Orzyny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Orzyny
wieś
Ilustracja
Dawne czworaki
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat szczycieński
Gmina Dźwierzuty
Strefa numeracyjna 89
Kod pocztowy 12-120
Tablice rejestracyjne NSZ
SIMC 0473388
Położenie na mapie gminy Dźwierzuty
Mapa lokalizacyjna gminy Dźwierzuty
Orzyny
Orzyny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Orzyny
Orzyny
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Orzyny
Orzyny
Położenie na mapie powiatu szczycieńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu szczycieńskiego
Orzyny
Orzyny
Ziemia53°40′37″N 21°03′54″E/53,676944 21,065000

Orzyny (niem. Erben, w jęz. pot. Orżyny) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie szczycieńskim, w gminie Dźwierzuty, wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 600. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. Oficjalnie miejscowość nazywa się "Orzyny", jednakże wśród mieszkańców funkcjonuje nazwa "Orżyny". Nawet w nowo wydawanych mapach i publikacjach można spotkać nazwę "Orżyny", a formy Orzyny praktycznie nie spotyka się. Obok miejscowości znajdują się jeziora Arwiny oraz Łęsk. Obecnie w języku potocznym nazwa "Orzyny" praktycznie nie funkcjonuje, nawet na drogowskazie przy wjeździe do wsi jest napisane "Orżyny". W dowodach osobistych, aktach urodzenia, ślubu, zgonu i innych dokumentach urzędowych mieszkańcy mają także wpisane "Orżyny".

W miejscowości znajdują się m.in. sklepy spożywcze, sklep przemysłowy, nowoczesna centrala telefoniczna Orange Polska, Szkoła Podstawowa oraz Biblioteka.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dawny duży majątek szlachecki, stanowiący część rozległych dóbr rycerskich Rańska. Do połowy XV w. wieś należała do rodziny Küchmeister von Sternberg. Na początku XVIII w. majątek został podzielony na kilka mniejszych, w tym wydzielono samodzielne dobra w Orzynach. W wieku XIX dobra ziemskie w Orzynach powiększone zostały o trzy folwarki. Na początku XX w. wśród właścicieli wymieniany jest m.in. baron von Paleske i hrabina von Mirbach z Sorkwit. W 1912 r. majątek liczący ponad 1000 ha nabył Fritz Wilke ze Słupska. W 1917 dobra ziemskie przeszły w posiadanie Rudolfa Wilke. W tym czasie wybudowany został pałac, położony nad brzegiem jeziora. W roku 1930 majątek został rozparcelowany, a w południowej części folwarku wybudowano kochówki.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Dwukondygnacyjny pałac, wzniesiony na początku XX w., z tarasem i ryzalitowym halle na osi.
  • Fragmenty dawnego parku dworskiego.
  • Wiejskie domy pochodzące z początków XX w.
  • Czworaki (obecnie sklep)
  • Szkoła, murowana z czerwonej cegły, składająca się z parterowego budynku z końca XIX w. i połączonego z nim piętrowego budynku z lat 30. XX w.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mieczysław Orłowicz: "Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii. Na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba", Olsztyn, Agencja Wydawnicza "Remix", 1991, 301, ​ISBN 83-900155-0-1​ (str. 182)
  • Iwona Liżewska, Wiktor Knercer: Przewodnik po historii i zabytkach Ziemi Szczycieńskiej. Olsztyn, Agencja Wydawnicza "Remix" s.c., 1998, 171 str., ​ISBN 83-87031-13-5