Ospa wietrzna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ospa wietrzna
varicella
Dziecko chore na ospę wietrzną
Dziecko chore na ospę wietrzną
ICD-10 B01
Ospa wietrzna (varicella)
B01.0 Zapalenie opon mózgowych w ospie wietrznej (G02.2*)
B01.1 Zapalenie mózgu w ospie wietrznej (G05.1*)
B01.2 Zapalenie płuc w ospie wietrznej (J17.1*)
B01.8 Ospa wietrzna z innymi powikłaniami
B01.9 Ospa wietrzna bez powikłań

Ospa wietrzna (łac. varicella) – choroba zakaźna wieku dziecięcego spowodowana przez pierwotne zakażeniem wirusem ospy wietrznej i półpaśca (VZV), charakteryzująca się znaczną zaraźliwością. Postać nawrotowa zakażenia to półpasiec. Nie należy mylić tej choroby z czarną ospą.

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Ospa wietrzna występuje endemicznie na całym świecie. Rocznie notuje się około 60 milionów zachorowań, w Polsce około 100 000-200 000 rocznie, choć rzeczywista liczba może sięgać 400 000 rocznie. Największa ilość zachorowań występuje do piętnastego roku życia. W klimacie umiarkowanym występuje sezonowość zachorowań i szczyt występuje w okresie zimowym[1].

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Ospa wietrzna spowodowana jest herpeswirusem VZV (Varicellae Zoster Virus), wywołującym ogólne zakażenie organizmu, a jej przechorowanie zwykle daje odporność. Po przechorowaniu ospy wietrznej wirus przyjmuje postać latentną (ukrytą) w czuciowych (grzbietowych) zwojach nerwów rdzeniowych i czaszkowych, w których pozostaje w formie uśpionej do końca życia. W warunkach obniżonej odporności organizmu może dojść do reaktywacji wirusa i rozwoju półpaśca[1].

Patogeneza[edytuj | edytuj kod]

Jedynym rezerwuarem i źródłem wirusa jest człowiek. Do zakażenia dochodzi na drodze kropelkowej lub poprzez bezpośredni kontakt. Możliwe jest zakażenie przez łożysko. Okres wylęgania wirusa wynosi 10-21 dni, średnio 14 dni. Zakaźność dla otoczenia pojawia się po upływie od 24 do 48 godzin od zakażenia i trwa do przyschnięcia pęcherzyków (średnio 7 dni)[1].

Wirus wnika poprzez błonę śluzową górnych dróg oddechowych. Po 3-4 dniach dochodzi do namnażania wirusa i jego przenikania do krwi jako wiremia pierwotna. Następnie po 10-21 dniach od zakażenia dochodzi do namnażania wirusa w układzie siateczkowo-źródbłonkowym i wtórnej wiremii, podczas której dochodzi do zajęcia skóry i błon śluzowych z charakterystycznymi dla chorobami wykwitami[1].

U osób z obniżoną odpornością wiremia może trwać dłużej, co skutkuje przedłużoną zakaźnością i może prowadzić do zajęcia narządów, w tym zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, płuc, wątroby, serca i nerek. W efekcie może dojść do groźnych powikłań narządowych[1].

Po zakażeniu pierwotnym wirus pozostaje w postaci latentnej w komórkach zwojowych korzeni nerwowych do końca życia osobniczego. W warunkach obniżonej odporności może dojść na nawrotu zakażenia pod postacią półpaśca, zwykle ograniczonego do jednego dermatonu unerwianego prze zwój zawierającego latentnego wirusa. Chorzy na półpaśca mogą być źródłem zakażenia dla osób podatnych na wirusa wywołując u nich ospę wietrzną, ale nie półpasiec, który zawsze jest formą nawrotową (wtórną) zakażenia[1].

Objawy i przebieg[edytuj | edytuj kod]

Krosta ospy wietrznej
Osoba chora na ospę wietrzną
31-letni mężczyzna z ospą wietrzną

Początkowo choroba objawia się gorączką od 37-40 °C, bólem głowy i ogólnym pogorszeniem samopoczucia. Są to objawy wstępne (prodromalne). Następnie na skórze pojawiają się wykwity skórne, które charakteryzują się przekształcaniem się w trakcie choroby; kolejno pojawia się:

  1. mała, czerwona plamka, która zmienia się w
  2. grudkę, a ta w
  3. pęcherzyk wypełniony przejrzystym płynem, który mętnieje, tworząc
  4. krostę, która zasychając zmienia się w
  5. strup, odpadający od powierzchni skóry po kilku dniach.

Ewolucja ta trwa około 6 dni. Wystąpieniu wysypki często towarzyszy nasilony świąd. Wykwity pojawiają się przeważnie w 2-3 rzutach, dlatego bardzo często można zaobserwować je jednocześnie w różnych stadiach rozwoju (tzw. "obraz gwiaździstego nieba"). Najwięcej wykwitów występuje na tułowiu, a nieco mniej na twarzy i głowie oraz kończynach. Bardzo rzadko zajęte są dłonie i stopy. Zdarzają się również nieliczne wykwity na błonie śluzowej jamy ustnej, zwłaszcza podniebienia twardego i policzków.

Powikłaniem zmian skórnych może być zliszajcowacenie (wtórne zakażenie) z wytworzeniem małych bliznek.

Najczęściej choroba przebiega łagodnie (niekiedy skąpo- lub bezobjawowo) u osób dorosłych przebieg jest zwykle cięższy. U osób z upośledzeniem odporności, szczególnie dzieci, ciężki przebieg może kończyć się śmiercią.

Sama ospa charakteryzuje się wyżej wspomnianą, charakterystyczną wysypką na całym ciele, natomiast droga wysypywania podczas przechodzenia półpaśca zależna jest od drogi, którą biegnie nerw - czyli z reguły wysypka występuje po jednej stronie ciała w ściśle określonym miejscu z reguły tylko w okolicach klatki piersiowej (stąd nazwa - półpasiec).

Powikłania[edytuj | edytuj kod]

Rzadko

  • Ospa wietrzna może powodować zgon dziecka, jeżeli u matki choroba rozwinęła się w okresie od 5. dnia przed porodem do 2. dnia po porodzie

Wady wrodzone[edytuj | edytuj kod]

W przypadku ekspozycji matki w ciąży, która nie przechodziła ospy na wirus varicella-zoster może dojść do różnych powikłań u dziecka:

Profilaktyka[edytuj | edytuj kod]

Izolacja osób wrażliwych na zakażenie (trudne i niepraktyczne).

W niektórych krajach dostępne są szczepienia ochronne przeciw ospie wietrznej (w tym w Polsce). Twórcą szczepionki jest Maurice Hilleman.

Osobom kontaktującym się z osobą chorą, obarczonych dużym ryzykiem ciężkich bądź śmiertelnych powikłań podaje się surowicę (uodparnianie bierne).

Leczenie i zalecenia[edytuj | edytuj kod]

Leczenie objawowe:

  • podawaniu leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych (NIE stosuje się salicylanów (np. aspiryny) ze względu na możliwość wystąpienia zespołu Reye’a);
  • nie należy stosować pudrów i papek; w celu zmniejszenia świądu należy stosować miejscowo leki przeciwhistaminowe (np. Fenistil).

Leczenie przyczynowe:

  • u osób z zaburzeniami odporności, zwłaszcza u dorosłych, stosuje się acyklowir (lek przeciwwirusowy), który skraca czas trwania choroby i zapobiega powikłaniom.

Zalecenia:

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Pediatria. Podręcznik do Państwowego Egzaminu Lekarskiego i egzaminu specjalizacyjnego. Anna Dobrzańska, Józef Ryżko (red.). Wrocław: Urban&Partner, 2005, s. 720-721. ISBN 83-89581-25-6.
  • Junusz Cianciara, Jacek Juszczyk: Choroby zakaźne i pasożytnicze. Lublin: CZELEJ, 2007. ISBN 978-83-60608-34-0.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.