Pałac w Żyrowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pałac w Żyrowej
Symbol zabytku nr rej. 404/58 z 15.06.1958[1]
Ilustracja
Elewacja frontowa
Państwo

 Polska

Województwo

 opolskie

Miejscowość

Żyrowa

Styl architektoniczny

barokowy

Powierzchnia użytkowa

około 6000 m²

Rozpoczęcie budowy

1631

Ukończenie budowy

1644

Pierwszy właściciel

Melchior Ferdynand de Gaschin

Obecny właściciel

Joachim Wiesiollek

Plan budynku
Plan budynku
Położenie na mapie gminy Zdzieszowice
Mapa konturowa gminy Zdzieszowice, po prawej nieco u góry znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac w Żyrowej”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac w Żyrowej”
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac w Żyrowej”
Położenie na mapie powiatu krapkowickiego
Mapa konturowa powiatu krapkowickiego, po prawej znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac w Żyrowej”
Ziemia50°27′12,1″N 18°07′49,6″E/50,453361 18,130444

Pałac w Żyrowejbarokowy pałac wybudowany w latach 1631–44 znajdujący się w miejscowości Żyrowa w województwie opolskim.

Pałac jest jedną z największych budowli wczesnobarokowych na terenie Opolszczyzny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pałac w Żyrowej w obecnej formie został zbudowany w latach 1631–44 przez hrabiego Melchiora Ferdynanda von Gaschina, być może z wykorzystaniem murów wcześniejszej budowli[2]. Znajdowała się tutaj dawna siedziba rodowa Żyrovskich, którzy w 1447 otrzymali Żyrową z nadania cesarza Fryderyka III za zasługi na wojnie z Turkami i był w ich posiadaniu do 1629[3].

Pałac w rękach rodu von Gaschin pozostał do 1852[4]. W tym okresie był remontowany. W 1781 przeprowadzono jego renowację połączoną z przebudową. Zmieniono wówczas dach czterospadowy na mansardowy, zatynkowano sgraffita i dobudowano krużganek do skrzydła południowego. Herb rodu umieszczono na wschodniej elewacji skrzydła głównego. W następnych latach rezydencja zmieniała dość często właścicieli. W 1852 pałac kupił poseł Królestwa Prus Max Fryderyk von Hatzfeld-Schönstein. Potem Żyrową posiadali kolejno: generał August von Nostitz, bracia Godecke, Eduard Guradze. Nie inwestowali w pałac, przez kilkanaście lat stał pusty, niszczał[3].

W 1899 obiekt trafił w ręce amerykańskiego milionera, który kupił go dla swojej córki Mary Knowlton jako prezent ślubny. Mary i jej mąż hrabia Johann von Francken-Siestorpf przeprowadzili gruntowny remont pałacu w 1899 i w latach 1904–11 doprowadzając go do dawnej świetności. W 1910 w dobrach rodziny goszczono wielkiego księcia Meklemburgii, a w roku następnym cesarza Wilhelma II. W czasie III powstania śląskiego pałac będąc kwaterą powstańców został doszczętnie splądrowany[5]. W posiadaniu rodziny Francken - Sierstorpff pałac pozostawał do 1945[4].

W czasie II wojny światowej w pałacu znajdowało się archiwum wojskowe III Rzeszy. Nie ucierpiał na skutek działań wojennych, ale wnętrze zostało zrabowane i zdewastowane[4]. Po wojnie majątek został upaństwowiony. Utworzono PGR Żyrowa, a pałac przejęła służba zdrowia. Utworzono w nim sanatorium dla dzieci, przekształcone potem w prewentorium dla dzieci zagrożonych gruźlicą. Remontowany w latach 1959–60[6]. Z powodu braku środków na dalsze funkcjonowanie prewentorium, obiekt w 1982 zamknięto i przez kilka lat stał pusty, bez dozoru, rozkradany i dewastowany. W 1985 pałac kupiła firma Remak z Opola i przystąpiła do prac remontowych. Przemiany ustrojowe po 1989 w Polsce spowodowały, że Remak w 1992 musiał opuścić obiekt[4]. Następnie w latach 1998–2007 pałac był w posiadaniu spółki ARG Jaga z Sosnowca[6].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Założenie powstało prawdopodobnie pod wpływem mistrzów z północy[7]. Budowla na planie czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem i przedłużonym skrzydłem południowym, murowana z kamienia i cegły, z otynkowanymi elewacjami. Skrzydło główne (północne), o trzech kondygnacjach, z wysokim dachem łamanym. Skrzydło wschodnie zbudowane zostało na planie litery L, z dziedzińcem gospodarczym. Reprezentacyjne, dwukondygnacyjne skrzydło południowe, z kondygnacją górną ze ślepymi arkadami zamkniętymi łukiem koszowym, symetrycznie podzielono przez usytuowanie pośrodku wieży bramnej oraz dwu wyższych czterokondygnacyjnych wież na narożnikach. Wieże nakryto baniastymi wysokimi hełmami z latarniami. Elewacje artykułowane rytmem prostokątnych otworów okiennych zdobione są pilastrami wspierającymi arkady, gzymsami międzykondygnacyjnymi i profilowanymi opaskami okiennymi. W kilku miejscach widoczne są kartusze herbowe[3][6][7].

Wewnątrz częściowo zachował się oryginalny wystrój pałacu. W większości pomieszczeń znajduje się dekoracja sztukatorska. Zachowała się także kuta krata, kręcona, drewniana klatka schodowa i oryginalne drzwi bogato zdobione dekoracją snycerską[6]. Pałac otacza wysokie murowane ogrodzenie z wieżą wejściową[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo opolskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021 [dostęp 2018-02-12].
  2. Anna Faryna-Paszkiewicz, Małgorzata Omilanowska, Robert Pasieczny: Atlas zabytków architektury w Polsce. Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa 2003, s. 450. ISBN 83-01-13478-X.
  3. a b c Żyrowa – pałac. Zabytek.pl, strona internetowa. [dostęp 2018-02-12].
  4. a b c d Pałac - Żyrowa. Dolny Śląsk, stronia internetowa. [dostęp 2018-02-12].
  5. Ewald Stefan Pollok: Góra Św. Anny. Śląska świętość. Kraków: Wydawnictwo Żyrowa, 2000, s. 166. ISBN 83-907364-0-3.
  6. a b c d Żyrowa – zespół pałacowy. Polskie zabytki, strona internetowa. [dostęp 2018-02-12].
  7. a b c Pałac Żyrowa. strona internetowa pałacu. [dostęp 2018-02-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sławomir Brzezicki, Christine Nielsen, Grzegorz Grajewski, Dietmar Popp (red.): Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk. Warszawa: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków we współpracy z Dehio-Vereinigung oraz Herder-Institut w Marburgu, 2006. ISBN 83-922906-1-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Wirtualny spacer po Pałacu w Żyrowej [1]