Pałac chanów krymskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kompleks pałacowy Chanów krymskich
Ilustracja
Państwo  Ukraina
Miejscowość Bachczysaraj
Adres Riechnaja 133
Styl architektoniczny Architektura islamu
Rozpoczęcie budowy I poł. XIV w
Zniszczono 1736 – pożar, odbudowany przez Selameta II Gireja
Pierwszy właściciel Sahib I Girej
Położenie na mapie Krymu
Mapa lokalizacyjna Krymu
Kompleks pałacowy Chanów krymskich
Kompleks pałacowy Chanów krymskich
Ziemia44°44′55″N 33°52′55″E/44,748611 33,881944
Strona internetowa

Kompleks pałacowy chanów krymskich w Bachczysaraju – pałac, miejsce zamieszkania większości chanów krymskich oraz centrum władzy Chanatu Krymskiego.

Kompleks otoczony murami znajduje się na lewym brzegu rzeki Churuk-Su i składa się z dwóch bram, Wielkiego Meczetu Chan-Dżami, pałacu głównego, wieży Sokoła, cmentarza chanów, haremu, ogrodów perskich oraz innych zabudowań. Obecnie terytorium pałacu z ogrodami zajmuje około 4,3 hektara, co stanowi mniej niż 25% pierwotnej powierzchni[1]. Jest jednym z trzech muzułmańskich kompleksów pałacowych zachowanych w Europie. Dwa pozostałe to Topkapı w Stambule oraz Alhambra w Granadzie. Od XVIII wieku pałac był miejscem m.in. wypoczynku rosyjskiej rodziny carskiej.

W 2003 roku pałac został wpisany na ukraińską listę informacyjną UNESCO – listę obiektów, które Ukraina zamierza rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Historia powstania[edytuj | edytuj kod]

Pałac został zbudowany w pierwszej połowie XVI wieku przez jeńców pojmanych w czasie wypraw Tatarów na ziemie Rusi oraz obecnej Ukrainy na rozkaz ówczesnego chana Sahiba I Gireja. Prace prowadzone były pod nadzorem osmańskich, perskich oraz włoskich architektów. Wraz z tworzeniem pałacu chan rozpoczął budowę całego miasta Bachczysaraj jako nowej stolicy. Budowę kompleksu zapoczątkowano najprawdopodobniej w 1532 roku. Pierwszym stawianym obiektem był Wielki Meczet Chan-Dżami, który do XVII wieku nazywany był Meczetem Chana Sahib Gireja[2]. Kompleks był wielokrotnie przebudowywany, prawie każdy z chanów zmieniał jego część, dobudowywał nowe lub burzył i budował od nowa inne budynki. W 1736 roku duża część kompleksu została zniszczona przez pożar. Współczesny kształt zachował się właśnie z tego okresu, odbudowy pałacu i większości budynków przez chana Selameta II Gireja.

Po upadku Chanatu[edytuj | edytuj kod]

W 1774 roku, w wyniku podpisanych porozumień pomiędzy Rosją a Turcją (Traktat w Küczük Kajnardży), Chanat krymski stał się w zasadzie rosyjskim protektoratem. W 1783 roku Rosja zaanektowała Chanat i zamieniła na prowincję Nowa Rosja. Ostatni chan Şahin Girej opuścił pałac i udał się na emigrację. Kompleks przeszedł na własność rosyjskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w której pozostawał do 1917 roku[1]. Pałac był wtedy w zasadzie niedostępny, ponieważ był odwiedzany przez członków rodziny carskiej. 20 maja 1787 roku odwiedziła go Katarzyna II Wielka[3]. Przebywała w nim trzy dni. W związku z jej przyjazdem przebudowano część pałacu i sprowadzono meble oraz dzieła sztuki z Rosji. W późniejszych latach w pałacu bywali też inni członkowie rodziny carskiej. Między innymi w 1818 roku Aleksander I Romanow, w 1837 roku Aleksander II Romanow, a także Mikołaj II Romanow. W okresie wojny krymskiej (1854–1855) w pałacu znajdował się szpital polowy, w którym częste wizyty składał Nikołaj Pirogow[1].

Wielcy poeci a kompleks pałacowy chanów krymskich[edytuj | edytuj kod]

Pałac chanów krymskich w 1830 roku

7 września 1820 roku kompleks pałacowy odwiedził Aleksander Puszkin. Z jego wizytą związana jest legenda, wedle której Puszkin ułożył dwie róże, białą i czerwoną, w Fontannie łez. Rezultatem jego pobytu w Bachczysaraj było wydanie w 1824 roku Fontanny Bakczysaraju (Бахчисарайского фонтана). Adam Mickiewicz odwiedził miasto i pałac na jesieni 1825 roku. Kilka z sonetów krymskich wydanych w 1826 roku – Bakczysaraj, Bakczysaraj w nocy, Grób Potockiej, Mogiły haremu – opisuje pałac i miasto[4].

Kompleks pałacowy jako muzeum[edytuj | edytuj kod]

MeczetChanowOgolny.jpg

Pierwsze muzeum w kompleksie pałacowym zostało otwarte w 1908 roku. W czasie rewolucji w 1917 roku lokalne władze miały kilka pomysłów na wykorzystanie kompleksu pałacowego dla ludu. Jednak dzięki staraniom tatarskiego artysty Huseina Bodanińskiego, który przekonał władze prowincji, w pałacu zorganizowano Muzeum Historii i Kultury Tatarów krymskich. W 1955 roku nazwa muzeum zostało zmienione na muzeum historyczno-archeologiczne, a w 1979 roku na muzeum historyczno-architektoniczne. Od lat 30. XX wieku w kompleksie pałacowym prowadzone są prace konserwatorskie[1]. W 1991 roku w nowo powstałej Ukrainie został utworzony bachczysarajski państwowy, historyczno-kulturalny zespół muzealny. W jego skład wchodzą m.in. Muzeum Historii i Kultury Tatarów Krymskich (właściwy pałac), Muzeum Malarstwa, Muzeum Etnograficzne. W 2003 roku rozpoczęto nowy etap przywracania pałacu do jego pierwotnego stanu. Prowadzone są prace pod ścisłym nadzorem konserwatorskim.

Lista UNESCO[edytuj | edytuj kod]

W 2003 roku pałac został wpisany na ukraińską listę informacyjną UNESCO – listę obiektów, które Ukraina zamierza rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO[5].

Na początku października 2018 rada wykonawcza UNESCO zdecydowało o powołaniu misji, która ma skontrolować stan dziedzictwa kulturowego na okupowanym przez Rosjan Krymie. Według władz Ukrainy Rosjanie niszczą zabytki na półwyspie, zwłaszcza związane z historią Tatarów krymskich, w tym pałac chanów, niszczony pod pretekstem restauracji. Ukraina prowadzi śledztwo w sprawie tych prac restauracyjnych. Efekty monitoringu mają być przedstawione w październiku 2019[6]. W październiku 2019 komisja UNESCO poinformowała o przedłużeniu o rok badań nad stanem dziedzictwa kulturowego na Krymie[7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Oleksa HAIWORONSKI: Khan Palace in Bakhchisaray – SHORT HISTORY OF THE PALACE (ang.). W: Bakhchisaray Historical and Cultural State Preserve [on-line]. [dostęp 2019-01-26]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  2. Oleksa HAIWORONSKI: Khan Palace in Bakhchisaray – THE BIG KHAN MOSQUE (ang.). W: Bakhchisaray Historical and Cultural State Preserve [on-line]. [dostęp 2019-01-26]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  3. Бахчисарай – виртуальная экскурсия (ros.). W: Туристическая планета Крым [on-line]. [dostęp 2009-08-20].
  4. Informacje ogólne o sonetach A. Mickiewicza. W: Lektury [on-line]. [dostęp 2009-08-20].
  5. UNESCO: Bagçesaray Palace of the Crimean Khans (ang.). [dostęp 2019-01-26].
  6. UNESCO rozpocznie monitoring na Krymie. Chodzi o dziedzictwo kulturowe (pol.). W: Polskie Radio [on-line]. 2018-10-10. [dostęp 2019-01-26].
  7. news.allcrimea.net: Unesko na god prodolzhila monitoring situatsii v Krymu. [dostęp 2019-10-26].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]