Order Wojskowy Świętego Henryka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Order Wojskowy św. Henryka)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Order Wojskowy św. Henryka
Militär-Sankt-Heinrichs-Orden
Awers
Awers i rewers Krzyża Kawalerskiego
Gwiazda
Gwiazda i oznaka Krzyża Wielkiego
Baretka
Baretka
Ustanowiono 7 listopada 1736
Wycofano 11 sierpnia 1919
Dewiza VIRTUTI IN BELLO
(męstwu na wojnie)
Powyżej Order Korony Rucianej
Poniżej Order Zasługi Cywilnej

Królewski Saski Order Wojskowy św. Henryka (niem. Königlich Sächsischer Militär St.Heinrichsorden) – latach 1736-1919 najwyższe odznaczenie wojskowe Królestwa Saksonii, najstarszy i od 1807 drugi order w saskiej kolejności starszeństwa po Orderze Korony Rucianej, a przed powstałym w 1815 Orderem Zasługi Cywilnej[1][2][3]. Obecnie istnieje jako order domowy linii albertyńskiej królewskiej dynastii Wettynów[4].

Historia[edytuj]

Order ustanowiony został 7 listopada 1736 na zamku Hubertusburg przez króla Polski i elektora Saksonii Augusta III w dzień jego 40. urodzin i ku czci cesarza św. Henryka II, ostatniego władcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego z dynastii saskiej. Przeznaczony był wyłącznie dla oficerów za niezwykłą waleczność na polu walki[3] lub za 50 lat wiernej służby. O pierwszych nadaniach nic nie wiadomo, nie było ich zapewne wiele, gdyż order popadł niejako w letarg aż do roku 1768, gdy został odnowiony przez następcę Augusta, regenta Ksawerego Wettyna[5].

Do 7 października 1807 nadawany był w jednej klasie, później w trzech klasach:

  • Krzyż Wielki (Großkreuz),
  • Komandor (Commandeur),
  • Kawaler (Ritter)[2].

23 grudnia 1829 roku order został ponownie odnowiony przez króla Saksonii Antoniego, który nadał mu nowe statuty i zmienił wygląd insygniów. Order otrzymał cztery klasy:

  • I klasa – Krzyż Wielki (dla generałów lejtnantów dowodzących korpusami),
  • II klasa – Komador I Klasy (dla generałów lejtnantów i generałów-majorów dowodzących brygadami w polu),
  • III klasa – Komador II Klasy (dla oficerów sztabowych),
  • IV klasa – Kawaler[2].

17 marca 1796 dodano jako V klasę, połączony z orderem:

  • Medal Zasługi Wojskowej (złoty lub srebrny – dla podoficerów i szeregowych)[2][1].

Liczba żyjących odznaczonych Krzyżem Wielkim (nie licząc aktualnie panującego króla jako wielkiego mistrza) była zawsze bardzo mała, np. w 1828 – sześciu[6], w 1837 – pięciu[7], w 1847 –żadnego[8], w 1857 – dwóch[9], w 1866 – jeden[10], w 1877 w spisie odznaczeń żadnych odznaczonych w żadnej klasie nie wymieniono[11].

Nie nadawany od 1918 jako odznaczenie państwowe i ostatecznie zniesiony 11 sierpnia 1919[12], przetrwał do 2012 jako order domowy[4], a do dzisiaj zarejestrowany związek historyczny w RFN[13].

Insygnia[edytuj]

Krzyż orderu (różnej wielkości w różnych klasach) to złoty krzyż maltański z białymi brzegami, z podobizną św. Henryka w medalionie środkowym awersu, otoczoną napisem Fridericus Augustus D.G. Rex Saxoniae instauravit, i z saskim Herbem Rucianym w medalionie rewersu otoczonym dewizą orderu VIRTUTI IN BELLO (Męstwu na Wojnie). Między ramionami krzyża znajdują się zielone wianki ruciane. Ośmiopromienna złota gwiazda I i II klasy nosi na sobie awers krzyża otoczony dewizą orderu. Order noszony był na niebieskiej wstędze z żółtymi paskami po bokach, przy I klasie z prawego ramienia na lewy bok. Odznaki wszystkich klas zawieszone były na złotej koronie królewskiej.

Z orderem związany był dwuklasowy (złoty i srebrny) Medal Zasług Wojskowych (Militärverdienstmedaille) dla podoficerów i żołnierzy, ustanowiony w roku 1793 przez elektora Fryderyka Augusta I i noszony na wstążce orderu św. Henryka.

Wielcy Mistrzowie[edytuj]

Odznaczeni[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Wojskowym św. Henryka (Saksonia).

Przypisy

  1. a b Wiesław Bończa-Tomaszewski: Kodeks orderowy. Przepisy obowiązujące posiadaczy orderów, odznaczeń, medali i odznak. Warszawa-Kraków: 1939, s. 456
  2. a b c d Maximilian Gritzner: Handbuch der Ritter- und Verdienstorden aller Kulturstaaten der Welt. Lipsk: 1893, s. 438-441
  3. a b Robert Werlich: Orders and Decorations of all Nations. Waszyngton: 1963, s. 136-137
  4. a b Dynastic orders. W: Register of orders of chivalry. Report of the International Commission for Orders of Chivalry (2002) [on-line]. en. [dostęp 2016-05-24].
  5. Gustav Adolph Ackermann: Ordensbuch sämmtlicher in Europa blühender und erloschener Orden und Ehrenzeichen. Annaberg: 1855, s. 45-46
  6. Königlich Sächsischer Hof-, Civil- und Militär-Staat. Drezno: 1828, s. 55-73
  7. Königlich Sächsischer Hof-, Civil- und Militär-Staat. Drezno: 1837, s. 45-53
  8. Königlich Sächsischer Hof-, Civil- und Militär-Staat. Drezno: 1847, s. 5-7
  9. Königlich Sächsischer Hof-, Civil- und Militär-Staat. Drezno: 1857, s. 5-15
  10. Königlich Sächsischer Hof-, Civil- und Militär-Staat. Drezno: 1866, s. 5-14
  11. Königlich Sächsischer Hof-, Civil- und Militär-Staat. Drezno: 1877, s. 3-5
  12. Konstytucja weimarska z z 11 sierpnia 1919 w artykule 109 pkt 4 i 5 znosiła możliwość nadawania orderów i odznaczeń przez państwo niemieckie, a jednocześnie zabraniała obywatelom Niemiec przyjmowania jakichkolwiek tytułów i orderów obcych rządów (patrz: Die Verfassung des Deutschen Reichs („Weimarer Reichsverfassung”) vom 11. August 1919).
  13. St.-Heinrichs-Orden (niem.). st-heinrichs-orden.von-sachsen.eu. [dostęp 2016-06-13].