Osteoporoza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Osteoporoza
Osteoporosis
ICD-10 M80
Osteoporoza ze złamaniami patologicznymi
M80.0 Osteoporoza pomenopauzalna ze złamaniem patologicznym
M80.1 Osteoporoza po zabiegu usunięcia jajników ze złamaniem patologicznym
M80.2 Osteoporoza w następstwie unieruchomienia ze złamaniem patologicznym
M80.3 Osteoporoza w następstwie pooperacyjnego zespołu upośledzonego wchłaniania ze złamaniem patologicznym
M80.4 Osteoporoza polekowa ze złamaniem patologicznym
M80.5 Osteoporoza idiopatyczna ze złamaniem patologicznym
M80.8 Inne postacie osteoporozy ze złamaniem patologicznym
ICD-10 M81
Osteoporoza bez złamań patologicznych
M81.0 Osteoporoza pomenopauzalna
M81.1 Osteoporoza po zabiegu usunięcia jajników
M81.2 Osteoporoza w następstwie unieruchomienia
M81.3 Osteoporoza w następstwie pooperacyjnego zespołu upośledzonego wchłaniania
M81.4 Osteoporoza polekowa
M81.5 Osteoporoza idiopatyczna
M81.6 Zrzeszotnienie kości ograniczone (Lequesne’a)
M81.8 Inne postacie osteoporozy
M81.9 Osteoporoza, nieokreślona
ICD-10 M82
Osteoporoza w przebiegu chorób sklasyfikowanych gdzie indziej
M82.0 Osteoporoza w przebiegu szpiczaka mnogiego (C90.0)
M82.1 Osteoporoza w przebiegu chorób endokrynologicznych (E00-E34)
M82.8 Osteoporoza w przebiegu innych chorób sklasyfikowanych gdzie indziej

Osteoporoza (łac. osteoporosis, dawna nazwa zrzeszotnienie kości) – stan chorobowy charakteryzujący się postępującym ubytkiem masy kostnej, osłabieniem struktury przestrzennej kości oraz zwiększoną podatnością na złamania. Osteoporoza występuje najczęściej u kobiet po menopauzie (osteoporoza pomenopauzalna). Osteoporoza jest uogólnioną chorobą metaboliczną kości, charakteryzującą się niską masą kostną, upośledzoną mikroarchitekturą tkanki kostnej, a w konsekwencji zwiększoną jej łamliwością i podatnością na złamania.

Stanem zmniejszonej, w odniesieniu do norm dla płci i wieku, ale jeszcze nie osiągającej wartości patologicznych, gęstości kości jest osteopenia.

Podział osteoporozy[edytuj | edytuj kod]

  • miejscowa
  • uogólniona
    • pierwotna – częstość występowania około 80%
      • osteoporoza idiopatyczna: młodzieńcza/młodocianych, bardzo rzadko występująca u dorosłych
      • osteoporoza inwolucyjna (najczęstsza)
        • osteoporoza po menopauzalna (typ I osteoporozy) – prowadząca do niedoboru estrogenów w wyniku którego dochodzi do pobudzenia i nadmiernej aktywności osteoklastów, dominuje utrata kości gąbczastej, w mniejszym stopniu kości korowej.
        • osteoporoza w wieku podeszłym (typ II osteoporozy) – przyczyna jest niedobór wapnia związany z złym wchłanianiem z jelit i nerek, zmniejszenie poziomu witaminy D3, testosteronu, wzmożenie wydzielania parathormonu przez przytarczyce, ubytek kości dotyczy w równym stopniu kości gąbczastej jak i korowej.
    • wtórna – częstość występowania około 20% – choroby współistniejące (reumatoidalne zapalenie stawów, zaburzenia hormonalne, szpiczak, alkoholizm i choroby wątroby, częściowa resekcja żołądka, unieruchomienie oraz stosowanie leków np. kortykosteroidów)

Przyczyny i czynniki ryzyka osteoporozy[edytuj | edytuj kod]

Do przyczyn wystąpienia osteoporozy pierwotnej należą:

Czynniki ryzyka wystąpienia osteoporozy:

Spożycie kawy nie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju osteoporozy[8]. Osteoporoza występuje rzadziej u osób z nadwagą[9]. Bardzo ważną rolę odgrywają hormony, które działają ochronnie, a ich niedobór sprzyja rozwojowi choroby:

Objawy[edytuj | edytuj kod]

W początkowej fazie, choroba przebiega bezobjawowo.

Do najczęstszych objawów klinicznie jawnej osteoporozy należą:

  • bóle kości długich pod wpływem obciążenia;
  • obniżenie wzrostu (złamania kompresyjne kręgów) i ból kręgosłupa oraz powstanie nadmiernej kifozy piersiowej (garb starczy)[10]
  • złamania kości przy niewielkich urazach (szczególnie niebezpieczne są złamania szyjki kości udowej, ale często łamie się kość ramienna – bliższy odcinek i dalszy k. promieniowej).

Profilaktyka i leczenie[edytuj | edytuj kod]

Celem leczenia jest zapobieganie złamaniom kości, co osiąga się przez zwiększenie masy kostnej, zapobieganie jej ubytkowi i poprawę wewnętrznej struktury kości.

U osób zagrożonych wystąpieniem osteoporozy należy prowadzić profilaktykę. Polega ona na usunięciu lub minimalizacji czynników prowadzących do osteoporozy, a także uzupełnianie niedoborów żywieniowych wapnia, witaminy D oraz białka. Należy pamiętać o nasilającym osteoporozę wpływie unieruchomienia, dlatego zaleca się szczególnie przed menopauzą uprawianie sportu, aby wzmocnić kości i mięśnie odpowiadające za stabilizację postawy.

Badaniem służącym rozpoznaniu osteoporozy jest badanie densytometryczne kośćca, które określa gęstość mineralną kości (ang. Bone Mineral DensityBMD). Zwykle ocenia się BMD odcinków układu kostnego, które najczęściej ulegają złamaniom w przebiegu osteoporozy – szyjki kości udowej, odcinka lędźwiowego-krzyżowego kręgosłupa oraz dalszego odcinka kości promieniowej (to ostatnie niezalecane). Dane z badania densytometrycznego prezentowane są jako wskaźniki: T-Score (por. do gęstości kości osób młodych) i Z-Score (por. do osób w tym samym wieku). Zdjęcie RTG pokazuje tylko bardzo zaawansowaną osteoporozę i nie może być podstawą rozpoznania.

Leczenie osteoporozy zwykle rozpoczyna się jeśli T-Score jest równy lub przekracza -2,5 SD lub istnieją inne pozakostne czynniki ryzyka złamań np. skłonność do upadków.

Wykorzystuje się również w diagnostyce badania laboratoryjne poziomów m.in. wapnia, fosforu oraz biopsję kości.

Metody lecznicze dzielimy na pobudzanie osteoblastów (tworzenie tkanki kostnej) i hamowanie osteoklastów (hamowanie ubytku kości). Metody te są zwykle kompleksowe i często wymagają korekty. Przed wybraniem odpowiedniej strategii leczenia należy określić parametry metabolizmu tkanki kostnej i typ ubytku kości (przewaga ubytku kości lub zahamowania osteosyntezy).

Leki stosowane w leczeniu osteoporozy to:

  • Bisfosfoniany:
    • alendronian sodu
    • etydronian disodowy
    • klodronian disodowy
    • kwas ibandronowy
    • kwas zoledronowy
    • pamidronian disodowy
    • ryzedronian sodu
  • Preparaty wapnia zalecana wielkość spożycia wynosi 1200 mg/dziennie[11]
  • Preparaty witaminy D – dla osób powyżej 60 lat Międzynarodowa Fundacja Osteoporetyczna (ang. International Osteoporosis Foundation) zaleca poziom 25OHD w surowicy wynoszący 75 nmol/L (30 ng/ml) osiągnięty przez spożywanie 20 – 25 μg/dzień (800 – 1000 IU/dzień). Do czasu ogłoszenia tych zaleceń w 2010 efektywność wyższych dawek w zapobieganiu upadkom i złamaniom nie została oceniana w badaniach klinicznych. U osób: otyłych, z osteoporozą, o ograniczonej ekspozycji na słońce (obłożenie chorych, kalek), z zaburzeniami wchłaniania oraz u nie-Europejczyków może być koniecznym zwiększenie spożycia do 50 μg/dzień (2 000 IU/dzień). U tych zagrożonych osób Fundacja zaleca pomiar 25OHD w surowicy i powtórzenie pomiaru po 3 miesiącach suplementacji w celu sprawdzenia, czy stężenie witaminy D osiągnęło pożądany poziom. 2,5 μg (100 IU) dodanej witaminy D zwiększy poziom 25OHD w surowicy o około 2,5 nmol/L (1,0 ng/ml)[12].
  • Fluorki, obecnie rzadko stosowane ze względu na możliwość powstania zaburzeń mikroarchitektury kości
  • Kalcytonina
  • Raloksifen
  • Ranelinian strontu
  • Teryparatyd czyli rhPTH (1–34); rozważa się zastosowanie parathormonu (PTH 1–84) lub innych jego fragmentów

Fizjoterapia[edytuj | edytuj kod]

  • zapobieganie bólowi: ostrożny masaż, masaż podwodny, fango, elektroterapia, ćwiczenia czynne w odciążeniu
  • budowa siły mięśniowej: ostrożne ćwiczenia oporowe, krótkie napięcia, pozycja stabilna, kręgosłup najlepiej w pozycji poziomej
  • postawa i ruchomość w stawach: ćwiczenia mięśni posturalnych, nauka prawidłowej postawy

Wertebroplastyka przezskórna[edytuj | edytuj kod]

Wertebroplastyka to nowoczesna metoda leczenia złamań kompresyjnych kręgosłupa powstałych między innymi w wyniku przebiegu osteoporozy. Zabieg wykonuje się na sali radiologii zabiegowej, w znieczuleniu miejscowym, pod kontrolą aparatu rentgenowskiego. Do trzonu kręgu wprowadza się igłę i wypełnia się go cementem kostnym. W odróżnieniu od klasycznej operacji jest to procedura znacznie mniej inwazyjna, a przez to mniej obciążająca pacjenta.

Po zabiegu wertebroplastyki, bóle kręgosłupa znacznie się zmniejszają lub całkowicie ustępują. Pacjent do domu wychodzi w ciągu kilku dni a kręgosłup zachowuje swoją elastyczność. Dzięki małej inwazyjności zabiegu również czas rehabilitacji jest nieporównywalnie krótszy niż w przypadku klasycznej operacji[potrzebne źródło].

Osteoporoza a dieta[edytuj | edytuj kod]

Optymalnie i właściwie zbilansowana dieta powinna dostarczać wszystkich niezbędnych składników odżywczych i mineralnych. Zapotrzebowanie na składniki pokarmowe jest uzależnione od płci, wieku i trybu życia.

Osteoporoza należy do grupy chorób, w których dieta ma duże znaczenie. Podczas konstruowania modelu odżywiania, który ma chronić przed osteoporozą, obowiązują ogólne zasady żywienia racjonalnego. Szczególny nacisk kładzie się jednak na spożywanie pokarmów bogatych w wapń i witaminę D; niekoniecznie jednak nabiału, ale raczej wzbogaconego mleka sojowego, kiełków, zielonych warzyw liściastych[13]. Zaleca się ograniczanie tych produktów, które nie służą naszym kościom np. napojów gazowanych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Andrzej Szczeklik (red.): Choroby wewnętrzne. Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2010. ISBN 978-83-7430-216-8.
  2. Andrzej Szczeklik (red.): Choroby wewnętrzne. Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2010. ISBN 978-83-7430-216-8.
  3. Berg KM., Kunins HV., Jackson JL., Nahvi S., Chaudhry A., Harris KA., Malik R., Arnsten JH. Association between alcohol consumption and both osteoporotic fracture and bone density.. „The American Journal of Medicine”. 5 (121), s. 406–18, maj 2008. doi:10.1016/j.amjmed.2007.12.012. PMID 18456037. 
  4. Poole KE., Compston JE. Osteoporosis and its management.. „BMJ (Clinical research ed.)”. 7581 (333), s. 1251–6, grudzień 2006. doi:10.1136/bmj.39050.597350.47. PMID 17170416. 
  5. Kamikura M., Sawa F. [Specific absorbance, ratio of absorbances at absorption maxima of sodium copper chlorophyllin (author's transl)]. „Eisei Shikenjo hōkoku. Bulletin of National Institute of Hygienic Sciences”. 93, s. 119–20, 1975. PMID 1241306. 
  6. Petty SJ., O'Brien TJ., Wark JD. Anti-epileptic medication and bone health.. „Osteoporosis international : a journal established as result of cooperation between the European Foundation for Osteoporosis and the National Osteoporosis Foundation of the USA”. 2 (18), s. 129–42, luty 2007. doi:10.1007/s00198-006-0185-z. PMID 17091219. 
  7. Nieves JW. Osteoporosis: the role of micronutrients.. „The American Journal of Clinical Nutrition”. 5 (81), s. 1232S–1239S, maj 2005. PMID 15883457. 
  8. Waugh EJ., Lam MA., Hawker GA., McGowan J., Papaioannou A., Cheung AM., Hodsman AB., Leslie WD., Siminoski K., Jamal SA. Risk factors for low bone mass in healthy 40–60 year old women: a systematic review of the literature. „Osteoporosis International : a journal established as result of cooperation between the European Foundation for Osteoporosis and the National Osteoporosis Foundation of the USA”. 1 (20), s. 1–21, styczeń 2009. doi:10.1007/s00198-008-0643-x. PMID 18523710. 
  9. SA. Shapses, CS. Riedt. Bone, body weight, and weight reduction: what are the concerns?. „J Nutr”. 136 (6), s. 1453-6, Jun 2006. PMID 16702302. 
  10. DH. Kim, AR. Vaccaro. Osteoporotic compression fractures of the spine; current options and considerations for treatment.. „Spine J”. 6 (5). s. 479-87. doi:10.1016/j.spinee.2006.04.013. PMID 16934715. 
  11. Calcium and Vitamin D: Important at Every Age National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases
  12. B. Dawson-Hughes i współpracownicy. IOF position statement: vitamin D recommendations for older adults. „Osteoporosis International”, IV 2010. doi:10.1007/s00198-010-1285-3. 
  13. hsph.harvard.edu dostęp 2.06.2011

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.