Pałac w Głębowicach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pałac w Głębowicach
Schloss Glumbowitz
Obiekt zabytkowy nr rej. pałac A/2611/457/W z 29.10.1980, park A/2620/535/W z 31.01.1984
Ilustracja
Widok od strony stawu
(stan między rokiem 1857 a 1883)
Państwo  Polska
Miejscowość Głębowice
Typ budynku Pałac
Styl architektoniczny Klasycyzm
Położenie na mapie gminy Wińsko
Mapa lokalizacyjna gminy Wińsko
Pałac w Głębowicach
Pałac w Głębowicach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pałac w Głębowicach
Pałac w Głębowicach
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Pałac w Głębowicach
Pałac w Głębowicach
Położenie na mapie powiatu wołowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wołowskiego
Pałac w Głębowicach
Pałac w Głębowicach
Ziemia51°26′59,76″N 16°44′24,96″E/51,449933 16,740267
Pozostałości elewacji z zachowaną sztukaterią przedstawiającą pelikana, który był motywem herbowym rodu Pourtalesów (stan na rok 2020)
Herb rodziny Pourtalès

Pałac w Głębowicach (niem. Schloss Glumbowitz) – klasycystyczny pałac położony w Głębowicach, w gminie Wińsko, w powiecie wołowskim, w województwie dolnośląskim.

Pałac wpisany wraz z otaczającym go parkiem do do rejestru zabytków[1]. Wg Günthera Grundmanna pałac należał do jednego z bardziej znaczących dzieł klasycyzmu na Dolnym Śląsku[2].

Pałac[edytuj | edytuj kod]

Pałac został zbudowany na planie podkowy, trzyskrzydłowy, dwukondygnacyjny z mezaninem, nakryty dachami czterospadowymi. Elewacja ogrodowa (południowa) posiadała owalny ryzalit mieszczący klatkę schodową i salon. Wejście główne poprzedzone było arkadowym podcieniem z tarasem ozdobionym alegorycznymi rzeźbami na postumentach. Większość okien była prostokątna, jedynie okna w mezaninie były półkoliste, a okna w elewacji wschodniej zamknięte półkoliście. Część pomieszczeń parteru nakrywały sklepienia krzyżowe, w większości sal znajdowały się drewniane stropy[3].

Park[edytuj | edytuj kod]

W parku otaczającym pałac znajdowała się się oktogonalna oranżeria wraz z domem ogrodnika oraz neogotycka kaplica z mauzoleum rodu Pourtalèsów. Projekt kaplicy w latach 1862–1864 przygotował Karl Lüdecke[3]. Park porastały egzotyczne rośliny takie jak tulipanowce, magnolie czy cypryśniki oraz stare dęby (w tym tak zwany „tysiącletni dąb” o obwodzie blisko 9 metrów). Na północ od rezydencji znajdował się staw (powierzchnia wszystkich stawów wynosiła 7 hektarów)[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Do XVIII w. ziemie wokół Trzcinicy, Turzan, Biaław Wielkich, Czaplic, Lubiela i Czapli wraz z dworkiem należały do wielu właścicieli[4], pod koniec XVIII w. zakupił je hrabia Gustav von Rödern[5]. Po roku 1804, jego syn Erdmann Gustav polecił przebudować dworek, prawdopodobnie wg planów Christiana Schultze[2]. W 1842 posiadłość zakupił hrabia Carl Pourtalès po czym wraz z przyległymi gruntami o łącznej powierzchni 2,2 tys. hektarów przekształcił w ordynację rodową (fideikomis)[6]. Po śmierci Carla całość odziedziczył hrabia Paul de Pourtalès, który jednak miał obywatelstwo francuskie, a w niemieckim prawie ordynatem nie mógł być obywatel Francji. W rezultacie pałac wraz z Głębowicami za sumę 1,9 miliona marek przeszły do rąk Friedricha Pourtalèsa, który niemieckie obywatelstwo posiadał[7]. Fidelikomis Pourtalèsów został ostatecznie zniesiony w 1944 roku[8].

Friedrich Pourtalès wzbogacił pałac o wiele dzieł sztuki, które odziedziczył po ojcu – między innymi renesansowe rzeźby Jacopa Sansovina czy Andrei Riccia, brązowe figury Marsa i Neptuna pochodzące z weneckiego pałacu Rezzonico, alabastrową figurę św. Hieronima z warsztatu Bartolomé Ordóñeza[9], relief przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem Donatella Giovanniego da Pisa oraz obrazy dawnych mistrzów włoskich[10]. Część z tej kolekcji zabrał ze sobą do Petersburga, gdzie przebywał jako ambasador Niemiec (razem z meblami i rzeczami osobistymi było to szesnaście ciężarówek[11]). 4 sierpnia 1914 wiele eksponatów (w tym kolekcja figurek porcelanowych) zostało zniszczonych lub rozkradzionych przez rozwścieczony tłum mieszkańców Petersburga, który wdarł się do budynku ambasady[12]. Podczas II wojny światowej do pałacu w Głębowicach przewieziono między innymi grafiki z wrocławskiego Muzeum Sztuk Pięknych, by uchronić je przed zniszczeniami wojennymi. Pod koniec wojny pałac zdewastowali i splądrowali rosyjscy żołnierze[13].

W ciągu zaledwie paru dni żołnierze zniszczyli większą część porcelany, rzeźby oszpecili, a postaciom na portretach poprzekłuwali oczy. Chotinski dodał też, że obrazy tak grubo były pokryte pokostem, "że się bardzo dobrze paliły"[14]

Wdowa po Friedrichu – hrabina Gisela Pourtalès opuściła pałac tuż przed końcem wojny i zamieszkała w Vevey, gdzie zmarła w 1957 roku[15]. Po wojnie pałac przejął miejscowy PGR. Około 1980 roku właścicielem zabytku był już Kombinat Rolno-Przemysłowy „Dolpasz”. Budynek nieprawidłowo użytkowany i nieremontowany był w bardzo złym stanie. Pod koniec lat 80. XX w. rozpoczęto prace remontowe, które przerwano. W latach 90. XX w. pałacem zarządzała Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, która sprzedała go w 1996 roku firmie „Inter Dablex” z Gdańska. Kolejny remont został przerwany, a pałac popadł w ruinę[2][3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 199. [dostęp 18.04.2015].
  2. a b c Arne Franke: Kleine Kulturgeschichte der schlesischen Schlösser. Görlitz: Bergstadtverlag Korn, 2015, s. 306. ISBN 978-3-87057-336-2. (niem.)
  3. a b c Damian Dąbrowski: Głębowice. Pałace Śląska, sierpień 2014. [dostęp 2020-10-01].
  4. a b Richard Hoppe: Alteichenau. Wiesbaden: R. Hoppe; Thorwaldsen Anlage 9, 1983. (niem.)
  5. Głębowice, Glumbowitz
  6. 03.01.02.04.05.04 Standessachen, Lehngüter, Fideikommisse, Familienstiftungen, A - Z (1799 - 1945) (niem.). Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz. [dostęp 2020-10-01].
  7. Fusao Kato. Über die Liquidation des Fideikommisses in Deutschland am Ende des Ersten Weltkriegs. „Socio-Economic History”. 51 (4), 1985. ISSN 0038-0113 (jap.). [dostęp 2020-10-03]. 
  8. Auflösung adeliger Fideikommisse 1939-1945 (niem.). Institut Deutsche Adelsforschung. [dostęp 2020-10-01].
  9. Saint Jerome/PROVENANCE (ang.). The Walters Art Museum. [dostęp 2020-10-01].
  10. Magdalena Palica: ród von Pourtalès. slaskiekolekcje.eu, 2012-06-01. [dostęp 2020-09-04].
  11. Lamar Cecil: The German Diplomatic Service, 1871-1914. Princeton: Princeton University Press, 2015, s. 50. ISBN 978-1-4008-6770-7. [dostęp 2020-08-25]. (ang.)
  12. Theodor Wolff: Der Krieg des Pontius Pilatus. Freeditorial, s. 382. [dostęp 2020-10-04]. (niem.)
  13. Konstantin Akinscha, Grigori Koslow: Beutekunst. Auf Schatzsuche in russischen Geheimdepots. Wyd. 1.. Monachium: Deutscher Taschenbuch Verkag, wrzesień 1995. ISBN 3-423-30526-6. (niem.)
  14. ODKRYWCA: Wycieczka do kapitalizmu. interia.pl, 2012-02-21. [dostęp 2020-10-04].
  15. Gisela Elisabeth Kordelia Maria Charlotte Maximiliane Rahel Josepha Gräfin von Kanitz (niem.). Familienstiftungen Paul Wolfgang Merkel und Werner Zeller. [dostęp 2020-10-05].