Płytki wzorcowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Duży komplet płytek wzorcowych
Akcesoria pomocnicze
Przywieranie powierzchni płytek pozwala na składanie ich w stosy

Płytki wzorcowe (płytki Johanssona) – jednomiarowe końcowe wzorce długości w kształcie prostopadłościanów. Wynalazcą jest Carl Edvard Johansson, który w 1901 r. otrzymał na nie szwedzki patent No. 17017. Dzięki przywieraniu dokładnie obrobionych powierzchni pomiarowych, możliwe jest składanie ich w stosy. Pozwala to, korzystając z niewielkiej {~100) liczby płytek, utworzyć ponad 20 tys. wymiarów stopniowanych co 10 μm składając w stos co najwyżej 5 płytek. Płytki wzorcowe zostały wprowadzone do przemysłu ok. 1911 roku.

Płytki wzorcowe wykonywane są w czterech klasach dokładności według PN-EN-ISO 3659:2000:

  • klasa K – w laboratoriach pomiarowych do kontroli przyrządów pomiarowych, powinny być stosowane ze świadectwem wzorcowania,
  • klasa 0 – jako płytki wzorcowe podstawowe do sprawdzania płytek wzorcowych podporządkowanych (o niższej klasie dokładności); do wzorcowania przyrządów pomiarowych o dużej dokładności,
  • klasa 1 – do pomiarów wzorców kontrolnych i sprawdzianów, do wzorcowania m.in. długościomierzy, mikrometrów[1] i pomiarów w laboratoriach pomiarowych,
  • klasa 2 – jako wzorce nastawcze i kontrolne przyrządów pomiarowych niższej dokładności, wzorce zastępujące sprawdziany szczękowe, używane do wzorcowania m.in. suwmiarek[2],

Najczęściej używanym materiałem na płytki wzorcowe jest hartowana stal łożyskowa. Droższym materiałem jest ceramika na bazie cyrkonu charakteryzująca się wysoką odpornością na ścieranie, antykorozyjnością i niemagnetycznością. Najwyższą twardość mają płytki wykonane z węglików wolframu, dlatego używane są jako płytki ochronne (komplet 2 płytki o grubości 2 mm) do zabezpieczenia płytek stalowych przed zużyciem.

Płytki wzorcowe wykonywane są w kompletach (różniących się ilością płytek wzorcowych i ich stopniowaniem):

  • komplet 32 sztuk
  • komplet 47 sztuk
  • komplet 76 sztuk
  • komplet 87 sztuk
  • komplet 103 sztuk
  • komplet 112 sztuk
  • komplet 122 sztuk[potrzebny przypis]

Oprócz wymienionych powyżej najczęściej spotykanych kompletów płytek wzorcowych w zakresie (1 – 100) mm, produkowane są także komplety uzupełniające: np. komplet mikrometryczny (0,991 - 1,009 mm, stopniowanie 0,001 mm), komplet uzupełniający powyżej 100 mm (125 – 500 mm - 5 lub 8 płytek wzorcowych), oraz komplety do specjalnych zastosowań – np. zawierające płytki o nietypowych wielkościach dostosowanych do wzorcowania m.in. suwmiarek i mikrometrów.[3]

Wzorcowanie płytek wzorcowych długości[edytuj]

Wzorcowanie płytek wzorcowych można wykonać jedną z dwóch metod pomiarowych: metodą interferencyjną[4] lub metodą porównawczą. Metoda interferencyjna z uwagi na jej czasochłonność i wysoki koszt stosowana jest zazwyczaj do wzorcowania płytek wzorcowych klasy K[4]. Płytki niższych klas (0, 1 i 2) wzorcowane są metodą porównawczą na komparatorach dwuczujnikowych, gdzie mierzone płytki wzorcowe są porównywane z płytkami wzorcowymi odniesienia (wynik pomiaru musi uwzględniać poprawkę długości płytki odniesienia).

Podczas wzorcowania wyznaczane są następujące parametry:[5]

  • odchyłka długości środkowej (parametr obligatoryjny)
  • zmienność długości (parametr wyznaczany dodatkowo przy pełnym wzorcowaniu płytek)
  • odchyłka płaskości (parametr wyznaczany dodatkowo przy pełnym wzorcowaniu płytek) - zazwyczaj wyznaczana za pomocą płaskiej płytki interferencyjnej
  • przywieralność (parametr wyznaczany dodatkowo przy pełnym wzorcowaniu płytek) - wyznaczana za pomocą płaskiej płytki interferencyjnej

Na podstawie wyznaczonych parametrów (zarówno dla wszystkich parametrów jak i tylko dla odchyłki długości środkowej) można podać klasę każdej płytki. Zaliczenie do klasy dokładności jest orzekane zgodnie z normą PN-EN ISO 3650 tablica 5 oraz PN-EN ISO 14253-1.[5]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Wzorcowanie mikrometrów zewnętrznych i wewnętrznych (Akredytacja PCA) - KUM ŁÓDŹ, kumlab.eu [dostęp 2016-07-03].
  2. Wzorcowanie suwmiarek (akredytacja PCA) - KUM ŁÓDŹ, kumlab.eu [dostęp 2016-07-03].
  3. Katalog firmy Mitutoyo - płytki wzorcowe, faktor.net.pl [dostęp 2016-07-03].
  4. a b RobertR. SZUMSKI RobertR., Interferometr laserowy GBI300 do pomiarów materialnych wzorców długości - płytek wzorcowych, „Pomiary Automatyka Kontrola vol. 59”, 2007.
  5. a b Wzorcowanie płytek wzorcowych długości (akredytacja PCA) - KUM ŁÓDŹ, www.kumlab.eu [dostęp 2016-07-05].

Linki zewnętrzne[edytuj]