Order Gwiazdy Jerzego Czarnego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Order Gwiazdy Karadziordzia)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Order Gwiazdy Jerzego Czarnego
Orden Karađorđeve zvezde
Baretka
Baretka orderu cywilnego
Baretka
Baretka orderu za czyny bojowe
Ustanowiono 1 stycznia 1904

Order Gwiazdy Jerzego Czarnego (również: Order Gwiazdy Karadziordzia[1] lub Order Gwiazdy Karadżordża[2], serb.-chorw. Orden Karađorđeve zvezde) – odznaczenie państwowe Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców nadawane w latach 1904–1929, a następnie Królestwa Jugosławii (do 1945), obecnie order domowy dynastii Karadziordziewić.

Historia i organizacja[edytuj | edytuj kod]

Po morderstwie króla Aleksandra Obrenowicia, ostatniego ze swej dynastii, tron przejął w 1903 r. Piotr I Karadziordziewić, który z obrenowiciowskich odznaczeń przejął tylko Order św. Łazarza, Order Białego Orła i Order św. Sawy, nie potwierdzając związanych z tradycją rodzinną obalonej dynastii orderów Miłosza Wielkiego, Takowa i Natalii. Zamiast nich wprowadzono rok później, z datą ustanowienia 1 stycznia 1904 r. Order Gwiazdy Jerzego Czarnego, nawiązujący swą nazwą do czynów przodka nowej dynastii, Jerzego Czarnego Petrowicia. Order zajął po św. Łazarzu drugie miejsce w precedencji orderów serbskich i zachował je także później w czasach Królestwa SHS i Jugosławii.

Order był nadawany za „wybitne zasługi cywilne i wojskowe” i początkowo przeznaczony tylko dla poddanych serbskich, po zmianie statutów w roku 1906 udostępniono go również cudzoziemcom.

Order był podzielony na cztery klasy cywilne:

  • Wielka Wstęga Orderu Gwiazdy Jerzego Czarnego,
  • Wielki Oficer Orderu Gwiazdy Jerzego Czarnego,
  • Komandor Orderu Gwiazdy Jerzego Czarnego,
  • Kawaler Orderu Gwiazdy Jerzego Czarnego,

oraz dwie klasy wojskowe (z mieczami), za czyny bojowe:

  • Krzyż Złoty Orderu Żołnierskiego Gwiazdy Jerzego Czarnego,
  • Krzyż Srebrny Orderu Żołnierskiego Gwiazdy Jerzego Czarnego[2].

Książęta krwi królewskiej otrzymywali Wielki Krzyż przy chrzcie, ale nosić go mogli dopiero od 18 roku życia. W czasie wojen bałkańskich dodano klasę wojskową z mieczami (sa mačevima).

Odznaczenie (trójklasowe) o identycznej nazwie i podobnym wyglądzie nadaje obecnie Republika Serbska (zob. Order Gwiazdy Jerzego Czarnego).

Wygląd insygniów[edytuj | edytuj kod]

Wbrew swej nazwie order bynajmniej nie miał formy gwiazdy: oznaka to tzw. krzyż Ruperta, a więc krzyż równoramienny, zbudowany na łukach, z rozszerzonymi zakończeniami zaokrąglonych ramion, emaliowany na biało, ze złotymi promieniami między ramionami. W medalionie awersu znajduje się biały krzyż serbski w czerwonym polu, otoczony napisem Зa Веру и Cвoбoду – 1904 (Za wiarę i wolność – 1904). Na medalionie rewersu orderu znajduje się biały dwugłowy orzeł serbski, otoczony napisem Пeтap I – 1904. Order cywilny noszono na czerwonej wstążce z obustronną białą bordiurą, klasę wojskową na czerwonej wstążce bez bordiury. Zawieszką była złota korona królewska. Gwiazda I i II klasy była srebrna, ośmiopromienna, z nałożoną na nią oznaką orderu.

Odznaczeni Wielkim Krzyżem z mieczami (lista niepełna)[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Gwiazdy Jerzego Czarnego.
1914–1918
1941–1945

Przypisy

  1. Stanisław Łoza, Stanisław Bieńkowski: Ordery i odznaczenia krajowe i zagraniczne. Co wiedzieć o nich należy. Główna Księgarnia Wojskowa, 1928, s. 52
  2. 2,0 2,1 Wiesław Bończa-Tomaszewski: Kodeks orderowy. Przepisy obowiązujące posiadaczy orderów, odznaczeń, medali i odznak. Warszawa-Kraków: Główna Księgarnia Wojskowa, Drukarnia Narodowa, 1939, s. 614.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Arnhard Graf Klenau, Europäische Orden ab 1700, München 1978