To jest dobry artykuł

Otnielozaur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Otnielozaur
Othnielosaurus
Galton, 2007
Okres istnienia: 155–148 mln lat temu
Otnielozaur
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Infragromada archozauromorfy
Nadrząd dinozaury
Rząd dinozaury ptasiomiedniczne
Rodzaj otnielozaur
Gatunki
  • O. consors (Marsh, 1878)

Otnielozaur (Othnielosaurus) – rodzaj niewielkiego dinozaura ptasiomiednicznego żyjącego w późnej jurze, od około 155 do 148 mln lat temu, na terenie formacji Morrison w obecnych zachodnich Stanach Zjednoczonych. Jego nazwa honoruje amerykańskiego paleontologa Othniela Charlesa Marsha, który początkowo zaklasyfikował otnielozaura do rodzaju Laosaurus. Nazwa Othnielosaurus została ukuta dla skamieniałości przypisanych początkowo do rodzaju Othnielia – uznawanego obecnie za wątpliwy. Othnielosaurus był przeważnie klasyfikowany jako przedstawiciel hipsylofodontów – niewielkich dwunożnych roślinożerców lub wszystkożerców – jednak nowsze badania podają w wątpliwość istnienie hipsylofodontów jako odrębnej grupy.

Morfologia[edytuj]

Othnielosaurus jest znany ze skamieniałości wszystkich części ciała, w tym dwóch dobrze zachowanych szkieletów, jednak czaszka pozostaje słabo poznana[1]. Był niewielkim zwierzęciem – mierzył około dwóch metrów długości i ważył niespełna 10 kg[2]. Otnielozaur miał krótkie przednie i długie kończyny tylne, z dużymi wyrostkami służącymi jako miejsca przyczepu mięśni[3]. Dłonie były krótkie i szerokie z krótkimi palcami. Na podstawie częściowo zachowanych czaszek holotypu oraz osobnika przezwanego „Barbara” wnioskuje się, że czaszka otnielozaura była stosunkowo niewielka. Othnielosaurus miał niewielkie, liściokształtne zęby policzkowe, podczas gdy zęby premaksillarne były żłobkowane w mniejszym stopniu[4]. Podobnie jak inne ornitopody z grupy hipsylofodontów lub iguanodontów, takich jak Hypsilophodon, Thescelosaurus czy Talenkauen, otnielozaur miał wzdłuż żeber pancerz składający się z chrzęstnych płytek[5].

Klasyfikacja[edytuj]

Othnielosaurus (znany także jako Laosaurus, Nanosaurus i Othnielia) jest zazwyczaj uznawany za ornitopoda z grupy hipsylofodontów – kiepsko poznanej i słabo zdefiniowanej grupy niewielkich, biegających roślinożernych dinozaurów[6][1][4]. Robert Bakker i współpracownicy w opisie nowego taksonu Drinker nisti z 1990 podzielili rodzaj Othnielia na dwa gatunki – O. rex i O. consors – i umieścili „otnielidy” jako bardziej bazalne niż hipsylofodonty[7]. Ogólna idea bazalności „otnielidów” w stosunku do innych ornitopodów została wsparta nowszymi badaniami wskazującymi na parafiletyzm Hypsilophodontidae[8][1][9], jednak Drinker pozostał kontrowersyjny, gdyż nie ukazały się na jego temat inne prace poza jego pierwszym opisem. Z otnielozaurem łączone były również inne bazalne ornitopody, w szczególności Hexinlusaurus[10][9], który przez co najmniej jednego autora został uznany za gatunek „otnielii”, O. multidens[11]. Nowe badania wspierają hipotezę, że Othnielosaurus jest bardziej bazalny niż zwierzęta uznawane tradycyjnie za hipsylofodonty, idą jednak dalej i wykluczają go z ornitopodów oraz cerapodów – grupy obejmującej także ceratopsy i pachycefalozaury[12][13].

Historia odkryć i taksonomia[edytuj]

Rekonstrukcja „Laosaurus” consors (obecnie Othnielosaurus) wykonana przez Othniela Charlesa Marsha w 1896 roku

Pod koniec XIX wieku Othniel Charles Marsh nazwał kilka rodzajów i gatunków zwierząt uznawanych później za hipsylofodonty lub zwierzęta podobne do hipsylofodontów, w tym Nanosaurus agilis (prawdopodobnie), „N.” rex, Laosaurus celer, L. consors oraz L. gracilis. Ich taksonomia stała się bardzo skomplikowana, dlatego podejmowane były liczne próby jej przedefiniowania.

W 1877 w dwóch osobnych publikacjach Marsh nazwał dwa gatunki nanozaura, opisane na podstawie skamieniałości pochodzące z osadów formacji Morrison w Garden Park w stanie Kolorado. W jednej z nich opisał Nanosaurus agilis, oparty na YPM 1913 – kości zębowej oraz fragmencie szkieletu pozaczaszkowego, obejmującego kość biodrową, kości udowe, piszczelowe i kość strzałkową[14]. W drugiej publikacji nazwał N. rex, opisany w oparciu o YPM 1915 (nazwany także YPM 1925 przez Galtona w 2007), kompletną kość udową[15][4]. Przedstawicieli obu gatunków Marsh uznał za niewielkie zwierzęta rozmiarów lisa. Oba taksony zaklasyfikował do obecnie nieużywanej rodziny Nanosauridae.

W 1878 nazwał nowy rodzaj, Laosaurus, opisany w oparciu o skamieniałości zebrane przez Samuela Wendella Willistona w Como Bluff w stanie Wyoming. Nadał wówczas nazwy dwóm gatunkom: typowemu L. celer, opisanemu na podstawie jedenastu kręgów (YPM 1875)[16], oraz L. gracilis, opisanemu początkowo w oparciu o trzon kręgu grzbietowego, ogonowego oraz niekompletnej kości łokciowej (odkrycie Petera Galtona z 1983 roku wzbogaciło materiał kopalny do ośmiu kręgów grzbietowych, sześciu ogonowych i fragmentów obu kończyn przednich)[16][17].

Trzeci gatunek, L. consors, został przez Marsha ustanowiony w 1894 dla YPM 1882, niemal kompletnego szkieletu oraz niekompletnych skamieniałości co najmniej jednego innego osobnika[18]. Zachowały się jedynie fragmenty czaszki, a fakt, że odnaleziono tylko trzony kręgów sugeruje, iż osobnik nie był w pełni dorosły. Galton (1983) spostrzegł, że większa część zmontowanego obecnie szkieletu była zrekonstruowana gipsem lub nosiła ślady farby[17].

Zwierzęta te nie wzbudzały większego zainteresowania naukowców aż do lat 70. i 80. XX wieku, kiedy Peter Galton przebadał wiele hipsylofodontów. W 1973 roku on oraz James A. Jensen opisali częściowy szkielet (BYU ESM 163) jako Nanosaurus (?) rex. Szkielet ten nie obejmował czaszki, ogona oraz dłoni, które zostały zniszczone przez innych zbieraczy przed opublikowaniem jego formalnego opisu[19]. W 1977 Galton wykazał znaczące różnice pomiędzy Nanosaurus agilis a N. rex oraz nowo opisanym szkieletem i ukuł nazwę Othnielia rex dla N. rex[20]. W publikacji tej, mimo iż dotyczyła ona głównie rodzaju Dryosaurus, Galton sugeruje przynależność Laosaurus consors oraz L. gracilis do innego rodzaju i uznaje L. celer za nomen nudum[20]. Opis Drinker nisti z 1990 roku[7] jeszcze skomplikował sprawę.

W 2007 Galton przebadał dinozaury ptasiomiedniczne z formacji Morrison i stwierdził, że kość udowa, na podstawie której opisany został „N.” rex (= Othnielia), jest niediagnostyczna i przepisał BYU ESM 163 do Laosaurus consors, opartego na bardziej diagnostycznym materiale. Jako że jednak rodzaj Laosaurus także jest oparty na niediagnostycznych szczątkach Galton przeniósł gatunek Laosaurus consors do odrębnego rodzaju Othnielosaurus. Mimo iż Othnielosaurus został opisany na podstawie materiału należącego niegdyś do otnielii, rodzaje te nie są uznawane za synonimy, gdyż zostały opisane w oparciu o różne okazy. Nanosaurus agilis jest obecnie uznawany za bazalnego ornitopoda, Othnielia rex za wątpliwy gatunek bazalnego ornitopoda, Drinker za osobny ważny takson, „Laosaurus” consors jest gatunkiem typowym rodzaju Othnielosaurus[4], a Laosaurus celer i L. gracilis są wciąż uznawane za nomina dubia[1].

Paleoekologia[edytuj]

Othnielosaurus był jednym z mniejszych przedstawicieli zróżnicowanej fauny dinozaurów formacji Morrison[2]. Tereny formacji Morrison są uznawane za środowiska półpustynne z porami: suchą i deszczową oraz obszarami zalewowymi[21]. Roślinność wahała się od nadrzecznych lasów galeriowych, składających się z drzew iglastych, paproci drzewiastych i paproci, do paprociowych sawann z rzadko rosnącymi drzewami[22]. Tereny te obfitują w skamieniałości zielenic, grzybów, mchów, skrzypów, paproci, sagowców, miłorzębów oraz kilku rodzin iglastych. Odkryto także pozostałości małży, ślimaków, ryb promieniopłetwych, płazów bezogonowych i ogoniastych, żółwi, jaszczurek, sfenodontów, lądowych i wodnych krokodylomorfów, kilku gatunków pterozaurów, bardzo licznych dinozaurów oraz wczesnych ssaków, takich jak dokodonty, wieloguzkowce i trykonodonty. Do dinozaurów znanych z osadów formacji Morrison należą teropody: Allosaurus, Ceratosaurus, Ornitholestes i Torvosaurus, zauropody: Apatosaurus, Brachiosaurus, Camarasaurus i Diplodocus oraz ptasiomiedniczne: Camptosaurus, Dryosaurus i Stegosaurus[23].

Podobnie jak inne hipsylofodonty Othnielosaurus jest przeważnie uważany za niewielkiego, szybkiego roślinożercę[1], jednak Bakker (1986) uznał prawdopodobnie blisko spokrewnionego z otnielozaurem nanozaura za wszystkożercę[24]. Teoria ta nie uzyskała jednak większego poparcia w literaturze naukowej – do jej zweryfikowania potrzebny będzie opis bardziej kompletnych czaszek.

Przypisy

  1. a b c d e David B. Norman, Hans-Dieter Sues, Larry M. Witmer: Basal Ornithopoda. W: The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 393–412. ISBN 0-520-24209-2.
  2. a b John R. Foster: Paleoecological Analysis of the Vertebrate Fauna of the Morrison Formation (Upper Jurassic), Rocky Mountain Region, U.S.A.. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science, 2003, s. 29, seria: New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 23.
  3. Scott Hartman: Othnielia (ang.). [dostęp 18 kwietnia 2009].
  4. a b c d Peter M. Galton: Teeth of ornithischian dinosaurs (mostly Ornithopoda) from the Morrison Formation (Upper Jurassic) of the western United States. W: Kenneth Carpenter (red.): Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press, 2007, s. 17–47. ISBN 0-253-34817-X.
  5. Richard J. Butler, Peter M. Galton. The 'dermal armour' of the ornithopod dinosaur Hypsilophodon from the Wealden (Early Cretaceous: Barremian) of the Isle of Wight: a reappraisal. „Cretaceous Research”. 29 (4), s. 636–642, 2008. DOI: 10.1016/j.cretres.2008.02.002 (ang.). 
  6. Hans-Dieter Sues, David B. Norman: Hypsilophodontidae, Tenontosaurus, Dryosauridae. W: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. pierwsze. Berkeley: University of California Press, 1990, s. 498–509. ISBN 0-520-06727-4.
  7. a b R. T. Bakker, P. M. Galton, J. Siegwarth, J. Filla. A new latest Jurassic vertebrate fauna, from the highest levels of the Morrison Formation at Como Bluff, Wyoming. Part IV. The dinosaurs: A new Othnielia-like hypsilophodontoid. „Hunteria”. 2 (6), s. 8–14, 1990 (ang.). 
  8. David B. Weishampel, Coralia-Maria Jianu, Z. Csiki, David B. Norman. Osteology and phylogeny of Zalmoxes (n.g.), an unusual euornithopod dinosaur from the latest Cretaceous of Romania. „Journal of Systematic Palaeontology”. 1 (2), s. 1–56, 2003. DOI: 10.1017/S1477201903001032 (ang.). 
  9. a b David J. Varricchio, Anthony J. Martin, Yoshihiro Katsura. First trace and body fossil evidence of a burrowing, denning dinosaur. „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. 274, s. 1361–1368, 2007. DOI: 10.1098/rspb.2006.0443 (ang.). 
  10. Phylogeny and biogeography of basal Ornithischia. W: Peter W. Buchholz: The Mesozoic in Wyoming, Tate 2002. Casper, Wyoming: The Geological Museum, Casper College, 2002, s. 18–34.
  11. Gregory S. Paul: The Complete Illustrated Guide to Dinosaur Skeletons. Tokio: Gakken Mook, 1996, s. 98. ISBN 4-05-400656-6.
  12. Richard J. Butler, Roger M. H. Smith, David B. Norman. A primitive ornithischian dinosaur from the Late Triassic of South Africa, and the early evolution and diversification of Ornithischia. „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. 274, s. 1361, 2007. DOI: 10.1098/rspb.2007.0367 (ang.). 
  13. Richard J. Butler, Paul Upchurch, David B. Norman. The phylogeny of the ornithischian dinosaurs. „Journal of Systematic Palaeontology”. 6 (1), s. 1–40, 2008. DOI: 10.1017/S1477201907002271 (ang.). 
  14. Othniel Charles Marsh. Notice of some new vertebrate fossils. „American Journal of Science and Arts”. 14, s. 249–256, 1877 (ang.). 
  15. Othniel Charles Marsh. Notice of new dinosaurian reptiles from the Jurassic formations. „American Journal of Science and Arts”. 14, s. 514–516, 1877 (ang.). 
  16. a b Othniel Charles Marsh. Notice of new dinosaurian reptiles. „American Journal of Science and Arts”. 15, s. 241–244, 1878 (ang.). 
  17. a b Peter M. Galton. The cranial anatomy of Dryosaurus, a hypsilophodontid dinosaur from the Upper Jurassic of North America and East Africa, with a review of hypsilophodontids from the Upper Jurassic of North America. „Geologica et Palaeontologica”. 17, s. 207–243, 1983 (ang.). 
  18. Othniel Charles Marsh. The typical Ornithopoda of the American Jurassic. „American Journal of Science (Series 3)”. 48, s. 85–90, 1894 (ang.). 
  19. Peter M. Galton, James A. Jensen. Skeleton of a hypsilophodontid dinosaur (Nanosaurus (?) rex) from the Upper Jurassic of Utah. „Brigham Young University Geology Series numer=20”, s. 137–157, 1973 (ang.). 
  20. a b Peter M. Galton. The ornithopod dinosaur Dryosaurus and a Laurasia-Gondwanaland connection in the Upper Jurassic. „Nature”. 268, s. 230–232, 1977. DOI: 10.1038/268230a0 (ang.). 
  21. Dale A. Russell: An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. Minocqua, Wisconsin: NorthWord Press, 1989, s. 175–176. ISBN 1-55971-038-1.
  22. Kenneth Carpenter: Biggest of the big: a critical re-evaluation of the mega-sauropod Amphicoelias fragillimus. W: John R. Foster, Spencer G. Lucas (red.): Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation. Albuquerque, Nowy Meksyk: New Mexico Museum of Natural History and Science, 2006, s. 131–138, seria: New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 36.
  23. Daniel J. Chure, Ron Litwin, Stephen T. Hasiotis: The fauna and flora of the Morrison Formation: 2006. W: John R. Foster, Spencer G. Lucas (red.): Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science, 2006, s. 233–248, seria: New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 36.
  24. Robert T. Bakker: The Dinosaur Heresies. New York: William Morrow, 1986, s. 180. ISBN 0140100555.