||
| Marmosops handleyi | (Pine, 1981) | oposulek reliktowy | monotypowy | endemit Kolumbii: środkowe Andy (Antioquia); zakres wysokości: 1400–1950 m n.p.m. | DC: 10,4–12,2 cm DO: 12,9–14,9 cm MC: 21–29 g |
CR | ||
| Marmosops marina | C. Ferreira, Mendes-Oliveira, L.G. Lima-Silva & R.V. Rossi, 2020 | monotypowy | endemit Brazylii: na południe od rzeki Amazonka, na zachód od rzeki Xingu (na zachód do Rondônii, na południe do Mato Grosso) | DC: 6,4–11,2 cm DO: 12–16 cm MC: 15,1–30 g |
NE | |||
| Marmosops pinheiroi | (Pine, 1981) | oposulek gujański | monotypowy | południowo-wschodnia Wenezuela (Bolívar), region Gujana i północna Brazylia (Amapá, Roraima i Pará); zakres wysokości: 0–500 m n.p.m. | DC: 9,1–10,5 cm DO: 12–14,5 cm MC: 17–23 g |
LC | ||
| Marmosops woodalli | (Pine, 1981) | monotypowy | endemit Brazylii: Pará (na wschód od rzeki Xingu, wyspa Marajó) do Maranhão i na południe do Tocantins | DC: 9–11 cm DO: 12,5–14,3 cm MC: 15–28 g |
NE | |||
| Marmosops parvidens | (Tate, 1931) | oposulek drobnozębny | monotypowy | region Gujana i północna Brazylia (Amazonas i północno-zachodnia Pará); zakres wysokości: 0–500 m n.p.m. | DC: 9,3–10,7 cm DO: 14,2–16 cm MC: 21–31 g |
LC | ||
| Marmosops pakaraimae | Voss, B.K. Lim, Díaz‐Nieto & Jansa, 2013 | oposulek pakaraimski | monotypowy | region pantepui w południowo-wschodniej Wenezueli i zachodniej Gujanie; zakres wysokości: 800–1500 m n.p.m. | DC: 10,4–11,6 cm DO: 15,1–16,9 cm MC: 25–33 g |
VU | ||
| Marmosops Matschie, 1916 |
|
Marmosops incanus | (P.W. Lund, 1840) | oposulek szary | monotypowy | endemit Brazylii: wybrzeże od Sergipe do São Paulo, Minas Gerais; zakres wysokości: 0–800 m n.p.m. | DC: 10–19,4 cm DO: 14–24 cm MC: 20–140 g |
LC |
| Marmosops paulensis | (Tate, 1931) | oposulek parański | monotypowy | endemit Brazylii: Minas Gerais, Rio de Janeiro, São Paulo i Parana; zakres wysokości: powyżej 800 m n.p.m. | DC: 9,8–15,3 cm DO: 14,5–21 cm MC: 16–70 g |
LC | ||
| Marmosops caucae | (O. Thomas, 1900) | oposulek równikowy | monotypowy | wschodnia Panama (Darién, Andy w Kolumbii, południowo-zachodniej Wenezueli i Peru (na południe do Cuzco), zachodniej Brazylii (Amazonas i Acre) i północnej Boliwii (Pando); zakres wysokości: 65–2200 m n.p.m. | DC: 9,7–15,2 cm DO: 13,2–20 cm MC: 25–51 g |
LC | ||
| Marmosops soinii | Voss, Fleck & Jansa, 2019 | monotypowy | endemit Peru: międzyrzecze rzek Javari–Ukajali | DC: 10,6–13,6 cm DO: 14,5–18,5 cm MC: 33–54 g |
NE | |||
| Marmosops ocellatus | (Tate, 1931) | oposulek oczkowany | monotypowy | środkowa i wschodnia Boliwia (Santa Cruz) oraz południowo-zachodnia Brazylia (Mato Grosso i Mato Grosso do Sul) | DC: 10,4–14 cm DO: 14,6–18,6 cm MC: 23–51 g |
LC | ||
| Marmosops creightoni | Voss, Tarifa & Yensen, 2004 | oposulek górski | monotypowy | endemit Boliwii: La Paz (3 położone blisko siebie lokalizacje); zakres wysokości: 2000–3000 m n.p.m. | DC: 11,4–14 cm DO: 15–17,7 cm MC: 32–54 g |
DD | ||
|
Marmosops noctivagus | (von Tschudi, 1844) | oposulek białobrzuchy | monotypowy | Nizina Amazonki w południowej Kolumbii (Putumayo), wschodnim Ekwadorze, Peru, Boliwii i zachodniej Brazylii (na południe od rzeki Amazonka); zakres wysokości: 300–1500 m n.p.m. | DC: 11,8–16,3 cm DO: 15,4–20 cm MC: 35–85 g |
LC |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, VU – gatunek narażony, CR – gatunek krytycznie zagrożony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Kladogram wedle Silva-Neto et al., 2024[12]
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b P. Matschie. Bemerkungen über die Gattung Didelphis L. „Sitzungsberichte der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin”. 1916, s. 267, 1916. (niem.).
- ↑ a b J.F. Díaz‐Nieto, S.A. Jansa & R.S. Voss. DNA sequencing reveals unexpected Recent diversity and an ancient dichotomy in the American marsupial genus Marmosops (Didelphidae: Thylamyini). „Zoological Journal of the Linnean Society”. 176 (4), 2016. DOI: 10.1111/zoj.12343. (ang.).
- ↑ a b W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 3–4. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 54–56. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ a b c d e D. Astúa: Family Didelphidae (Opossums). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 181–186. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Marmosops. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-22].
- ↑ a b c d Lynx Nature Books (A. Monadjem (przedmowa) & C.J. Burgin (wstęp)): All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 39–41. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ Edmund C. Jaeger, Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 175, OCLC 11069271 (ang.).
- ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
- ↑ C. Ferreira, A.C. Mendes-Oliveira, L.G. de L. Silva & R.V. Rossi. Taxonomic review of the slender mouse opossums of the „Parvidens” group from Brazil (Didelphimorphia: Didelphidae: Marmosops), with description of a new species. „Zootaxa”. 4890 (2), s. 208, 2020. DOI: 10.11646/zootaxa.4890.2.3. (ang.).
- ↑ Taxonomy: Marmosops – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-11-19]. (ang.).
- ↑ Francisco das Chagas Silva-Neto, Silvia E. Pavan, Diego Astúa, Evolution, divergence, and convergence in the mandibles of opossums (Didelphidae, Didelphimorphia), „Current Zoology”, 70 (4), 2024, s. 488–504, DOI: 10.1093/cz/zoad027 (ang.).