Płaszczak (literatura)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy literatury. Zobacz też: płaszczak – gatunek rekina.

Płaszczak – popularnonaukowa nazwa oznaczająca istoty istniejące w przestrzeni dwuwymiarowej (np. na płaszczyźnie lub powierzchni kuli).

Płaszczaki widzą tylko dwa wymiary: długość oraz szerokość, nie mogą zobaczyć wysokości, będącej trzecim wymiarem. Przykładowo płaszczak nie może skonstruować sześcianu, ponieważ ta bryła oprócz długości i szerokości posiada jeszcze wysokość, która jest dla płaszczaka niewyobrażalna. Analogicznie ludzie – jako istoty trójwymiarowe – nie mogą sobie wyobrazić czwartego wymiaru.

Po raz pierwszy tematykę życia na płaszczyźnie poruszył angielski teolog i znawca literatury Edwin Abbott Abbott w 1884, w swojej książce pt. Flatlandia, opowiadającej o krainie figur geometrycznych znajdującej się w drugim, płaskim wymiarze. Powieść bardzo szybko zdobyła fanów i również szybko pojawił się temat „ludzi” zamieszkujących świat płaszczyzny – płaszczaków.

Tematyką płaszczaków zajmował się m.in. Amerykanin Alexander Dewdney, który pod koniec lat 70. XX wieku opublikował szereg prac, w których przekonywał, że rzekomy świat płaszczyzny może naprawdę istnieć. Pisał również o jego mieszkańcach, opisując chociażby ich wygląd, przystosowany do płaszczyzny. I tak:

  • płaszczak, jeżeli ma dwoje oczu, musi mieć je po obu stronach głowy – wtedy nie można go niespodziewanie zajść od tyłu;
  • płaszczaki nie mogą również mieć ludzkiego układu pokarmowego, ponieważ mogłyby być niespodziewanie rozerwane na dwie części;
  • płaszczaki nie mogą korzystać z noża przy krojeniu czegoś, np. chleba;
  • nie mogą normalnie, jak ludzie, jeść zupy łyżką, ponieważ nie mogą jak my przesunąć ręki w swoją stronę.

Jacek Lech w posłowiu do polskiego wydania Flatlandii (Gdańsk 1997, ​ISBN 83-85694-74-9​) przedstawia dalsze wnioski:

  • płaszczaki mogą jednak użyć łyżki z dwoma zagłębieniami i noża w formie klina;
  • w przeciwieństwie do tego, co sugeruje Abbott, płaszczaki nie powinny mieć kłopotów z widzeniem przestrzennym, o ile mają dwoje oczu z jednej strony głowy, mogłyby też mieć jedno oko na szczycie głowy, jeżeli mają jedno oko „z przodu”, mogą patrzeć tylko w lewo lub w prawo, mogłaby to być cecha rozróżniająca mężczyzn i kobiety;
  • płaszczaki nie mogą się mijać na powierzchni planety (dwuwymiarowa planeta miałaby kształt zbliżony do koła, a jej powierzchnią byłby okrąg), muszą się przeskakiwać albo budować specjalne przejścia[1], warto jednak zauważyć, że ten wniosek jest sprzeczny z wizją świata płaszczyzny przedstawioną we Flatlandii.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]