Przejdź do zawartości

Pałac Jabłonowskich w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Pałac Jabłonowskich w Warszawie
Ilustracja
Fasada pałacu po rekonstrukcji (2009)
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Miejscowość

Warszawa

Adres

ul. Senatorska 14/16

Typ budynku

pałac

Styl architektoniczny

neorenesans

Architekt

Jakub Fontana i Dominik Merlini

Rozpoczęcie budowy

1773

Ukończenie budowy

1785

Ważniejsze przebudowy

1817–1819
1864–1869
1936–1939

Zniszczono

spalono w 1944, ruiny rozebrano w 1952

Odbudowano

1995–1997

Właściciel

Bank Handlowy w Warszawie S.A.

Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac Jabłonowskich w Warszawie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac Jabłonowskich w Warszawie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac Jabłonowskich w Warszawie”
Ziemia52°14′41″N 21°00′35″E/52,244722 21,009722
Multimedia w Wikimedia Commons

Pałac Jabłonowskich – pałac w Warszawie, znajdujący się przy placu Teatralnym, przy ul. Senatorskiej 14/16. Został wzniesiony w XVIII wieku, zniszczony w czasie II wojny światowej i zrekonstruowany w latach 1995–1997. W latach 1819−1944 pełnił funkcję ratusza Warszawy.

Opis

[edytuj | edytuj kod]

Zbudowany w latach 1773–1785 dla Antoniego Jabłonowskiego według projektu Jakuba Fontany i Domenico Merliniego.

W latach 1817–1819 przebudowywany na ratusz miejski według projektu Fryderyka Alberta Lessla i Józefa Grzegorza Lessla, przejmując funkcje rozebranego w 1817 starego ratusza na Rynku Starego Miasta. Około roku 1823 na dachu pałacu dodano belwederek, czyli podstawę pod telegraf optyczny. W tym samym czasie na tyłach pałacu wzniesiono budynek z przeznaczeniem na areszt policyjny[1].

Pałac Jabłonowskich na przełomie XIX i XX w.

W roku 1863, w czasie powstania styczniowego, pałac uległ pożarowi. Odbudowa w stylu neorenesansowym odbyła się w latach 1864–1868 według projektu Józefa Orłowskiego[2]. Nadała mu ona nowy kształt dachu z facjatkami, balkony, nowe skrzydło w miejscu domu Łagiewnickich i charakterystyczną wieżę wykorzystywaną do obserwowania tej części miasta przez Warszawską Straż Ogniową (wieża była tzw. czatownią)[3], z zegarami po jej trzech stronach. W sali Berga (późniejszej sali Dekerta) sufit ozdobił plafon „Tryumf Prawdy” autorstwa Marcelo Bacciarellego przeniesiony z sali balowej pałacu Prymasowskiego[4].

W gmachu oprócz magistratu mieścił się również zarząd policyjny miasta (biura oberpolicmajstra)[5]. W sali balowej (do 1915 Aleksandrowskiej) na pierwszym piętrze odbywały się później posiedzenia Rady Miejskiej[4]. Była to jedna z największych i najpiękniejszych sal w mieście, wykorzystywana m.in. na koncerty, bale i odczyty[6]. Zarząd miasta obradował w Sali Portretowej, także znajdującej się na pierwszym piętrze[7].

Od końca XIX wieku w budynku działało centralne ogrzewanie[8].

W październiku 1917, w związku z setną rocznicą śmierci Tadeusza Kościuszki, na fasadzie pałacu odsłonięto tablicę pamiątkową[9]. Kolejną tablicę odsłonięto w czerwcu 1918 w związku z analogiczną rocznicą śmierci Jana Henryka Dąbrowskiego[9].

W latach 1936–1939 odbyła się kolejna modernizacja pałacu według projektu Oskara Sosnowskiego, która objęła przebudowę dachu w 1936 oraz wzniesienie nowego, siedmiopiętrowego budynku od strony ul. Daniłłowiczowskiej. We wrześniu 1939 roku w czasie obrony Warszawy z ratusza cywilną obroną Warszawy dowodził Stefan Starzyński. Po zniszczeniu części gmachu biura Komisarza Cywilnego przy Dowództwie Obrony Warszawy przeniesiono do piwnic budynku[10]. 25 września 1939 w trakcie bombardowania w budynku zginął wiceprezydent Warszawy Jan Około-Kułak[11].

Po zniszczeniach w czasie II wojny światowej w roku 1952 rozebrano wypalone ruiny pałacu[12]. W 1964 w miejscu, w którym znajdował się pałac, odsłonięto pomnik Bohaterów Warszawy[13].

Na przełomie 1989/1990 roku podjęta została decyzja o odbudowie północnej pierzei placu Teatralnego. W latach 1995–1997 budynek pałacu został zrekonstruowany na siedziby Banku Rozwoju Eksportu i Citibanku (Poland), co poprzedziły wykopaliska archeologiczne. Budynek zrealizowano w formie żelbetowej, zachowując pierwotną bryłę (z odbudową wieży włącznie) i rekonstruując fasadę według stanu sprzed roku 1936[13]. Pozostałe elewacje pałacu zyskały wygląd współczesny. W czasie odbudowy wydobyto też fragmenty wyposażenia pałacu (dwa fragmenty żeliwnych podpór i żeliwną kolumnę z sali balowej), które wyeksponowano na dziedzińcu[13]. Autorami projektu rekonstrukcji byli: Jerzy Czyż, Lech Klajnert, Janusz Matyjaszkiewicz, Marek Różański i Maciej Szwedziński[13].

Tablice pamiątkowe

[edytuj | edytuj kod]

W 2011 na budynku odsłonięto tablicę upamiętniającą prezydenta powstańczej Warszawy Marcelego Porowskiego[14].

W 2017 na odsłonięto tablicę upamiętniającą Juliana Kulskiego[15], a w 2023 – Jana Około-Kułaka i jego współpracowników[16].

Galeria

[edytuj | edytuj kod]
Wnętrza pałacu na fotografiach z 1870 r.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Jarosław Zieliński. Tajemnice Centralniaka. „Stolica”, s. 74, wrzesień 2017. 
  2. ↑ Stanisław Łoza: Architekci i budowniczowie w Polsce. Warszawa: Budownictwo i Architektura, 1954, s. 223.
  3. ↑ Franciszek Galiński: Gawędy o Warszawie. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Biblioteka Polska“, 1939, s. 48.
  4. ↑ a b Franciszek Galiński: Gawędy o Warszawie. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Biblioteka Polska“, 1939, s. 47.
  5. ↑ Ilustrowany przewodnik po Warszawie wraz z treściwym opisem okolic miasta (wydanie I na podstawie wydania z 1893 roku). Warszawa: Wydawnictwo Ciekawe Miejsca.net, 2012, s. XVII, 8. ISBN 978-83-928349-8-4.
  6. ↑ Ilustrowany przewodnik po Warszawie wraz z treściwym opisem okolic miasta (wydanie I na podstawie wydania z 1893 roku). Warszawa: Wydawnictwo Ciekawe Miejsca.net, 2012, s. 8. ISBN 978-83-928349-8-4.
  7. ↑ Aleksander Ivánka: Wspomnienia skarbowca 1927–1945. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1964, s. 345.
  8. ↑ Stefan Kieniewicz: Warszawa w latach 1795–1914. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 200.
  9. ↑ a b Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa w czasie pierwszej wojny światowej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 228.
  10. ↑ Marian Marek Drozdowski: Alarm dla Warszawy. Ludność cywilna w obronie stolicy we wrześniu 1939 r.. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1969, s. 279.
  11. ↑ Tablica zapomnianego prezydenta odsłonięta. um.warszawa.pl. [dostęp 2023-10-01]. (pol.).
  12. ↑ Danuta Szmit-Zawierucha: O Warszawie inaczej (anegdoty, fakty, obserwacje). Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza Anagram, 1996, s. 13. ISBN 83-86086-28-9.
  13. ↑ a b c d Patrycja Jastrzębska. Pałac Jabłonowskich. „Stolica”, s. 82, styczeń−luty 2022. 
  14. ↑ Odsłonięto tablicę ku czci prezydenta Marcelego Porowskiego [online], um.warszawa.pl [dostęp 2022-10-01] (pol.).
  15. ↑ Odsłonięcie tablicy Juliana S. Kulskiego. mon.gov.pl, 4 lipca 2017. [dostęp 2017-07-04].
  16. ↑ Tablica zapomnianego prezydenta odsłonięta. [w:] Urząd m.st. Warszawy [on-line]. 29 września 2023. [dostęp 2025-05-20].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Z warszawskiego albumu. „Stolica”, Nr 36 (1602), 3 września 1978 r.
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pałac_Jabłonowskich_w_Warszawie&oldid=78792670”