Ostrożeń lancetowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ostrożeń lancetowaty
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina astrowate
Podrodzina Carduoideae
Rodzaj ostrożeń
Gatunek ostrożeń lancetowaty
Nazwa systematyczna
Cirsium vulgare (Savi.) Ten.
Fl. Napol. 5 209 1835[2]
Synonimy

Cirsium lanceolatum (L.) Scop.

Ostrożeń lancetowaty (Cirsium vulgare (Savi.) Ten.) – gatunek wieloletniej rośliny zielnej należący do rodziny astrowatych. Gatunek kosmopolityczny, szeroko rozprzestrzeniony na wszystkich kontynentach (poza Antarktydą) i na wielu wyspach[3]. W Polsce bardzo pospolity[4]. We florze Polski gatunek ten ma niepewny status[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wzniesiona, zwykle gałęzista, kolczasto oskrzydlona, słabo ulistniona. Osiąga od 0,6 do 1,5 m wysokości[5].
Liście
Zatokowato pierzastodzielne lub pierzastosieczne, zbiegające po pędzie, o silnie kolczastych odcinkach. Górna powierzchnia gładka lub pomarszczona i pokryta kłującymi szczecinkami, dolna mniej lub bardziej intensywnie białoszaro owłosiona. Nerwacja wyraźna[4].
Kwiaty
Zebrane w koszyczki wyrastające zazwyczaj pojedynczo, czasami po dwa na oskrzydlonych szypułach. Listki okrywy lancetowate z długą, kłującą, żółtą szczecniką na szczycie. Wszystkie kwiaty w koszyczku purpurowe, obupłciowe i wyłącznie rurkowate. Mają 5-łatkową koronę dwu lub trzykrotnie krótszą od rurki[4].
Owoc
Gładka niełupka o długości 4-5 mm. Jest szarawa lub brunatna, czasami z podłużnymi, czarnymi plamami i z puchem kielichowym o długości do 30 mm[4].
Pokrój
Liście
Koszyczek
Owocostan
Liść

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Roślina dwuletnia, hemikryptofit. W Polsce kwitnie w okresie od czerwca do września. Kwiaty przedprątne, zapylane przez owady[6]. Nasiona rozsiewane przez wiatr, oraz przez zwierzęta (przyczepiają się do ich sierści i piór). W rozsiewaniu biorą udział także mrówki, nasiona posiadają bowiem elajosom. Niektóre kiełkują już jesienią, większość dopiero wiosną następnego roku[4].
Siedlisko
Głównie siedliska ruderalne; przydroża, brzegi lasów, zarośli, nieużytki, wysypiska, tereny kolejowe, pastwiska. W górach występuje po regiel dolny. Roślina światłolubna[4]. Gatunek charakterystyczny dla klasy Artemisietea[7].
Korelacje międzygatunkowe
Na pędach ostrożenia lancetowatego pasożytują niektóre gatunki grzybów: Golovinomyces cichoracearum, Puccinia cnici i Ramularia cynarae emend[8].
Genetyka i zmienność
Liczba chromosomów 2n = 68[9]. Występuje w dwóch podgatunkach: Cirsium vulgare subsp. crinitum (Boiss. ex DC.) Arènes i Cirsium vulgare subsp. silvaticum (Tausch) Arènes[2]. Tworzy mieszańce z ostrożeniem krótkołodygowym (Cirsium acaule), ostrożeniem siwym (Cirsium canum), ostrożeniem błotnym (Cirsium palustre) ostrożeniem głowaczem (Cirsium eriophorum) i in.[9]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Korzeń jednorocznego ostrożenia lancetowatego jest jadalny, w smaku przypomina bulwy topinambura. Indianie z plemienia Thompson z pokrojonych kawałków gotowali zupę, używając do tego celu zarówno świeżych, jak i suszonych korzeni. Jadalne po ugotowaniu są także młode szypułki kwiatowe oraz młode liście pozbawione kolczastych szczecinek i pąki kwiatowe (dzień przed ugotowaniem moczy się je w wodzie z solą)[10].
  • Suszone kwiaty można użyć zamiast podpuszczki do ścinania mleka[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
  2. a b The Plant List. [dostęp 2018-02-24].
  3. Discover Life Maps. [dostęp 2018-02-24].
  4. a b c d e f Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.
  5. a b Teofil Gołębiowski: Rośliny gór i pogórzy. Warszawa: Wydawnictwo"Sport i Turystyka", 1990, s. 230. ISBN 83-217-2710-7.
  6. Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  7. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych. Warszawa. ISBN 83-01-14439-4.
  8. Wiesław Mulenko, Tomasz Majewski, Małgorzata Ruszkiewicz-Michalska: A preliminary checklist of micromycetes in Poland. Wstępna lista grzybów mikroskopijnych Polski. Kraków: W. Szafer. Institute of Botany, PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-75-4.
  9. a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  10. a b Łukasz Łuczaj: Dzikie rośliny jadalne Polski. Przewodnik survivalovy. Chemigrafia, 2004. ISBN 83-904633-5-0.