Pałac Franza Schöna w Sosnowcu
 nr rej. :- A/970/2022 z 28 kwietnia 2022 (woj. śląskie)[1] - 1370/88 z 10 kwietnia 1988 (woj. katowickie) | |
_in_Sosnowiec_(1_Maja_19).jpg) Pałac od strony południowo-wschodniej | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowość | |
| Adres |
1 Maja 19 |
| Styl architektoniczny | |
| Architekt |
nieznany |
| Rozpoczęcie budowy | |
| Ukończenie budowy | |
| Pierwszy właściciel |
Oskar Schön / Franz Schön |
Położenie na mapie Sosnowca  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa śląskiego  | |
 50°16′22,541″N 19°08′20,677″E/50,272928 19,139077
| |
Pałac Franza Schöna w Sosnowcu — również znany jako Nowy Pałac Schöna, Pałac Oskara Schöna[2][3] – jedna z dwóch rezydencji rodu Schönów, zlokalizowana w dzielnicy Dębowa Góra. Pałac powstawał we włączonej później do miasta osadzie Kuźnica, położonej pomiędzy wsiami Ostra Górka i Sielec, na lewym brzegu Czarnej Przemszy[2][4].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Wzniesiony w latach 1900–1903[5] w stylu eklektycznym. Jego fundatorem i głównym lokatorem był Franz Schön, który zamieszkał tutaj ze swą rodziną – żoną Emmą oraz córkami Elsą i Erną[6][7]. Okresowo w rezydencji mieszkali również inni członkowie rodziny[6]. Budowla została zbudowana na działce należącej do majątku sieleckiego wsi Kuźnica nad rzeką Czarną Przemszą[6], kupionej w 1885 r. przez rodzinę Schönów, od hrabiego Mortimera Tschischy i hr. Eufemii Eulenburg[8][9]. Zanim powstał pałac, na części terenu tej działki w 1879 roku Franz wybudował i uruchomił w przędzalnię wełny wigoniowej[6]. Niektóre źródła podają, że pałac został wybudowany na zlecenie Oskara Schoena[a], a dopiero po jego śmierci w 1905 roku został zamieszkany przez Franza i jego rodzinę[2].
W czasie I powstania śląskiego, w 1919 r. w budynku pałacu była siedziba dowództwa powstania z siedzibą dowództwa obrony plebiscytu, przygotowującego III powstanie śląskie w 1921 r[7].
W 1923 r. budynek zaadaptowano na potrzeby sądu, któremu został wydzierżawiony.
Pożar przędzalni w 1907, I wojna światowa [2] a także śmierć Franza w 1918[10] przyczyniły się do pogorszenia sytuacji finansowej rodziny[2] przez co w 1923 r. budowla została zaadaptowana i wydzierżawiona na potrzeby sądu[2][9]. W 1925 r. właściciele sprzedali ją skarbowi państwa, który przeznaczył ja dla sądu[9]. W okresie okupacji niemieckiej, mieścił się w nim Deutsches Haus. Od 1945 r. pełni ponownie funkcję siedziby sądu. Od 2025 budynek należy do miasta[3]. Pałac ma zostać drugą siedzibą Muzeum w Sosnowcu[3].
Architektura
[edytuj | edytuj kod]Nad eklektycznym budynkiem pałacu, góruje charakterystyczna neogotycka wieża w stylu gotyku angielskiego. Także większość bryły budynku posiada cechy neogotyckie[5], ale w stylistyce można dostrzec także elementy stylu: neoromańskiego, neorenesansowego, neobarokowego i secesyjnego.[8] Pałac w swej części północno - wschodniej posiadał przeszkloną oranżerię. W trakcie remontów i adaptacji pałacu na potrzeby sądownictwa oranżeria została przykryta dachem i przerobioną na pomieszczenia biurowe.
Wnętrze pałacu charakteryzuje bogactwo elementów zdobniczych, typowych dla epoki. Centralną częścią wnętrza pałacu jest hall i okazała klatka schodowa prowadząca na I piętro. Najwspanialej prezentuje się dwukondygnacyjna sala balowa z wystrojem wnętrza stylowo opierającym się na wzorach z połowy XVIII wieku. Romantyczności wnętrz rezydencji Schönów miały dodawać ukryte w ścianach kręte schody i tajemne przejścia.
Początkowo, od południa i wschodu otoczony był rozległym ogrodem parkowym ze skałami[5][11]. Po przebudowie centrum, po II wojnie światowej, ogród pozostał w szczątkowej formie. Jest to teren zielony przyległy do brzegów Czarnej Przemszy[11].
Wpisany wraz z otaczającym go ogrodem do wojewódzkiego rejestru zabytków pod nr rej. 1370/88 z 10.02.1988 r.
Galeria
[edytuj | edytuj kod]-
Pałac na starej pocztówce -
widok od strony wschodniej -
widok od strony południowo-wschodniej od ul. Przemysłowej -
-
widok od strony północno-zachodniej od ul. 1 Maja -
widok od strony zachodniej -
Wieża pałacowa -
Wnętrze -
Wnętrze - hol główny
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Pałac Franza Schöna w Sosnowcu w Encyklopedii Zagłębia Dąbrowskiego[niewiarygodne źródło?]
- Pałac Ensta Schöna na Środuli
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Syn Brunona — brata Franza i Ernsta
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Spis obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa śląskiego (stan na 27 listopada 2023 r.) (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2023-12-02]
- ↑ a b c d e f Sosnowieckie pałace – IBR wiki [online], ibrbs.pl [dostęp 2025-11-11].
- ↑ a b c Telewizja Polska S.A, Nowy rozdział w historii pałacu Franza Schoena w Sosnowcu! Przeszedł w ręce muzeum [online], katowice.tvp.pl [dostęp 2025-11-11].
- ↑ Kuźnica [online], Sosnowiec Wikia [dostęp 2023-12-21] (pol.).
- ↑ a b c Rodzina Schönów wpisana w historię Sosnowca. Co pozostawili po sobie znani włókiennicy?, „Twoje Zagłębie”, 6 stycznia 2016 [dostęp 2017-06-27] [zarchiwizowane z adresu 2017-07-29] (pol.).
- ↑ a b c d Pałac Franza Schoena w Sielcu – Kuźnicy cz. 1 [online], Kurier Miejski, 13 sierpnia 2024 [dostęp 2025-11-11].
- ↑ a b TOS, Sosnowiec: Sąd Rejonowy opuści Pałac Oskara Schoena dopiero w 2017 roku, „sosnowiec.naszemiasto.pl”, 4 stycznia 2013 [dostęp 2017-06-27] (pol.).
- ↑ a b Pałac Schönów w Sosnowcu Sielcu [online], www.zabytkitechniki.pl [dostęp 2017-06-27] (pol.).
- ↑ a b c pałac Schöna, ob. Sąd Rejonowy - Zabytek.pl [online], zabytek.pl [dostęp 2025-11-11] [zarchiwizowane z adresu 2024-11-27].
- ↑ Franz i Emma Schön – Cmentarz ewangelicki w Sosnowcu [online], sosnowiec.luteranie.pl [dostęp 2025-11-11].
- ↑ a b Sosnowiec - Sąd Rejonowy - stare zdjęcia, mapa [online], sosnowiec.fotopolska.eu [dostęp 2020-01-14].
| Zamki, Dwory, Pałace | |
|---|---|
| Obiekty sakralne | |
| Parki i ogordy | |
| Obiekty zniszczone |
