Osoba niedostosowana społecznie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Niedostosowanie społeczne – według Ottona Lipkowskiego, "to zaburzenie charakterologiczne o niejednolitych objawach, spowodowane niekorzystnymi zewnętrznymi lub wewnętrznymi warunkami rozwoju, a wyrażające się wzmożonymi i długotrwałymi trudnościami w dostosowaniu się do normalnych warunków społecznych i w realizacji zadań życiowych danej jednostki"[1]. Termin został wprowadzony w polski dyskurs przez Marię Grzegorzewską[2].

W przypadku Czapówa i Jadlewskiego, zachowania związane z niedostosowaniem społecznym obejmują:

  1. Manifestacje, polegające na czynnościach sprzecznych z normami strzegącymi interesów społeczeństwa oraz tych systemów społecznych i instytucji, które warunkują istnienie kultury (przejawy różnych odmian wykolejenia społecznego-antagonistyczno-destruktywne zachowania)
  2. Stany osobowości, stanowiące podłoże zaburzeń w zachowaniu zgodnym z tymi normami (stany osobowości, które stanowią źródło przejawów wykolejenia)
  3. Przyczyny tych zaburzeń (przyczyny wytworzenia się wymienionych stanów osobowości oraz przejawów wykolejenia).

Definicja[edytuj | edytuj kod]

Osoba niedostosowana społecznie, inaczej nieprzystosowanie społeczne (z psychologicznego punktu widzenia są to dwie różne rzeczy)– jednostka, która w sposób trwały nie spełnia norm współżycia społecznego. Stan niedostosowania społecznego najczęściej wynika z:

  1. internalizacji negatywnych norm wyniesionych ze środowiska rodzinnego (naśladownictwo), niewłaściwa atmosfera życia rodzinnego,
  2. uczenie się niewłaściwych reakcji i utrwalanie ich poprzez zły system wzmocnień (kary i nagrody)[3],
  3. niedostosowanie staje się sposobem na minimalizację frustracji, redukcję napięcia wewnętrznego[4], wynikającej z niespełniania oczekiwań społecznych i prawidłowego pełnienia przypisanych ról społecznych.

Dodatkowo pojęcie nieprzystosowania społecznego rozpatruje się w dwóch ujęciach:

  1. makrospołecznych – analizujący powstawanie zjawiska w wyniku uprzemysłowienia, urbanizacji, sytuacji ekonomicznej, miejsca zamieszkania i wielu innych czynników zewnętrznych.
  2. mikrospołecznych – wynikających głównie z środowiska rodzinnego, w jakim żyje jednostka, grup rówieśniczych w jakich uczestniczy oraz środowiska zawodowego[5].

Problemy definicyjne[edytuj | edytuj kod]

Istnieją liczne problemy definicyjne, szczególnie w definicjach dotyczących kwestii społecznych. W przypadku tej definicji trudnością jest znalezienie złotego środka pomiędzy osobą, która jedynie ma problemy z współżyciem społecznym – jednak są one przejawem sytuacji życiowych (np. przeżywanie żałoby) od sytuacji, kiedy osoba nosi cechy niedostosowanej społecznie.

Przejawy niedostosowania społecznego[edytuj | edytuj kod]

Różni autorzy przedstawiają różnorodną typologię zachowań charakterystycznych, szczególnie dla młodzieży, w przypadku niedostosowania społecznego, wśród nich wymienić należy:

  • notoryczne kłamstwa
  • wagary
  • alkoholizowanie się
  • ucieczki z domów
  • kradzieże
  • niekonwencjonalne zachowania seksualne
  • rozmaite formy agresji antyspołecznej, łącznie z autoagresją.
  • werbalną agresję (wulgarność)
  • lenistwo szkolne
  • lękliwość
  • nieprzestrzeganie wewnętrznych zarządzeń i przepisów, np. szkoły
  • zaburzenia koncentracji uwagi
  • konflikty z nauczycielami lub wzmożone konflikty z rówieśnikami.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  1. Pytka L., Skala nieprzystosowania społecznego. Podręcznik, COM, Warszawa 1984
  2. Pytka L., Zacharuk T., Zaburzenia przystosowania społecznego dzieci i młodzieży. Aspekty diagnostyczne i terapeutyczne, WSRP, Siedlce 1995
  3. Pilch T., Lepalczyk I., Pedagogika społeczna, Wyd. Żak, Warszawa 1995, ​ISBN 83-86770-09-0
  4. Górski S., Metodyka resocjalizacji, IWZZ, Warszawa 1985
  5. Jundził E., Potrzeby psychiczne dzieci i młodzieży, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2002
  6. Łobocki M., Trudności wychowawcze w szkole, WsiP, Warszawa 1989
  7. Pospiszyl K., Żabczyńska E.: Psychologia dziecka niedostosowanego społecznie, PWN, Warszawa 1985
  8. Pytka L., Pedagogika resocjalizacyjna, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2000
  9. Znaczenie problemu niedostosowania społecznego dla praktyki pedagogicznej

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pojęcie „niedostosowanie społeczne” w literaturze
  2. M. Grzegorzewska, „ Pedagogika specjalna – skrypt wykładów”, Warszawa 1959.
  3. Pytka L., Zacharuk T., Wielowymarowa geneza zaburzeń przystosowania społecznego [w:] Pedagogika Społecza, pod red. Pilch T., Lepalczyk I., wyd. ŻAK, 1995, s. 399.
  4. Pytka L., Zacharuk T., Wielowymarowa geneza zaburzeń przystosowania społecznego [w:] Pedagogika Społecza, pod red. Pilch T., Lepalczyk I., wyd. ŻAK, 1995, s. 401.
  5. Tamże, s. 397.