Osiek (powiat łowicki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Osiek
Państwo  Polska
Województwo łódzkie
Powiat łowicki
Gmina Kocierzew Południowy
Liczba ludności (2011) 321[1]
Strefa numeracyjna (+48) 46
Kod pocztowy 99-414
Tablice rejestracyjne ELC
SIMC 0729238
Położenie na mapie gminy Kociewierz Południowy
Mapa lokalizacyjna gminy Kociewierz Południowy
Osiek
Osiek
Położenie na mapie powiatu łowickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu łowickiego
Osiek
Osiek
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Osiek
Osiek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Osiek
Osiek
Ziemia52°14′37,8240″N 19°57′56,7000″E/52,243840 19,965750

Osiekwieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie łowickim, w gminie Kocierzew Południowy.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Osiek oznaczała w języku staropolskim[2] zasiekę, czyli leśne umocnienie lub warownię w lesie utworzoną z nagromadzonych i zespojonych ze sobą ściętych (zsieczonych) pni drzewnych, której zadaniem była ochrona leśnego osiedla lub wyznaczonej granicy. Często w pobliżu umocnień tych mieszkali strzegący ich ludzie, którzy według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego mieli dać początek osadom noszącym tę nazwę. W spisanych po łacinie dokumentach historycznych spotykane są różne formy nazwy Oschyek, Oszyek[3][2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Według Liber beneficiorum Jana Łaskiego wieś osadzona została na prawie niemieckim[3]. Udokumentowana lokacja miejscowości miała miejsce w 1443 roku[4]. Była wsią kościelną, lecz nie płaciła dziesięciny. Sołtys płacił rocznie 18 groszy plebanowi w Kocierzewie, a inni mieszkańcy po korcu owsa za kolędę[3].

Osiek był wsią duchowną położoną w drugiej połowie XVI wieku w powiecie gąbińskim ziemi gostynińskiej województwa rawskiego[5]. Była wsią klucza łowickiego arcybiskupów gnieźnieńskich[6].

W 1768 roku wieś Osiek została przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego wyłączona z domeny arcybiskupiej, który nadał ją na prawach dzierżawy emfiteutycznej (na 50 lat z prawem dziedziczenia i przedłużania) swojemu nadwornemu malarzowi oraz przyjacielowi Marcello Bacciarellemu. Sławny malarz na stałe mieszkał w tzw. pałacyku Baciarellego w Warszawie pojawiając się okazjonalnie w miejscowości, ale dzierżawę ponownie odnowił na krótko przed śmiercią w roku 1818. We wsi powstał dwór, który na dekady stał się własnością oraz gniazdem rodowym Bacciarellich po uzyskaniu uchwałą sejmu przez nestora rodu w 1771 r. polskiego szlachectwa wraz z herbem Bacciarelli[4].

W Osieku administrował młodszy syn sławnego malarza Franciszek Bacciarelli (1764–1842), który po ukończeniu Szkoły Rycerskiej, uczestnictwie w insurekcji kościuszkowskiej oraz ostatecznym upadku Rzeczypospolitej Obojga Narodów przeniósł się do wsi na stałe[4]. Tutaj ze związku z ormiańską szlachcianką Gertrudą Asłanowicz urodziło się im pięciu synów Marceli, Karol, Józef, Teodor oraz Tadeusz[4]. Gospodarstwem w Osieku administrował drugi syn Karol Bacciarelli (1795–1875), który zmarł bezpotomnie. Majątek przejął trzeci brat Józef Bacciarelli (1797–1875), który wraz z synem Aleksandrem doprowadzili Osiek do rozkwitu[4]. Zakupili bądź wydzierżawili okoliczne majątki: Boczki, Różyce, Koszajec, Pilchowo, Bitkowice oraz Wilczkowo, a w samym Osieku wybudowali mały, lokalny browar[4].

Aleksander Bacciarelli (1832–1911) był jednym ze współzałożycieli Towarzystwa Rolniczego. W 1863 roku brał czynny udział w powstaniu styczniowym jako delegat Rządu Narodowego na okręg łowicki. W osieckim dworze Baciarellego stacjonowali powstańcy po potyczce pod wsią Skowroda jaka miała miejsce 25 lipca 1863 roku. Po upadku powstania Aleksander szykanowany przez władze rosyjskie został zmuszony do sprzedania dworu w 1880 roku i przeniesienia się w Grójeckie. Majątek po Baciarellim zakupił sędzia z Łowicza p. Kakietko, który odsprzedał go p. Szaniawskiemu[4].

Miejscowość jako wieś i folwark leżący w powiecie łowickim w gminie Jeziorko pod koniec XIX wieku wymienia Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. W 1827 roku we wsi było 39 domów oraz 286 mieszkańców, a w 1886 roku 52 domy, w których mieszkało 387 mieszkańców oraz 6 mieszkańców mieszkało w dworze. Miejscowa ludność zajmowała się rolnictwem oraz produkcją wyrobów wełnianych[3].

Według spisu z 1877 roku folwark liczył 278 morg z czego 255 morg gruntów ornych, 10 morg łąk, 1 morgę wody, 2 morgi lasu, 10 morg nieużytków. Na jego terenie znajdowało się 10 budynków z drzewa. Rolnicy stosowali płodozmian 9-polowy[3].

W 1877 roku folwark został wykupiony z terenu księstwa łowickiego. W 1886 do włościan należały 1003 morgi ziemi użytkowej oraz 62 morgi nieużytków[3].

W czasie I wojny światowej w pobliżu miejscowości przebiegał front rosyjsko-niemiecki, który zatrzymał się na trzy tygodnie na zachód od Osieku. W okolicy wsi pochowani zostali zabici obu stron. W okresie międzywojennym właścicielką dworu osińskiego była Janina Grabińska. W czasie Kampanii wrześniowej w okolicy zostały okrążone i rozbite oddziały Armii „Pomorze”. W czasie okupacji działała tu Armia Krajowa[4].

W okresie powojennym w dworze osieckim istniała komenda Milicji Obywatelskiej, Urząd Gminy, szkoła, poczta, spółdzielnia produkcyjna, ośrodek maszynowy, a także wykorzystywany był jako mieszkania. W 1982 potomkowie Bacciarellich odkupili dwór od Państwowego Funduszu Ziemi i rozpoczęli przywracanie mu pierwotnego charakteru[4].

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa skierniewickiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[7] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • zespół dworski, XVIII, XX:
    • dwór, drewniany, nr rej.: 470 z 1.12.1977
    • park, nr rej.: 546 z 26.07.1980

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ludność w miejscowościach statystycznych według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2017-07-03].
  2. a b Praca zbiorowa 1969 ↓.
  3. a b c d e f Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. VII, hasło „Osiek”. nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1886. s. 626. [dostęp 2018-04-24].
  4. a b c d e f g h i Bacciarelli 1995 ↓.
  5. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.
  6. Jerzy Topolski, Rozwój latyfundium arcybiskupstwa gnieźnieńskiego od XVI do XVIII w., Poznań 1955, s. 38.
  7. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 17 września 2008].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa: Słownik staropolski, „Osiadły – Ówdzie”, tom V, zeszyt 9 (33). Wrocław: Polska Akademia Nauk, 1969, s. 646.
  • Aleksander Bacciarelli. Dwór Bacciarellich w Osieku koło Łowicza. „Mazowieckie Studia Humanistyczne 1/1”, s. 121–128, 1995. Łowicz: Mazowiecka Wyższa Szkoła Humanistyczno-Pedagogiczna w Łowiczu. ISSN 1234-5075. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]